Wikipedia - Letschti Änderige [gsw]

Nochricht:Dialäkt-Neuigkeite/Termine

2026-06-01T04:37:54Z

← Vorderi Version		Version vo 06:37, 1. Jun. 2026
(E Version vum nämlige Benutzer, wu derzwische lyt, wird nit aazeigt)
Zyle 1:		Zyle 1:
	* MundART lebt – „Alemanne singe un verzelle“, 16. Oktober 2026, Rheinfelden-Minseln		* MundART lebt – „Alemanne singe un verzelle“, 16. Oktober 2026, Rheinfelden-Minseln
	* [https://www.heimattage2026.de/programm/mundartmesse-dialecta?acceptCookies=Necessary,Analytics,External&cachebust=696d295790ef0 Mundartmesse DIALECTA], Owerkirch, 26.-28. Juni 2026		* [https://www.heimattage2026.de/programm/mundartmesse-dialecta?acceptCookies=Necessary,Analytics,External&cachebust=696d295790ef0 Mundartmesse DIALECTA], Owerkirch, 26.-28. Juni 2026 ([https://www.dachverband-dialekte.de/wp-content/uploads/2026/05/Programmheft_gelb_2_Seiten.pdf Programm], [https://www.dachverband-dialekte.de/wp-content/uploads/2026/05/Kinderprogramm_2_Seiten.pdf Chinderprogramm])
	* [https://www.populahr.de/veranstaltungen/detail/termin/id/589162-lahrer-murre-preistraeger-lesen-an-der-hammerschmiede-reichenbach/?vt=1 Läsig Bryysdreger*ne vu dr Lohrer Murre], 30. Mai, Lohr-Richebach		* [https://www.populahr.de/veranstaltungen/detail/termin/id/589162-lahrer-murre-preistraeger-lesen-an-der-hammerschmiede-reichenbach/?vt=1 Läsig Bryysdreger*ne vu dr Lohrer Murre], 30. Mai, Lohr-Richebach
	* [https://www.schwarzwaelder-bote.de/inhalt.mundart-in-schopfheim-drei-laender-ein-gemeinsamer-dialekt.2ff77127-0f33-4db9-8ce4-ffdc268a3d57.html Alemannischer Abend] S-Forum, Sparkasse Wiesental, Schopfe, 21. Mai 2026		* [https://www.schwarzwaelder-bote.de/inhalt.mundart-in-schopfheim-drei-laender-ein-gemeinsamer-dialekt.2ff77127-0f33-4db9-8ce4-ffdc268a3d57.html Alemannischer Abend] S-Forum, Sparkasse Wiesental, Schopfe, 21. Mai 2026

Nochricht:Dialäkt-Neuigkeite/Liste

2026-06-01T04:27:19Z

NS-Propaganda in Allgäuer Mundart: Kommission schlägt Umbenennung des Eberhard-Schobacher-Wegs in Kempten vor

← Vorderi Version		Version vo 06:27, 1. Jun. 2026
Zyle 5:		Zyle 5:
	-->		-->

			*'''27. Mai 2026''':<br
			/>[https://www.kreisbote.de/lokales/kempten/ns-propaganda-in-mundart-eberhard-schobacher-weg-in-kempten-soll-neu-benannt-werden-94323905.html NS-Propaganda in Allgäuer Mundart: Kommission schlägt Umbenennung des Eberhard-Schobacher-Wegs in Kempten vor] (Kreisbote)
	*'''17. Mai 2026''':<br		*'''17. Mai 2026''':<br
	/>[https://www.nau.ch/people/aus-der-schweiz/sangerin-linda-fah-uber-neues-album-mundart-fuhlt-sich-echter-an-67125909 Sängerin Linda Fäh über neues Album: «Mundart fühlt sich echter an»] (nau.ch)		/>[https://www.nau.ch/people/aus-der-schweiz/sangerin-linda-fah-uber-neues-album-mundart-fuhlt-sich-echter-an-67125909 Sängerin Linda Fäh über neues Album: «Mundart fühlt sich echter an»] (nau.ch)
Zyle 15:		Zyle 17:
	*'''12. Mai 2026''':<br		*'''12. Mai 2026''':<br
	/>[https://www.kreisbote.de/lokales/fuessen/mundart-wettbewerb-im-allgaeu-kinder-feiern-dialekt-94303226.html Junge Talente begeistern beim Allgäuer Mundart-Wettbewerb] (Kreisbote)		/>[https://www.kreisbote.de/lokales/fuessen/mundart-wettbewerb-im-allgaeu-kinder-feiern-dialekt-94303226.html Junge Talente begeistern beim Allgäuer Mundart-Wettbewerb] (Kreisbote)
		⚫	{{#ifeq:{{PAGENAME}}\|Dialäkt-Neuigkeite \|
	*'''9. Mai 2026''':<br		*'''9. Mai 2026''':<br
	/>[https://www.srf.ch/radio-srf-1/mundart/geheimsprache-rotwelsch-woher-der-tschugger-wirklich-kommt Woher der «Tschugger» wirklich kommt] (SRF)[https://www.badische-zeitung.de/johann-wolfgang-von-goethe-ueber-den-alemannischen-dichter-johann-peter-hebel Johann Wolfgang von Goethe über den alemannischen Dichter Johann Peter Hebel] (Badische Zeitung)		/>[https://www.srf.ch/radio-srf-1/mundart/geheimsprache-rotwelsch-woher-der-tschugger-wirklich-kommt Woher der «Tschugger» wirklich kommt] (SRF)[https://www.badische-zeitung.de/johann-wolfgang-von-goethe-ueber-den-alemannischen-dichter-johann-peter-hebel Johann Wolfgang von Goethe über den alemannischen Dichter Johann Peter Hebel] (Badische Zeitung)
⚫	{{#ifeq:{{PAGENAME}}\|Dialäkt-Neuigkeite \|
	*'''7. Mai 2026''':<br		*'''7. Mai 2026''':<br
	/>[https://www.srf.ch/audio/dini-mundart-schnabelweid/gebehebeimsprabacheben-w?id=AUDI20260507_RS_0018 Gebehebeimsprabacheben (W)] (SRF)<br		/>[https://www.srf.ch/audio/dini-mundart-schnabelweid/gebehebeimsprabacheben-w?id=AUDI20260507_RS_0018 Gebehebeimsprabacheben (W)] (SRF)<br

DR-Baureihe 86

2026-05-31T21:23:28Z

← Vorderi Version		Version vo 23:23, 31. Mai 2026
Zyle 124:		Zyle 124:

	== Literadur ==		== Literadur ==
	* Andreas Knipping: ''Die Baureihe 86 Das Arbeitstier für Nebenstrecken''. EK-Verlag, Fryburg 1987 (Neuauflage 2008), ~~ISBN~~ 3-88255-186-0		* Andreas Knipping: ''Die Baureihe 86 Das Arbeitstier für Nebenstrecken''. EK-Verlag, Fryburg 1987 (Neuauflage 2008), {{#isbn:3-88255-186-0}}
	* Horst J. Obermayer, Manfred Weisbrod: ''Die Baureihe 86. Eisenbahn-Journal Sonderausgabe II/94''. Hermann Merker Volag, Fürstenfeldbruck 1994, ISSN 0720-~~051 X~~		* Horst J. Obermayer, Manfred Weisbrod: ''Die Baureihe 86. Eisenbahn-Journal Sonderausgabe II/94''. Hermann Merker Volag, Fürstenfeldbruck 1994, ISSN 0720-051X

	== Weblinggs ==		== Weblinggs ==

Regelinda

2026-05-31T21:21:25Z

← Vorderi Version		Version vo 23:21, 31. Mai 2026
Zyle 20:		Zyle 20:
	* {{HLS\|12896\|Reginlinde\|Autor=Judith Steinmann}}		* {{HLS\|12896\|Reginlinde\|Autor=Judith Steinmann}}
	* {{NDB\|21\|267\|268\|Reginlind\|Thomas Zotz\|136195172}}		* {{NDB\|21\|267\|268\|Reginlind\|Thomas Zotz\|136195172}}
	* Alfons Zettler: ''Geschichte des Herzogtums Schwaben''. Stuttgart 2003, ~~ISBN~~ 3-17-015945-3, S. 103 ff.		* Alfons Zettler: ''Geschichte des Herzogtums Schwaben''. Stuttgart 2003, {{#isbn:3-17-015945-3}}, S. 103 ff.
	* Jeannette Röthlisberger: ''Regelinda.'' In: Neujahrsblatt der Gesellschaft zu Fraumünster auf das Jahr 2020 (Vierzehntes Stück), Edition Gutenberg 2020, ISSN 1663-~~6452~~.		* Jeannette Röthlisberger: ''Regelinda.'' In: Neujahrsblatt der Gesellschaft zu Fraumünster auf das Jahr 2020 (Vierzehntes Stück), Edition Gutenberg 2020, ISSN 1663-5264.
	* Hansmartin Decker-Hauf: ''Reginlinde, Herzogin von Schwaben.'' In: Schwäbische Lebensbilder, 6, 1957, S. 1-4.		* Hansmartin Decker-Hauf: ''Reginlinde, Herzogin von Schwaben.'' In: Schwäbische Lebensbilder, 6, 1957, S. 1-4.

Quartär (Geologie)

2026-05-31T21:17:36Z

Literatur

Koncert mladosti-Festival

2026-05-31T21:06:41Z

Weblink

← Vorderi Version		Version vo 23:06, 31. Mai 2026
Zyle 21:		Zyle 21:
	== Weblink ==		== Weblink ==
	* [https://obrazocky.blogspot.com/2016/06/koncerty-mladosti-1976-1977.html Plakat zum Festival, Fotografi vom Ján Štrba und Text vom Juraj Kušnierik] uf de Website Roman Brna		* [https://obrazocky.blogspot.com/2016/06/koncerty-mladosti-1976-1977.html Plakat zum Festival, Fotografi vom Ján Štrba und Text vom Juraj Kušnierik] uf de Website Roman Brna
	* [https://www.youtube.com/watch?v=I8qaKeY5RbY ''Koncert mladosti 1977 – Pezinok''] – de einzig erhalteni 16-mm-Stummfilm wo mit authentischem Grüsch unterleit ~~worde~~ isch		* [https://www.youtube.com/watch?v=I8qaKeY5RbY ''Koncert mladosti 1977 – Pezinok''] – de einzig erhalteni 16-mm-Stummfilm wo mit authentischem Grüsch unterleit isch
	* [https://www.youtube.com/watch?v=V2hL_WMjz9A ''Koncerty mladosti po 40 rokoch''] – RTVS-Dokumentarfilm (2016)		* [https://www.youtube.com/watch?v=V2hL_WMjz9A ''Koncerty mladosti po 40 rokoch''] – RTVS-Dokumentarfilm (2016)

Helvetische Religion

2026-05-31T20:54:09Z

← Vorderi Version		Version vo 22:54, 31. Mai 2026
Zyle 42:		Zyle 42:
	* Stefanie Martin-Kilcher: ''Das römische Heiligtum von Thun-Allmendingen''; Archäol. Führer der Schweiz Bd. 28. ISBN 3-908006-60-0.		* Stefanie Martin-Kilcher: ''Das römische Heiligtum von Thun-Allmendingen''; Archäol. Führer der Schweiz Bd. 28. ISBN 3-908006-60-0.
	* Felix Stähelin: ''Die Schweiz in Römischer Zeit''; 3. Uflaag. Basel 1948.		* Felix Stähelin: ''Die Schweiz in Römischer Zeit''; 3. Uflaag. Basel 1948.
	* ''Helvetier / Helvètes''; i: Archäologie der Schweiz 14, 1991, 1. ISSN 0255-~~9055~~.		* ''Helvetier / Helvètes''; i: Archäologie der Schweiz 14, 1991, 1. ISSN 0255-9005.

	==Lueg au==		==Lueg au==

Leonesische Sprache

2026-05-31T20:50:24Z

← Vorderi Version		Version vo 22:50, 31. Mai 2026
Zyle 33:		Zyle 33:
	\|gsetz = Autonomieschtatut. Europäisch Charta vo de Regional- oder Minderheitessprooche.		\|gsetz = Autonomieschtatut. Europäisch Charta vo de Regional- oder Minderheitessprooche.
	\|akademie = -		\|akademie = -
	\|beispiel = ~~<i>~~Tolos homes nacen llibres ye iguales en dinidá y dreichos, y pula razón y la sua conciencia tienen que portase fraternálmente unos cun outros.~~</i>~~		\|beispiel = ''Tolos homes nacen llibres ye iguales en dinidá y dreichos, y pula razón y la sua conciencia tienen que portase fraternálmente unos cun outros.''
	\|Karte= [[Datei:Iber-Romance languages.png\|miniatur\|align="left"\|alt=Schproochcharte vo dr Iberische Halbinsel: dr grüeni Bereich zeigt d'leonesischi Schprooch.\|Schproochcharte vo dr Iberische Halbinsel: s Leonesische (grün) als eigenständigi romanischi Schprooch.]]}}		\|Karte= [[Datei:Iber-Romance languages.png\|miniatur\|align="left"\|alt=Schproochcharte vo dr Iberische Halbinsel: dr grüeni Bereich zeigt d'leonesischi Schprooch.\|Schproochcharte vo dr Iberische Halbinsel: s Leonesische (grün) als eigenständigi romanischi Schprooch.]]}}

Zyle 91:		Zyle 91:

	== Status ==		== Status ==
	Die leonesischi Schprooch isch uff regionaler Ebeni in [[Spanien]] im Autonomieschtatut vo Kastilie und Lion anerchännt worde, wo feschtglait isch, dass es en bsundere Schutz git: ~~<i>~~"S'Leonesisch wird dr Gegeschtand von ere bsundere Schutz dur d'Inschtituzione syy, wäge syym bsundere Wärt im schproochliche Erb vo dr Gmeinschaft. Syy Schutz, Gebruuch und Förderig wärde dr Gegeschtand von ere Regelig syy."~~</i>~~<ref>Artikell 5 (reformiert dur s'Gsetz 14/2007, vom 30. Novämber 2007): ~~<i>~~El leonés será objeto de protección específica por parte de las instituciones por su particular valor dentro del patrimonio lingüístico de la Comunidad. Su protección, uso y promoción serán objeto de regulación.~~</i>~~</ref>		Die leonesischi Schprooch isch uff regionaler Ebeni in [[Spanien]] im Autonomieschtatut vo Kastilie und Lion anerchännt worde, wo feschtglait isch, dass es en bsundere Schutz git: ''"S'Leonesisch wird dr Gegeschtand von ere bsundere Schutz dur d'Inschtituzione syy, wäge syym bsundere Wärt im schproochliche Erb vo dr Gmeinschaft. Syy Schutz, Gebruuch und Förderig wärde dr Gegeschtand von ere Regelig syy."''<ref>Artikell 5 (reformiert dur s'Gsetz 14/2007, vom 30. Novämber 2007): ''El leonés será objeto de protección específica por parte de las instituciones por su particular valor dentro del patrimonio lingüístico de la Comunidad. Su protección, uso y promoción serán objeto de regulación.''</ref>

	Die Anerchännig isch im Rahme vom schproochliche Erb vo dr Autonome Gmeinschaft vo Kastilie und Lion, mit emne bsundere Fokus uff s’Leonesisch. S'Kaschtilianische (lengua castellana) isch als gmeinsami Schprooch gschützt, aber s’Leonesisch het en „bsundere“ Schutz und d'Zuesag von ere Regelig für syy Gebruuch und syy Förderig.		Die Anerchännig isch im Rahme vom schproochliche Erb vo dr Autonome Gmeinschaft vo Kastilie und Lion, mit emne bsundere Fokus uff s’Leonesisch. S'Kaschtilianische (lengua castellana) isch als gmeinsami Schprooch gschützt, aber s’Leonesisch het en „bsundere“ Schutz und d'Zuesag von ere Regelig für syy Gebruuch und syy Förderig.
Zyle 166:		Zyle 166:

	=== Wortschatz ===		=== Wortschatz ===
	López Santos het d'Diphthongierig im Leonesische und im Wallonische als paralielli Entwicklig under andere in dr Romania analysiert.<ref>López Santos, L. (1960). La diptongación en leonés. Archivum, 10, 271-318. ISSN: 0570-7218.</ref>		López Santos het d'Diphthongierig im Leonesische und im Wallonische als paralielli Entwicklig under andere in dr Romania analysiert.<ref>López Santos, L. (1960). La diptongación en leonés. Archivum, 10, 271-318. ISSN 0570-7218.</ref>
	{\| class="wikitable" style="text-align:center;"		{\| class="wikitable" style="text-align:center;"
	\|- style="background-color:#ABCDEF;"		\|- style="background-color:#ABCDEF;"

Grossaffoltern

2026-05-31T20:47:54Z

← Vorderi Version		Version vo 22:47, 31. Mai 2026
Zyle 54:		Zyle 54:
	In Grossaffouterä gits ä Ortssektion vor [[Schweizerische Volkspartei\|SVP]], vor [[Sozialdemokratische Partei der Schweiz\|SP]] (Grossaffoltern-[[Rapperswil-Jona\|Rapperswil]]), vor [[Mietingen\|Miiti]] (ehem. [[Bürgerlich-Demokratische Partei\|BDP]] Sektion) u vor [[FDP.Die Liberalen\|FDP]].<ref>https://www.grossaffoltern.ch/de/politik/parteien/</ref> Bi dä Gmeindsratwahlä 2022 isch dr Adrian Bühler (FDP) i stiller Wau mit 717 Stimmä ernöut zum Gmeindspräsidänt gwäut wordä. Gmeindrätsitz hei d'SVP, d'SP u d'FDP jewiils zwöi Gmeindrätsitz becho u d'Mitti einä.<ref>hei d'SVP, d'SP u d'FDP jewiils zwöi Gmeindrätsitz becho u d'Mitti einä.</ref>		In Grossaffouterä gits ä Ortssektion vor [[Schweizerische Volkspartei\|SVP]], vor [[Sozialdemokratische Partei der Schweiz\|SP]] (Grossaffoltern-[[Rapperswil-Jona\|Rapperswil]]), vor [[Mietingen\|Miiti]] (ehem. [[Bürgerlich-Demokratische Partei\|BDP]] Sektion) u vor [[FDP.Die Liberalen\|FDP]].<ref>https://www.grossaffoltern.ch/de/politik/parteien/</ref> Bi dä Gmeindsratwahlä 2022 isch dr Adrian Bühler (FDP) i stiller Wau mit 717 Stimmä ernöut zum Gmeindspräsidänt gwäut wordä. Gmeindrätsitz hei d'SVP, d'SP u d'FDP jewiils zwöi Gmeindrätsitz becho u d'Mitti einä.<ref>hei d'SVP, d'SP u d'FDP jewiils zwöi Gmeindrätsitz becho u d'Mitti einä.</ref>

	==== National ====		=== National ===
	Ds Ergäbnis in Grossaffouterä bidä Schwiizer Nationalratswahlä 2019 u 2023 isch gsi:		Ds Ergäbnis in Grossaffouterä bidä Schwiizer Nationalratswahlä 2019 u 2023 isch gsi:
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"

Freudenberg (Baden)

2026-05-31T20:47:27Z

← Vorderi Version		Version vo 22:47, 31. Mai 2026
Zyle 49:		Zyle 49:
	Im Rame vu dr [[Kreisreform Baden-Württemberg 1973\|bade-wirttebärgische Chraisreform]] isch 1973 dr Landchrais Tauberbischofsheim ufglest wore un Freudenberg isch zum neie ''Tauberkreis'' chuu, wu zum 1. Jänner in ''Main-Tauber-Kreis'' umgnännt woren isch.		Im Rame vu dr [[Kreisreform Baden-Württemberg 1973\|bade-wirttebärgische Chraisreform]] isch 1973 dr Landchrais Tauberbischofsheim ufglest wore un Freudenberg isch zum neie ''Tauberkreis'' chuu, wu zum 1. Jänner in ''Main-Tauber-Kreis'' umgnännt woren isch.

	==== Yygmaindige ====		=== Yygmaindige ===
	* 1. Jänner 1972: Boxtal, Ebenheid un Wessental<ref name="Gemeindeverzeichnis1970bis1982">{{BibISBN\|3170032631\|Seite=480}}</ref>		* 1. Jänner 1972: Boxtal, Ebenheid un Wessental<ref name="Gemeindeverzeichnis1970bis1982">{{BibISBN\|3170032631\|Seite=480}}</ref>
	* 31. Dezämber 1972: Rauenberg<ref name="Gemeindeverzeichnis1970bis1982" />		* 31. Dezämber 1972: Rauenberg<ref name="Gemeindeverzeichnis1970bis1982" />

Die Mitte

2026-05-31T20:46:41Z

← Vorderi Version		Version vo 22:46, 31. Mai 2026
Zyle 4:		Zyle 4:
	\|gründungsdatum=1. Januar 2021		\|gründungsdatum=1. Januar 2021
	\|ideologie=[[Christdemokratie]]<br /> [[Konservatismus]]<br /> [[Wirtschaftsliberalismus]]<br /> Zentrismus		\|ideologie=[[Christdemokratie]]<br /> [[Konservatismus]]<br /> [[Wirtschaftsliberalismus]]<br /> Zentrismus
	\|generalsekretär=[[~~Blaise Fasel\|~~Blaise Fasel]]		\|generalsekretär=[[Blaise Fasel]]
	\|fraktionspräsidentin=[[Yvonne Bürgin]]		\|fraktionspräsidentin=[[Yvonne Bürgin]]
	\|bundesräte=[[Martin Pfister]]		\|bundesräte=[[Martin Pfister]]
Zyle 33:		Zyle 33:
	== Gschicht ==		== Gschicht ==

	===== CVP =====		=== CVP ===
	Us dä ab 1840 gründätä katholisch-konservativä Vereinä isch d'CVP 1912 aus nationali Partei enstandä, denn no aus Schwiizer Konservativi Volksparte. D'CVP u ihri Vorgänger si im 19. u im früächä 20. Jahundert di politischi Bewegig vo dä konservativä Verliärär vom Sonderbundschriäg vo 1848 gsi u si augemein d'Opposition vom Freisinn, bzw. vor FDP, gsi wo dr Bundestaat am Afang domiärt het. I irnä katholischä Stammlandä, aso ir Zentrauschwiiz, in Fribourg u im Wallis hei si di kantonali u kommunali Politik wiitgehend ällei chönnä beschtimmä. An ihrnä Namenswächsu (ab 1957 Konservativ-Christlichsoziale Voukspartei u 1970 zur Christlechdemokratischä Voukspartei) laht säch di langsami aber stetigi Vreschiäbig vom rächtä Rand is Zäntrum vom politischä Spektrum abläsä, während rächts vo ihrä mit dr SVP u links vo ihrä mit dr SP u dä Grüenä nöi politischi Chräft si enstangä.<ref>https://www.aargauerzeitung.ch/schweiz/es-ist-entschieden-die-cvp-beerdigt-das-c-jetzt-peilt-die-mitte-zwei-bundesratssitze-an-140029768</ref> Sit dä 1980 het d'Partei ä langsamä Rückgang erläbt, was säch dürä Rückgang vo fasch 50% vom Wählerateil u dr Verluscht vo eim vo ehemalig zwöi Bundesrät, i dr Zouberformlä, uszeichnet het.<ref>https://www.lenouvelliste.ch/articles/suisse/assemblee-du-pdc-le-centre-peut-atteindre-20-et-se-renforcer-a-l-executif-en-2027-973713</ref>		Us dä ab 1840 gründätä katholisch-konservativä Vereinä isch d'CVP 1912 aus nationali Partei enstandä, denn no aus Schwiizer Konservativi Volksparte. D'CVP u ihri Vorgänger si im 19. u im früächä 20. Jahundert di politischi Bewegig vo dä konservativä Verliärär vom Sonderbundschriäg vo 1848 gsi u si augemein d'Opposition vom Freisinn, bzw. vor FDP, gsi wo dr Bundestaat am Afang domiärt het. I irnä katholischä Stammlandä, aso ir Zentrauschwiiz, in Fribourg u im Wallis hei si di kantonali u kommunali Politik wiitgehend ällei chönnä beschtimmä. An ihrnä Namenswächsu (ab 1957 Konservativ-Christlichsoziale Voukspartei u 1970 zur Christlechdemokratischä Voukspartei) laht säch di langsami aber stetigi Vreschiäbig vom rächtä Rand is Zäntrum vom politischä Spektrum abläsä, während rächts vo ihrä mit dr SVP u links vo ihrä mit dr SP u dä Grüenä nöi politischi Chräft si enstangä.<ref>https://www.aargauerzeitung.ch/schweiz/es-ist-entschieden-die-cvp-beerdigt-das-c-jetzt-peilt-die-mitte-zwei-bundesratssitze-an-140029768</ref> Sit dä 1980 het d'Partei ä langsamä Rückgang erläbt, was säch dürä Rückgang vo fasch 50% vom Wählerateil u dr Verluscht vo eim vo ehemalig zwöi Bundesrät, i dr Zouberformlä, uszeichnet het.<ref>https://www.lenouvelliste.ch/articles/suisse/assemblee-du-pdc-le-centre-peut-atteindre-20-et-se-renforcer-a-l-executif-en-2027-973713</ref>

	===== BDP =====		=== BDP ===
	D'[[Bürgerlich-Demokratische Partei\|BDP]] isch aus 2008 aus Abspautig vor [[Schweizerische Volkspartei\|SVP]] entstangä. Dürä [[Rechtspopulismus\|rächtspopulistisch]] Kurs vom [[Christoph Blocher\|Christoph Bloche]]<nowiki/>r vor früächer eher mitti-rächts ligendä Partei, si villi Spannigä entstangä. Nachdäm nächer no statt dr Christoph Blocher widr-, d [[Kanton Graubünden\|Büdnärin]] Eveline Widmer Schlump zur Bundesrätin gwäut wordä isch u diä Wau o agno het, het d'Schwiizer SVP si u ihri Büdner Sektion us dr Partei usgschlossä. Diä Sektion het deswägä mit andernä gmässigtä SVP Politiker di [[Bürgerlich-Demokratische Partei\|Bürgläch-Demokratischi Partei]] gründät.<ref>https://www.nzz.ch/die_bdp_schweiz_wird_am_1_november_gegruendet_-1.819830</ref> Zersch het Partei zwar bi Wahlä chönnä Erfoug fiirä, doch rächt schnäu het si a politischem Gwicht u o a Wählerateil verlore u isch 2019 bi 2.5% Wählerateil u 3 Mitglieder im Nationaurat gsi.		D'[[Bürgerlich-Demokratische Partei\|BDP]] isch aus 2008 aus Abspautig vor [[Schweizerische Volkspartei\|SVP]] entstangä. Dürä [[Rechtspopulismus\|rächtspopulistisch]] Kurs vom [[Christoph Blocher\|Christoph Bloche]]<nowiki/>r vor früächer eher mitti-rächts ligendä Partei, si villi Spannigä entstangä. Nachdäm nächer no statt dr Christoph Blocher widr-, d [[Kanton Graubünden\|Büdnärin]] Eveline Widmer Schlump zur Bundesrätin gwäut wordä isch u diä Wau o agno het, het d'Schwiizer SVP si u ihri Büdner Sektion us dr Partei usgschlossä. Diä Sektion het deswägä mit andernä gmässigtä SVP Politiker di [[Bürgerlich-Demokratische Partei\|Bürgläch-Demokratischi Partei]] gründät.<ref>https://www.nzz.ch/die_bdp_schweiz_wird_am_1_november_gegruendet_-1.819830</ref> Zersch het Partei zwar bi Wahlä chönnä Erfoug fiirä, doch rächt schnäu het si a politischem Gwicht u o a Wählerateil verlore u isch 2019 bi 2.5% Wählerateil u 3 Mitglieder im Nationaurat gsi.

	===== Zämäarbeit u Zämäschluss =====		=== Zämäarbeit u Zämäschluss ===
	Sit dä 2010er hei d'BDP u d'CVP scho ufgrund ihrer ähnlech zentristischä Positionä zämägschaffet. Scho vo 2012 bis 2014 hets Fusionsverhandligä gä, nachem Vorbiud vom Verhäutnis vodä dütschä Parteiä CSU u CDU, diä si denn wägä Bhaagä vo beidä Siitä nid vouändet wordä. <ref>https://www.srf.ch/news/schweiz/wahlen-2019/cvp-evp-und-bdp-verhandeln-ein-neues-starkes-mittebuendnis</ref> 2019 bidä Wahlä hei aber beidi Verluscht gha, d'CVP het dafür di fählendi Verankerig i reformiärtä Kantön (wo d'BDP zum Teil stercher isch gsi) u ds fählendä Interässä, arä aus katholisch u konservativ wahrgnonä Partei, zum Grund gmacht. Das het denn ernöitä Fusionsverhandligä gfüehrt wo disesmau erfolgriich si gsi. 2020 hei di Delegiärtä vo beidnä Parteiä zurä Fusion u zur Namensänderig zu Die Mitte zuägstimmt.<ref>https://www.tagblatt.ch/ostschweiz/umbenennung-hohe-zustimmung-fuer-namensaenderung-stgaller-cvp-heisst-neu-die-mitte-ld.2178992</ref><ref>https://www.suedostschweiz.ch/politik/2020-11-15/fusion-zu-die-mitte-fehlt-nur-noch-das-ja-der-cvp</ref>		Sit dä 2010er hei d'BDP u d'CVP scho ufgrund ihrer ähnlech zentristischä Positionä zämägschaffet. Scho vo 2012 bis 2014 hets Fusionsverhandligä gä, nachem Vorbiud vom Verhäutnis vodä dütschä Parteiä CSU u CDU, diä si denn wägä Bhaagä vo beidä Siitä nid vouändet wordä. <ref>https://www.srf.ch/news/schweiz/wahlen-2019/cvp-evp-und-bdp-verhandeln-ein-neues-starkes-mittebuendnis</ref> 2019 bidä Wahlä hei aber beidi Verluscht gha, d'CVP het dafür di fählendi Verankerig i reformiärtä Kantön (wo d'BDP zum Teil stercher isch gsi) u ds fählendä Interässä, arä aus katholisch u konservativ wahrgnonä Partei, zum Grund gmacht. Das het denn ernöitä Fusionsverhandligä gfüehrt wo disesmau erfolgriich si gsi. 2020 hei di Delegiärtä vo beidnä Parteiä zurä Fusion u zur Namensänderig zu Die Mitte zuägstimmt.<ref>https://www.tagblatt.ch/ostschweiz/umbenennung-hohe-zustimmung-fuer-namensaenderung-stgaller-cvp-heisst-neu-die-mitte-ld.2178992</ref><ref>https://www.suedostschweiz.ch/politik/2020-11-15/fusion-zu-die-mitte-fehlt-nur-noch-das-ja-der-cvp</ref>

Bozen

2026-05-31T20:45:38Z

← Vorderi Version		Version vo 22:45, 31. Mai 2026
Zyle 24:		Zyle 24:
	Im Balligssruum läbä um di 250'000 Mönschä.		Im Balligssruum läbä um di 250'000 Mönschä.

	===== Ausländer =====		=== Ausländer ===
	Am Ändi vom 2011 si in Bozen 14'511 usländischi Staatsbürger zeut wordä. Ds entspricht ämnä Ateil vo 13,8 % vor Gesamtbevölkerung. Damit isch Bozen d Wohnsitzgmeind vomnä Drittu vo aunä [[Südtirol]] läbendä Usländer. Di gröschtä Gruppä vo dä mäudärächtlech in Bozä registriärtä Usländer si 2011 us [[Albanien\|Albaniä]] (2575), [[Marokko]] (1695), [[Pakistan\|Pakischtan]] (969), [[Rumänien\|Rumäniä]] (889), [[Moldawien\|Moldawiä]] (650), [[Deutschland\|Dütschland]] (641), [[Ukraine\|Ukrainä]] (639) u [[Peru]] (617) cho. 2004 isch dr erscht Usländerbiirat gründet wordä, wo dr Gmeindrat bi Usländrfragä ungerstützen zur Siitä staht.		Am Ändi vom 2011 si in Bozen 14'511 usländischi Staatsbürger zeut wordä. Ds entspricht ämnä Ateil vo 13,8 % vor Gesamtbevölkerung. Damit isch Bozen d Wohnsitzgmeind vomnä Drittu vo aunä [[Südtirol]] läbendä Usländer. Di gröschtä Gruppä vo dä mäudärächtlech in Bozä registriärtä Usländer si 2011 us [[Albanien\|Albaniä]] (2575), [[Marokko]] (1695), [[Pakistan\|Pakischtan]] (969), [[Rumänien\|Rumäniä]] (889), [[Moldawien\|Moldawiä]] (650), [[Deutschland\|Dütschland]] (641), [[Ukraine\|Ukrainä]] (639) u [[Peru]] (617) cho. 2004 isch dr erscht Usländerbiirat gründet wordä, wo dr Gmeindrat bi Usländrfragä ungerstützen zur Siitä staht.

	===== Sprachä =====		=== Sprachä ===
	{\| class="wikitable zebra" align="right" style="text-align:center;"		{\| class="wikitable zebra" align="right" style="text-align:center;"
	! rowspan="1" \|		! rowspan="1" \|
Zyle 92:		Zyle 92:
	Bozen isch aus Sitz vom [[Südtirol\|Südtiroler]] Landtag und Landesregierig ds politischä Zäntrum Südtirols. Bi dä Wahlä vom [[Italien\|italienischä]] Parlament ghört d'Stadt zum Kammerwaukreis Bozen bzw. zum Senatswaukreis Bozen.		Bozen isch aus Sitz vom [[Südtirol\|Südtiroler]] Landtag und Landesregierig ds politischä Zäntrum Südtirols. Bi dä Wahlä vom [[Italien\|italienischä]] Parlament ghört d'Stadt zum Kammerwaukreis Bozen bzw. zum Senatswaukreis Bozen.

	===== Gmeindrat =====		=== Gmeindrat ===
	Bi dä Gmeinderatswahlä 2025 si d'[[Südtiroler Voukspartei]] u d'[[Fratelli d’Italia]] mit jewiils siebä Gmeindrätä di stärkschti Fraktionä. I 45-chöpfigä Gmeindrat si Zä verschiednigi Parteiä und Gruppierigä gwäut wordä.<ref>{{Internetquelle\|titel=Gemeindewahlen 2025}}</ref>		Bi dä Gmeinderatswahlä 2025 si d'[[Südtiroler Voukspartei]] u d'[[Fratelli d’Italia]] mit jewiils siebä Gmeindrätä di stärkschti Fraktionä. I 45-chöpfigä Gmeindrat si Zä verschiednigi Parteiä und Gruppierigä gwäut wordä.<ref>{{Internetquelle\|titel=Gemeindewahlen 2025}}</ref>

	===== Bürgermeischter =====		=== Bürgermeischter ===
	Siitem Ändi vom [[Zweiter Weltkrieg\|Zwöitä Wäutchriäg]] steuä d Verträter vo dr nöiä italiänischsprachigä Bevölkerigsmehrheit dr Bürgermeischter während dr Vizebürgermeischter ä Verträter vor dütschä Sprachgruppä isch. Sit 2025 isch dr Claudio Corrati Bürgermeischter vo Bozen.		Siitem Ändi vom [[Zweiter Weltkrieg\|Zwöitä Wäutchriäg]] steuä d Verträter vo dr nöiä italiänischsprachigä Bevölkerigsmehrheit dr Bürgermeischter während dr Vizebürgermeischter ä Verträter vor dütschä Sprachgruppä isch. Sit 2025 isch dr Claudio Corrati Bürgermeischter vo Bozen.

Bözen

2026-05-31T20:44:54Z

← Vorderi Version		Version vo 22:44, 31. Mai 2026
Zyle 19:		Zyle 19:
	\| WEBSITE = www.boezen.ch		\| WEBSITE = www.boezen.ch
	}}		}}
	'''Böze''' (amtlich ''Bözen'') isch es Dorf und früehner en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im [[Schweiz\|Schwiiz]]er [[Kanton Aargau]] gsi. S Dorf isch öpper nün Kilometer weschtlich vo Brugg im obere [[Fricktal]], wo s sträng gno aber ned derzu ghört. Am 1. Jänner 2022 hend d bishärige Gmeinde ~~[[Bözen\|~~Bööze]], [[Effingen\|Efige]], [[Elfingen\|Elfige]] (vom Bezirk [[Bezirk Brugg\|Brugg]]) und [[Hornussen AG\|Hornusse]] (vom Bezirk [[Bezirk Laufenburg\|Laufeburg]]) zu de Gmeind [[Böztal\|Bööztal]] fusioniert, wo zum Bezirk Laufeburg ghört.		'''Böze''' (amtlich ''Bözen'') isch es Dorf und früehner en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im [[Schweiz\|Schwiiz]]er [[Kanton Aargau]] gsi. S Dorf isch öpper nün Kilometer weschtlich vo Brugg im obere [[Fricktal]], wo s sträng gno aber ned derzu ghört. Am 1. Jänner 2022 hend d bishärige Gmeinde Bööze, [[Effingen\|Efige]], [[Elfingen\|Elfige]] (vom Bezirk [[Bezirk Brugg\|Brugg]]) und [[Hornussen AG\|Hornusse]] (vom Bezirk [[Bezirk Laufenburg\|Laufeburg]]) zu de Gmeind [[Böztal\|Bööztal]] fusioniert, wo zum Bezirk Laufeburg ghört.

	== Geographii ==		== Geographii ==

Gummiball

2026-05-31T20:40:03Z

← Vorderi Version		Version vo 22:40, 31. Mai 2026
Zyle 3:		Zyle 3:
	'''Gumpibäu''' ([[Hochdeutsch\|hochdütsch]] Flummis oder Gummibälle) si Chinderspiuzüg wo us [[Kunststoff\|Kunstoffmassä]] gmacht wärdä.<ref>https://corpora.uni-leipzig.de/de/res?corpusId=deu_newscrawl-public_2018&word=Flummi</ref>		'''Gumpibäu''' ([[Hochdeutsch\|hochdütsch]] Flummis oder Gummibälle) si Chinderspiuzüg wo us [[Kunststoff\|Kunstoffmassä]] gmacht wärdä.<ref>https://corpora.uni-leipzig.de/de/res?corpusId=deu_newscrawl-public_2018&word=Flummi</ref>

	=== Physikalischi Eigeschaftä ===		== Physikalischi Eigeschaftä ==
	Dür d'Eigeschaftä vom Materiau hei Gumpibäu ä chlini Elaszität aber ä höchi Sprungkraft, ähnlech wi [[Basketball\|Baskettbaubäu]]. Das heisst, si verliärä bim Uf- und Abprau nur ä chlinä Teil vo ihrärä kinetischä [[Energie\|Energi]] a inneri Verformigs- oder Riibigsvorgäng und behautä dadurch ihri Gschwindigkeit fasch vouständig. Das Verhautä chunnt am physikalischä Konzäpt vom [[Elastischä Stosses]] rächt nöch.<ref>https://pubs.aip.org/aapt/ajp/article-abstract/83/3/238/1057893/Impact-behavior-of-a-superball?redirectedFrom=fulltext</ref><ref>https://pubs.aip.org/aapt/ajp/article-abstract/72/7/875/1056092/The-kinematics-of-a-superball-bouncing-between-two?redirectedFrom=fulltext</ref>		Dür d'Eigeschaftä vom Materiau hei Gumpibäu ä chlini Elaszität aber ä höchi Sprungkraft, ähnlech wi [[Basketball\|Baskettbaubäu]]. Das heisst, si verliärä bim Uf- und Abprau nur ä chlinä Teil vo ihrärä kinetischä [[Energie\|Energi]] a inneri Verformigs- oder Riibigsvorgäng und behautä dadurch ihri Gschwindigkeit fasch vouständig. Das Verhautä chunnt am physikalischä Konzäpt vom [[Elastischä Stosses]] rächt nöch.<ref>https://pubs.aip.org/aapt/ajp/article-abstract/83/3/238/1057893/Impact-behavior-of-a-superball?redirectedFrom=fulltext</ref><ref>https://pubs.aip.org/aapt/ajp/article-abstract/72/7/875/1056092/The-kinematics-of-a-superball-bouncing-between-two?redirectedFrom=fulltext</ref>

	=== Gebruuch ===		== Gebruuch ==
	Vo Ching wärdä Gumpibäu meischtens zum Rüehrä gägä feschti Widerständ benutzt, dadurch entstöh Konstellationä us Sprungchraft aus Fougi vor Elastizität u dr Änderig vom Dräihimpuls bi jedem Kontakt. Drzue wärdä grösseri Gupibäu o bim Jongliärä brucht. Scho dr Kolumbus het Lüt im hütigä Haiti beobachtet wo mit Bäu us Gummi gspiut hei.<ref>https://telanganatoday.com/rubber-an-ancient-invention-of-mankind</ref>		Vo Ching wärdä Gumpibäu meischtens zum Rüehrä gägä feschti Widerständ benutzt, dadurch entstöh Konstellationä us Sprungchraft aus Fougi vor Elastizität u dr Änderig vom Dräihimpuls bi jedem Kontakt. Drzue wärdä grösseri Gupibäu o bim Jongliärä brucht. Scho dr Kolumbus het Lüt im hütigä Haiti beobachtet wo mit Bäu us Gummi gspiut hei.<ref>https://telanganatoday.com/rubber-an-ancient-invention-of-mankind</ref>
	[[Datei:Flummi_Bewegung.gif\|mini\|Gumpibau mit Glitzerverziärig]]		[[Datei:Flummi_Bewegung.gif\|mini\|Gumpibau mit Glitzerverziärig]]

	= Einzunachwiis =		== Einzunachwiis ==
	<references />		<references />
	[[Kategorie:Spiilzüüg]]		[[Kategorie:Spiilzüüg]]

Bielersee

2026-05-31T20:39:11Z

← Vorderi Version		Version vo 22:39, 31. Mai 2026
Zyle 34:		Zyle 34:
	Dr Bielersee het es Ynzugsgebiet vo 8'305 km². Dr mittleri Abfluss isch by 244 m³/s. Die theoretischi Ufenthautszyt vom Wasser im See betreit nume 58 Tag. Die wichtigscht Zueflüss sy d [[Aare]], die 1878 byr erschte [[Juragewässerkorrektion]] i de See umgleitet worde sy, dr us em Nöiänburgersee kommendo [[Zihlkanal]], dr Twannbach und d [[Schüss]].		Dr Bielersee het es Ynzugsgebiet vo 8'305 km². Dr mittleri Abfluss isch by 244 m³/s. Die theoretischi Ufenthautszyt vom Wasser im See betreit nume 58 Tag. Die wichtigscht Zueflüss sy d [[Aare]], die 1878 byr erschte [[Juragewässerkorrektion]] i de See umgleitet worde sy, dr us em Nöiänburgersee kommendo [[Zihlkanal]], dr Twannbach und d [[Schüss]].

	= Uferortä =		== Uferortä ==
	Dr bedütendschti Uferort vom Bielersee isch d Stadt [[Biel/Bienne]]. Da sech dr Bielersee uf dr Sprachgränze zu dütsch u französisch befindet, hei verschiedeni Ortschafte rund ume See ou zwöisprachigi Näme. Nied aui sy no im Gebruuch. Zu denä ghörä:		Dr bedütendschti Uferort vom Bielersee isch d Stadt [[Biel/Bienne]]. Da sech dr Bielersee uf dr Sprachgränze zu dütsch u französisch befindet, hei verschiedeni Ortschafte rund ume See ou zwöisprachigi Näme. Nied aui sy no im Gebruuch. Zu denä ghörä:

Schweizer Filmpreis

2026-05-31T20:38:20Z

← Vorderi Version		Version vo 22:38, 31. Mai 2026
Zyle 7:		Zyle 7:
	D Verleihig vum Filmbryys isch bis anne 2008 dur s Bundesamt fir Kultur uusgrichtet wore, zäme mit dr Partner [[Swiss Films]], [[SRG SSR\|SRG SSR idée suisse]] un dr drei Schwyzer Filmfeschtival z [[Solothurn\|Soledurn]], z [[Locarno]] un z [[Nyon]]. Im Merz 2009 isch dr Schwyzer Filmbryys zum erschte Mol bi re Färnsehgala im [[Kultur- und Kongresszentrum Luzern\|Kultur- un Kongrässzäntrum Lozärn]] in zeh Kategorie vergee wore. Doderfir isch Ändi Juli 2008 d Schwyzer Filmakademy unter Laitig vum Filmmacher [[Fredi M. Murer]] grindet wore, wu zue Organisation vum Nominierigsverfahre het solle luege. S BAK het welle, ass d Filmakadaemy d Organisation ganz ibernimmt, die het aber abglähnt, vor allem us finanziälle Grind. Wäge däm het s Bundesamt fir Kultur schließli ab 2013 d Organisation wider sälber ibernuu.		D Verleihig vum Filmbryys isch bis anne 2008 dur s Bundesamt fir Kultur uusgrichtet wore, zäme mit dr Partner [[Swiss Films]], [[SRG SSR\|SRG SSR idée suisse]] un dr drei Schwyzer Filmfeschtival z [[Solothurn\|Soledurn]], z [[Locarno]] un z [[Nyon]]. Im Merz 2009 isch dr Schwyzer Filmbryys zum erschte Mol bi re Färnsehgala im [[Kultur- und Kongresszentrum Luzern\|Kultur- un Kongrässzäntrum Lozärn]] in zeh Kategorie vergee wore. Doderfir isch Ändi Juli 2008 d Schwyzer Filmakademy unter Laitig vum Filmmacher [[Fredi M. Murer]] grindet wore, wu zue Organisation vum Nominierigsverfahre het solle luege. S BAK het welle, ass d Filmakadaemy d Organisation ganz ibernimmt, die het aber abglähnt, vor allem us finanziälle Grind. Wäge däm het s Bundesamt fir Kultur schließli ab 2013 d Organisation wider sälber ibernuu.

	=== Bryyssträäger ===		== Bryyssträäger ==
	{\| class="wikitable mw-collapsible"		{\| class="wikitable mw-collapsible"
	\|+Beschte Spiilfilm		\|+Beschte Spiilfilm

Rot-Schwarz-Baum

2026-05-31T20:37:21Z

← Vorderi Version		Version vo 22:37, 31. Mai 2026
Zyle 36:		Zyle 36:
	\|-		\|-
	\| colspan="3" style="text-align:left;" \|{{FNZ\|†\|ohni [[#Navigationsoperationen\|Navigation]] (nume [[#Durchschnittliche und amortisierte Laufzeit\|Rebalancierig]])}}		\| colspan="3" style="text-align:left;" \|{{FNZ\|†\|ohni [[#Navigationsoperationen\|Navigation]] (nume [[#Durchschnittliche und amortisierte Laufzeit\|Rebalancierig]])}}
⚫	[[Kategorie:MediaWiki:Gadget/annotationPair]]
	\|-		\|-
	\| colspan="3" style="text-align:left;" \|<small>Platz- u Ziit-Komplexitäte</small>		\| colspan="3" style="text-align:left;" \|<small>Platz- u Ziit-Komplexitäte</small>
Zyle 60:		Zyle 59:


	=== Schwarzhöchi, Boumhöchi ===		== Schwarzhöchi, Boumhöchi ==
	{{Anker\|Schwarzhöhe\|Schwarztiefe}}Dr Nummere <math>s</math> vo schwarze Knote (wo bi allne Pfad ou gliich isch) tue mr »Schwarzhöchi« ({{enS\|black height}})<ref>Bei [[Rot-Schwarz-Baum#Pfaff a\|Ben Pfaff]] ist die Schwarzhöhe eines Knotens die einheitliche Anzahl schwarzer Knoten auf allen Pfaden zu den Pfadenden im von ihm gewurzelten Teilbaum.</ref><ref>[[Rot-Schwarz-Baum#Mehlhorn2\|Mehlhorn 2008 S. 155]] färbt die [[Kante (Graphentheorie)\|''Kanten'']] rot/schwarz und zählt als Schwarztiefe ({{enS\|black depth}}) eines Knotens die Zahl der schwarzen Kanten von ihm zur Wurzel.</ref> säge. Das säge mr für ganzi Böim, aber ou für Wurzuknote. Zum Bispiu tuet us dem fouge, dass e Knote vo Schwarzhöchi 0 es rots Blatt isch (de isch siini Boumhöchi 1) wie ou d Knotn <math>\mathsf{6, 22, 27}</math> ii üsem Bispiuboum – oder en [[Rot-Schwarz-Boum\|unechter (und leerer)]] Knote wo Boumhöchi 0 het. I dem Artikel da si schwarz Knote immer ächt (u trage Schlüssu) u hei Schwarzhöchi u Boumhöchi {{Nowrap\|≥ 1.}}		{{Anker\|Schwarzhöhe\|Schwarztiefe}}Dr Nummere <math>s</math> vo schwarze Knote (wo bi allne Pfad ou gliich isch) tue mr »Schwarzhöchi« ({{enS\|black height}})<ref>Bei [[Rot-Schwarz-Baum#Pfaff a\|Ben Pfaff]] ist die Schwarzhöhe eines Knotens die einheitliche Anzahl schwarzer Knoten auf allen Pfaden zu den Pfadenden im von ihm gewurzelten Teilbaum.</ref><ref>[[Rot-Schwarz-Baum#Mehlhorn2\|Mehlhorn 2008 S. 155]] färbt die [[Kante (Graphentheorie)\|''Kanten'']] rot/schwarz und zählt als Schwarztiefe ({{enS\|black depth}}) eines Knotens die Zahl der schwarzen Kanten von ihm zur Wurzel.</ref> säge. Das säge mr für ganzi Böim, aber ou für Wurzuknote. Zum Bispiu tuet us dem fouge, dass e Knote vo Schwarzhöchi 0 es rots Blatt isch (de isch siini Boumhöchi 1) wie ou d Knotn <math>\mathsf{6, 22, 27}</math> ii üsem Bispiuboum – oder en [[Rot-Schwarz-Boum\|unechter (und leerer)]] Knote wo Boumhöchi 0 het. I dem Artikel da si schwarz Knote immer ächt (u trage Schlüssu) u hei Schwarzhöchi u Boumhöchi {{Nowrap\|≥ 1.}}
	D rote Knote <math>\mathsf{8, 17},</math> aber ou d schwarze Knote <math>\mathsf{1, 11, 15, 25},</math> hei Schwarzhöchi 1. D schwarze Knote <math>\mathsf{1, 25}</math> hei Baumhöchi 2, d Knote <math>\mathsf{11, 15}</math> Baumhöchi 1, u <math>\mathsf{1}</math> isch dr einzigscht Knote mit emne Usgangsgrad 1, es angeres Haubblatt gits nid.		D rote Knote <math>\mathsf{8, 17},</math> aber ou d schwarze Knote <math>\mathsf{1, 11, 15, 25},</math> hei Schwarzhöchi 1. D schwarze Knote <math>\mathsf{1, 25}</math> hei Baumhöchi 2, d Knote <math>\mathsf{11, 15}</math> Baumhöchi 1, u <math>\mathsf{1}</math> isch dr einzigscht Knote mit emne Usgangsgrad 1, es angeres Haubblatt gits nid.
Zyle 71:		Zyle 70:
	Bi dene drü Operatione ''Sueche'', ''Iifüege'' u ''Lösche'' isch dr Ufwand konstant für aui Knote uf dr gliiche Ebeni. Auso isch d Laufziit höchstens proportional zur Anzahl Knote imne Pfad, wo ja ou wider maximau d Höchi isch, wo limitiert isch dur d Logaritmus vor Knotezahl.		Bi dene drü Operatione ''Sueche'', ''Iifüege'' u ''Lösche'' isch dr Ufwand konstant für aui Knote uf dr gliiche Ebeni. Auso isch d Laufziit höchstens proportional zur Anzahl Knote imne Pfad, wo ja ou wider maximau d Höchi isch, wo limitiert isch dur d Logaritmus vor Knotezahl.

	=== NIL-Knote ===		== NIL-Knote ==
	[[Datei:Red-black_tree_example_with_NIL.svg\|mini\|322x322px\|D gliichi Rot-Schwarz-Boum mit es paar NIL-Knote<br /><br />(Boum- u Schwarzhöchi si 4 u 2 – so wie grad ou)]]		[[Datei:Red-black_tree_example_with_NIL.svg\|mini\|322x322px\|D gliichi Rot-Schwarz-Boum mit es paar NIL-Knote<br /><br />(Boum- u Schwarzhöchi si 4 u 2 – so wie grad ou)]]
	Zur Erklärig vo {{Nowrap\|<span style="background:#000000"><span style="color:#FFFFFF"> '''NIL''' </span></span>-Knote}} tue mr e Sichtwiise aanäh wo aui Knote wo Schlüssel hei ''intern''i Knote sii, aber mr tue em Boum zuesätzlech no »NIL-Knoten« aahänge, wo wie ''externe'' Blätter funktioniere. Die tue mr überau da häre wo Knote fähle.		Zur Erklärig vo {{Nowrap\|<span style="background:#000000"><span style="color:#FFFFFF"> '''NIL''' </span></span>-Knote}} tue mr e Sichtwiise aanäh wo aui Knote wo Schlüssel hei ''intern''i Knote sii, aber mr tue em Boum zuesätzlech no »NIL-Knoten« aahänge, wo wie ''externe'' Blätter funktioniere. Die tue mr überau da häre wo Knote fähle.
Zyle 83:		Zyle 82:
	S isch gliich aber besser we mr das aus [[:de:Nullzeiger\|Nullpointer]] implementiere, schüsch hei mr binere naive Implementierig när vilech es Problem.		S isch gliich aber besser we mr das aus [[:de:Nullzeiger\|Nullpointer]] implementiere, schüsch hei mr binere naive Implementierig när vilech es Problem.

	=== Datestruktur ===		== Datestruktur ==
	Mi hei da en Biispiucode, wo i dr [[C (Programmiersprache)\|Programmiersproch C]] isch gschribe:		Mi hei da en Biispiucode, wo i dr [[C (Programmiersprache)\|Programmiersproch C]] isch gschribe:
	{{Anker\|logGleich}}<syntaxhighlight lang="c" line="" start="10">		{{Anker\|logGleich}}<syntaxhighlight lang="c" line="" start="10">
Zyle 118:		Zyle 117:

	[[Kategorie:Informatik]]		[[Kategorie:Informatik]]
		⚫	[[Kategorie:MediaWiki:Gadget/annotationPair]]

Linz

2026-05-31T20:35:26Z

← Vorderi Version		Version vo 22:35, 31. Mai 2026
Zyle 15:		Zyle 15:
	'''Linz''' isch d' Landeshouptstadt vom [[Österreich\|öschtrichischä]] Bundesland [[Oberösterreich\|Oberöschtrich]]. Mit sinä 214'064 Iwohner (Stand 2025) isch Linz o di gröschti Stadt in [[Oberösterreich\|Obröschtrich]] u nach [[Wien\|Wiän]] u [[Graz]] die drittgröschti vo ganz Öschtrich.<ref>https://www.linz.at/zahlen/040_bevoelkerung/</ref> D'Stadt Linz isch ds Zäntrum vom obröschtrichischä Zentrauruum u het ä Flächi vo 95.99 km².		'''Linz''' isch d' Landeshouptstadt vom [[Österreich\|öschtrichischä]] Bundesland [[Oberösterreich\|Oberöschtrich]]. Mit sinä 214'064 Iwohner (Stand 2025) isch Linz o di gröschti Stadt in [[Oberösterreich\|Obröschtrich]] u nach [[Wien\|Wiän]] u [[Graz]] die drittgröschti vo ganz Öschtrich.<ref>https://www.linz.at/zahlen/040_bevoelkerung/</ref> D'Stadt Linz isch ds Zäntrum vom obröschtrichischä Zentrauruum u het ä Flächi vo 95.99 km².

	=== Bevöukerig ===		== Bevöukerig ==
	Sit 2001 isch d'Bevölkerig um 16.7% gstigä u sit 2011 um 12.7%.<ref>https://www.linz.at/zahlen/040_bevoelkerung/</ref> Dr Usländerateil vor Stadt isch 2025 30.2% gsi. Vo dä 64'714 Usländer si di meischtä us [[Rumänien\|Rumäniä]] (6'417), [[Bosnien und Herzegowina\|Bosniä u Herzegowina]] (5'757) u [[Kroatien\|Kroatiä]] (4'430) cho.<ref>https://www.linz.at/zahlen/040_Bevoelkerung/070_Auslaender/</ref> Linz isch ds Zäntrum vor europäischä Metropouregion Linz mit über 780'000 Iwohner. <ref>https://ooe.orf.at/stories/3070725/</ref>		Sit 2001 isch d'Bevölkerig um 16.7% gstigä u sit 2011 um 12.7%.<ref>https://www.linz.at/zahlen/040_bevoelkerung/</ref> Dr Usländerateil vor Stadt isch 2025 30.2% gsi. Vo dä 64'714 Usländer si di meischtä us [[Rumänien\|Rumäniä]] (6'417), [[Bosnien und Herzegowina\|Bosniä u Herzegowina]] (5'757) u [[Kroatien\|Kroatiä]] (4'430) cho.<ref>https://www.linz.at/zahlen/040_Bevoelkerung/070_Auslaender/</ref> Linz isch ds Zäntrum vor europäischä Metropouregion Linz mit über 780'000 Iwohner. <ref>https://ooe.orf.at/stories/3070725/</ref>

	=== Gschicht ===		== Gschicht ==
	Im hütigä Stadtgebiät vo Linz sidle Mönsche vermuetläch sit 400 v. Chr. Erschmau wird Linz vo dä Römer aus ''Lentia'' erwähnt, vermuetläch chunnt dä Namä vom keltischä ''Lentos,'' was so öppis wiä biägsam oder gchrümmt bedütet. Speter het Linz zersch zum bairischä Härzogtum ghört u nächer über d [[Habsburger]] zu [[Österreich\|Öschtriich]]. 1938 isch Linz mit Öschtriich vo Dütschland annektiärt wordä. In Linz im Hotel Weizinger het dr Hitler ds Aschlussgsetz ungerzeichnät.<ref>Josef Goldberger, Cornelia Sulzbacher: ''Der „Anschluss“.'' In: ''ooegeschichte.at.'' Virtuelles Museum Oberösterreich</ref>		Im hütigä Stadtgebiät vo Linz sidle Mönsche vermuetläch sit 400 v. Chr. Erschmau wird Linz vo dä Römer aus ''Lentia'' erwähnt, vermuetläch chunnt dä Namä vom keltischä ''Lentos,'' was so öppis wiä biägsam oder gchrümmt bedütet. Speter het Linz zersch zum bairischä Härzogtum ghört u nächer über d [[Habsburger]] zu [[Österreich\|Öschtriich]]. 1938 isch Linz mit Öschtriich vo Dütschland annektiärt wordä. In Linz im Hotel Weizinger het dr Hitler ds Aschlussgsetz ungerzeichnät.<ref>Josef Goldberger, Cornelia Sulzbacher: ''Der „Anschluss“.'' In: ''ooegeschichte.at.'' Virtuelles Museum Oberösterreich</ref>

Landtagswahl in Vorarlberg 1989

2026-05-31T20:32:08Z

← Vorderi Version		Version vo 22:32, 31. Mai 2026
Zyle 55:		Zyle 55:
	No dr Waal het d ÖVP mit irem Spitzekandidaat, em Landeshauptmann [[Martin Purtscher]], in ere Kolizioon mit dr FPÖ d [[Landesregierung Purtscher II\|Landesregierig Purtscher II]] bildet.		No dr Waal het d ÖVP mit irem Spitzekandidaat, em Landeshauptmann [[Martin Purtscher]], in ere Kolizioon mit dr FPÖ d [[Landesregierung Purtscher II\|Landesregierig Purtscher II]] bildet.

	=== Gsamtergeebnis ===		== Gsamtergeebnis ==
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|+ style="padding-bottom:0.5em;" \| Amtlig Ändergeebnis vu dr Landdaagswaal 1989<ref>Wahlstatistik. Die Wahlen in den Bundesländern seit 1945, S. 108 f.</ref>		\|+ style="padding-bottom:0.5em;" \| Amtlig Ändergeebnis vu dr Landdaagswaal 1989<ref>Wahlstatistik. Die Wahlen in den Bundesländern seit 1945, S. 108 f.</ref>

Flensburg

2026-05-31T20:31:30Z

← Vorderi Version		Version vo 22:31, 31. Mai 2026
Zyle 3:		Zyle 3:
	'''Flänsburg''' (uf [[Hochdeutsch\|hochdütsch]] '''Flensburg''', [[Dänische Sprache\|dänisch]] u [[Niederdeutsche Sprache\|plattdütsch]] ''Flensborg,'' nordfriäsisch ''Flansborj'' oder ''Flensborag,'' südjütisch ''Flensborre'') isch ä mittugrossi kreisfreii Stadt im Nordä vo [[Schleswig-Holstein]] ar Gränzä zu [[Dänemark]]. Flänsburg isch mit 96.326 Iwohner (Stand 2024) hinger Kiel u Lübeck di drittgröschti Stadt vo Schleswig-Houstei, di grösschti im Landesteil Schleswig u di nördlächschti kreisfreii Stadt vo [[Deutschland\|Dütschland]].		'''Flänsburg''' (uf [[Hochdeutsch\|hochdütsch]] '''Flensburg''', [[Dänische Sprache\|dänisch]] u [[Niederdeutsche Sprache\|plattdütsch]] ''Flensborg,'' nordfriäsisch ''Flansborj'' oder ''Flensborag,'' südjütisch ''Flensborre'') isch ä mittugrossi kreisfreii Stadt im Nordä vo [[Schleswig-Holstein]] ar Gränzä zu [[Dänemark]]. Flänsburg isch mit 96.326 Iwohner (Stand 2024) hinger Kiel u Lübeck di drittgröschti Stadt vo Schleswig-Houstei, di grösschti im Landesteil Schleswig u di nördlächschti kreisfreii Stadt vo [[Deutschland\|Dütschland]].

	=== Sprachä ===		== Sprachä ==
	[[Datei:Flensburg-Flensborg.jpg\|mini\|Sit 2008 si d'Flänsburger Ortsschiuder o mitem dänischä Ortsnamä Flensborg agschribe]]		[[Datei:Flensburg-Flensborg.jpg\|mini\|Sit 2008 si d'Flänsburger Ortsschiuder o mitem dänischä Ortsnamä Flensborg agschribe]]
	Z Flensburg wird Dänisch nach Änglisch aus zwöiti bzw. dritti Frömdsprach ungerrichtet.		Z Flensburg wird Dänisch nach Änglisch aus zwöiti bzw. dritti Frömdsprach ungerrichtet.

	=== Religionä ===		== Religionä ==
	2022 si 35.1 % vodä Bewohner evangelisch gsi, 5,4 % katholisch gsi u 59.4 % hei entweder kenerä Religionsgmeinschaft aghört oder si Aghörigi vo andernä Religionä gsi.		2022 si 35.1 % vodä Bewohner evangelisch gsi, 5,4 % katholisch gsi u 59.4 % hei entweder kenerä Religionsgmeinschaft aghört oder si Aghörigi vo andernä Religionä gsi.

	=== Oberbürgermeischter ===		== Oberbürgermeischter ==
	Sitem 15. Januar 2023 isch dr parteilos Fabian Geyer Oberbürgermeischter vo Flensburg.<ref>{{Internetquelle\|url=https://www.ndr.de/nachrichten/schleswig-holstein/Flensburgs-neuer-Oberbuergermeister-vereidigt,flensburg6000.html\|titel=Flensburgs neuer Oberbürgermeister vereidigt\|abruf=2023-01-15}}</ref>		Sitem 15. Januar 2023 isch dr parteilos Fabian Geyer Oberbürgermeischter vo Flensburg.<ref>{{Internetquelle\|url=https://www.ndr.de/nachrichten/schleswig-holstein/Flensburgs-neuer-Oberbuergermeister-vereidigt,flensburg6000.html\|titel=Flensburgs neuer Oberbürgermeister vereidigt\|abruf=2023-01-15}}</ref>

Alemannische Tierverse

2026-05-31T20:31:00Z

Koncert mladosti-Festival

2026-05-31T18:50:00Z

Weblink

← Vorderi Version		Version vo 20:50, 31. Mai 2026
Zyle 21:		Zyle 21:
	== Weblink ==		== Weblink ==
	* [https://obrazocky.blogspot.com/2016/06/koncerty-mladosti-1976-1977.html Plakat zum Festival, Fotografi vom Ján Štrba und Text vom Juraj Kušnierik] uf de Website Roman Brna		* [https://obrazocky.blogspot.com/2016/06/koncerty-mladosti-1976-1977.html Plakat zum Festival, Fotografi vom Ján Štrba und Text vom Juraj Kušnierik] uf de Website Roman Brna
	* [https://www.youtube.com/watch?v=~~wkWEAFYSda8~~ ''~~Koncerty~~ mladosti ~~´76~~ – ~~´77~~''] – e ~~Montage~~ vo ~~Filmuusschnitte~~ ~~vom~~ ~~Festival~~		* [https://www.youtube.com/watch?v=I8qaKeY5RbY ''Koncert mladosti 1977 – Pezinok''] – de einzig erhalteni 16-mm-Stummfilm wo mit authentischem Grüsch unterleit worde isch
	* [https://www.youtube.com/watch?v=V2hL_WMjz9A ''Koncerty mladosti po 40 rokoch''] – RTVS-Dokumentarfilm (2016)		* [https://www.youtube.com/watch?v=V2hL_WMjz9A ''Koncerty mladosti po 40 rokoch''] – RTVS-Dokumentarfilm (2016)

Benutzer:Forest-sky130

2026-05-31T17:37:42Z

Mfield hat den Benutzer „Forest-sky130“ (mit 0 Bearbeitungen) in „Benotao“ umbenannt per request

Schopfheim

2026-05-31T14:59:55Z

Lüt

← Vorderi Version		Version vo 16:59, 31. Mai 2026
Zyle 99:		Zyle 99:
	* [[Karl Glatt (Dialektdichter)\|Karl Glatt]] (1866–1944), Lehrer un Haimetdichter		* [[Karl Glatt (Dialektdichter)\|Karl Glatt]] (1866–1944), Lehrer un Haimetdichter
	* [[Max Josef Metzger]] (1887–1944), Prieschter		* [[Max Josef Metzger]] (1887–1944), Prieschter
			* [[Karl Friedrich Ringwald]] (1888–1975), Haimetforscher un Durmwart vu de Hoche Möhr („Möhrevater“)
	* [[Marga Vogel]] (1892–1968), Haimetdichteri		* [[Marga Vogel]] (1892–1968), Haimetdichteri
	* [[Kurt Ückert]] (* 1935), Haimetautor		* [[Kurt Ückert]] (* 1935), Haimetautor

Karl Friedrich Ringwald

2026-05-31T14:58:12Z

← Vorderi Version		Version vo 16:58, 31. Mai 2026
Zyle 2:		Zyle 2:

	== Läbe ==		== Läbe ==
	Dr Ringwald isch anne 1888 as Suhn vum Salomon Ringwald (~~1858-1937~~) un däm syre Frau Anna Maria Ringwald geb. Fritz (~~1861-1933~~) gsii. Är isch ghyrote gsii mit dr Emilie Kiefer († 1932)		Dr Ringwald isch anne 1888 as Suhn vum Salomon Ringwald (1858–1937) un däm syre Frau Anna Maria Ringwald geb. Fritz (1861–1933) gsii. Är isch ghyrote gsii mit dr Emilie Kiefer († 1932)

	Am 1. Mai 1937 isch dr Ringwald Mitglid vu dr [[NSDAP]] wore (Mitglidsnummere 5.059.486).<ref>[https://catalog.archives.gov/id/601870727?objectPage=485 A3340-MFOK: Number S0028]. Series: Records Relating to Membership in the Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP)</ref> Um die Zyt het er as Buchhalter gschafft.		Am 1. Mai 1937 isch dr Ringwald Mitglid vu dr [[NSDAP]] wore (Mitglidsnummere 5.059.486).<ref>[https://catalog.archives.gov/id/601870727?objectPage=485 A3340-MFOK: Number S0028]. Series: Records Relating to Membership in the Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP)</ref> Um die Zyt het er as Buchhalter gschafft.

	Är isch 65 Johr lang Mitglid im [[Schwarzwaldverein\|Schwarzwaldverain]] gsii un het si vu 1939 bis 1971 in dr Schopfemer Ortsgruppe engaschiert, as Schriftfierer, Rächner un 21 Johr lang as Durmwart vum Uusichtsdurm uf dr Hoche Möhr, wäge däm het mer ihm au „Möhrevater“ gsait. Ab 1950 isch er Ehremitglid vum Schwarzwaldverain gsii.		Är isch 65 Johr lang Mitglid im [[Schwarzwaldverein\|Schwarzwaldverain]] gsii un het si vu 1939 bis 1971 in dr Schopfemer Ortsgruppe engaschiert, as Schriftfierer, Rächner un 21 Johr lang as Durmwart vum Uusichtsdurm uf dr Hoche Möhr, wäge däm het mer ihm au „Möhrevater“ gsait. Ab 1950 isch er Ehremitglid vum Schwarzwaldverain gsii.

	Anne 1966 het dr Ringwald d [[Johann-Peter-Hebel-Gedenkplakette]] iiberchuu.		Anne 1966 het dr Ringwald d [[Johann-Peter-Hebel-Gedenkplakette]] iiberchuu.

	== Schrifte ==		== Schrifte ==
	* ''Loskauf der Tüllinger Pfarrfrau Anna Maria Friesenegger geb. Langenbach aus markgräfl. badischer Leibeigenschaft 1686.'' In: Das Markgräflerland. Jg. 1.1929/30, H. 4, S. 124		* ''Loskauf der Tüllinger Pfarrfrau Anna Maria Friesenegger geb. Langenbach aus markgräfl. badischer Leibeigenschaft, 1686.'' In: Das Markgräflerland. Jg. 1.1929/30, H. 4, S. 124 ([http://diglit.ub.uni-freiburg.de/diglit/mgl-1930-04/0030?sid=39b6ab294c913c8f93adb3b78722ace7 Digitalisat])

	== Weblink ==		== Weblink ==

1975

2026-05-31T14:53:34Z

gstorbe

← Vorderi Version		Version vo 16:53, 31. Mai 2026
Zyle 81:		Zyle 81:
	* [[31. Januar\|31. Jänner]]: [[Traugott Vogel]], Schwyzer Schriftsteller		* [[31. Januar\|31. Jänner]]: [[Traugott Vogel]], Schwyzer Schriftsteller
	* [[3. Februar]]: [[Umm Kulthum]], ägyptischi Sängeri un Musikeri		* [[3. Februar]]: [[Umm Kulthum]], ägyptischi Sängeri un Musikeri
			* [[20. Februar]]: [[Karl Friedrich Ringwald]], dytsche Haimetforscher
	* [[21. Februar]]: [[Jean Georges Baer]], Schwyzer Naturforscher		* [[21. Februar]]: [[Jean Georges Baer]], Schwyzer Naturforscher
	* [[5. April]]: [[Chiang Kai-Shek]], chinesische Bolitker		* [[5. April]]: [[Chiang Kai-Shek]], chinesische Bolitker

20. Februar

2026-05-31T14:53:16Z

Gstorbe

← Vorderi Version		Version vo 16:53, 31. Mai 2026
Zyle 32:		Zyle 32:
	* [[1970]]: [[Karl Bender (Oberbürgermeister)\|Karl Bender]], dytsche Bolitiker		* [[1970]]: [[Karl Bender (Oberbürgermeister)\|Karl Bender]], dytsche Bolitiker
	* [[1972]]: [[Maria Goeppert-Mayer]], dytsch-amerikanischi Physikeri		* [[1972]]: [[Maria Goeppert-Mayer]], dytsch-amerikanischi Physikeri
			* [[1975]]: [[Karl Friedrich Ringwald]], dytsche Haimetforscher
	* [[2010]]: [[Miriam Spoerri]], rumänisch-schwyzerischi Schauspileri		* [[2010]]: [[Miriam Spoerri]], rumänisch-schwyzerischi Schauspileri
	* [[2012]]: [[Annemarie Griesinger]], dytschi Bolitikeri		* [[2012]]: [[Annemarie Griesinger]], dytschi Bolitikeri

1888

2026-05-31T14:53:04Z

uf d Wält chuu

← Vorderi Version		Version vo 16:53, 31. Mai 2026
Zyle 20:		Zyle 20:

	== uf d Wält chuu ==		== uf d Wält chuu ==
			* [[27. Februar]]: [[Karl Friedrich Ringwald]], dytsche Haimetforscher
	* [[10. April]]: [[Elisabeth Thommen]], Schwyzer Journalischtin und Schriftstellerin		* [[10. April]]: [[Elisabeth Thommen]], Schwyzer Journalischtin und Schriftstellerin
	* [[14. April]]: [[Joseph Lefftz]], elsässische Volkskundler un Literaturwisseschaftler		* [[14. April]]: [[Joseph Lefftz]], elsässische Volkskundler un Literaturwisseschaftler

27. Februar

2026-05-31T14:52:50Z

Uf d Wält chuu

← Vorderi Version		Version vo 16:52, 31. Mai 2026
Zyle 17:		Zyle 17:
	* [[1826]]: [[August Corrodi]], Schwyzer Moler un Dichter		* [[1826]]: [[August Corrodi]], Schwyzer Moler un Dichter
	* [[1855]]: [[Jean Bonnard]], Schwyzer Romanischt		* [[1855]]: [[Jean Bonnard]], Schwyzer Romanischt
	* [[~~1894~~]]; [[~~Traugott~~ ~~Vogel~~]], ~~Schwyzer~~ ~~Schriftsteller~~		* [[1888]]: [[Karl Friedrich Ringwald]], dytsche Haimetforscher
			* [[1894]]: [[Traugott Vogel]], Schwyzer Schriftsteller
	* [[1928]]: [[Georgette Tsinguirides]], dytsch-griechischi Ballettdänzeri un Choreologi		* [[1928]]: [[Georgette Tsinguirides]], dytsch-griechischi Ballettdänzeri un Choreologi
	* [[1932]]: [[Elizabeth Taylor]], US-amerikanisch-britischi Schauspileri		* [[1932]]: [[Elizabeth Taylor]], US-amerikanisch-britischi Schauspileri

Karl Friedrich Ringwald

2026-05-31T14:30:40Z

← Vorderi Version		Version vo 16:30, 31. Mai 2026
Zyle 1:		Zyle 1:
	Dr '''Karl Friedrich Ringwald''' (* [[27. Februar]] [[1888]] z [[Hausen im Wiesental\|Huuse]]; † [[20. Februar]] [[1975]] z [[Schopfheim\|Schopfe]]) isch e [[Deutschland\|dytsche]] Haimetbfläger un Durmwart vu dr Hoche Möhr („Möhrevater“) gsii.		Dr '''Karl Friedrich Ringwald''' (* [[27. Februar]] [[1888]] z [[Hausen im Wiesental\|Huuse]]; † [[20. Februar]] [[1975]] z [[Schopfheim\|Schopfe]]) isch e [[Deutschland\|dytsche]] Haimetbfläger un Durmwart vu dr [[Hohe Möhr\|Hoche Möhr]] („Möhrevater“) gsii.

	== Läbe ==		== Läbe ==

Johann-Peter-Hebel-Gedenkplakette

2026-05-31T14:29:36Z

Bryysdreeger

← Vorderi Version		Version vo 16:29, 31. Mai 2026
Zyle 13:		Zyle 13:
	*1964: Dr. Otto Kleiber, Basel, Schriftsteller		*1964: Dr. Otto Kleiber, Basel, Schriftsteller
	*1965: [[Hedwig Salm]], Friburg, Schriftstelleri		*1965: [[Hedwig Salm]], Friburg, Schriftstelleri
	*1966: Karl Ringwald, Fahrnau, Heimatforscher		*1966: [[Karl Friedrich Ringwald\|Karl Ringwald]], Fahrnau, Heimatforscher
	*1967: [[Paula Hollenweger]], Feldberg / Mille, Schriftstelleri		*1967: [[Paula Hollenweger]], Feldberg / Mille, Schriftstelleri
	*1968: Dr. Eduard Sieber, Basel, Präsident vo dr Basler Hebelstiftig		*1968: Dr. Eduard Sieber, Basel, Präsident vo dr Basler Hebelstiftig

Karl Friedrich Ringwald

2026-05-31T14:29:33Z

← Vorderi Version		Version vo 16:29, 31. Mai 2026
Zyle 2:		Zyle 2:

	== Läbe ==		== Läbe ==
	Dr Ringwald isch anne 1888 as Suhn vum Salomon Ringwald (1858-1937) un däm syre Frau Anna Maria Ringwald geb. Fritz (1861-1933) gsii. Är isch ghyrote ~~gsxii~~ mit dr Emilie Kiefer (+ 1932)		Dr Ringwald isch anne 1888 as Suhn vum Salomon Ringwald (1858-1937) un däm syre Frau Anna Maria Ringwald geb. Fritz (1861-1933) gsii. Är isch ghyrote gsii mit dr Emilie Kiefer († 1932)

	Am 1. Mai 1937 isch dr Ringwald Mitglid vu dr [[NSDAP]] wore (Mitglidsnummere 5.059.486).<ref>[https://catalog.archives.gov/id/601870727?objectPage=485 A3340-MFOK: Number S0028]. Series: Records Relating to Membership in the Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP)</ref> Um die Zyt het er as Buchhalter gschafft.		Am 1. Mai 1937 isch dr Ringwald Mitglid vu dr [[NSDAP]] wore (Mitglidsnummere 5.059.486).<ref>[https://catalog.archives.gov/id/601870727?objectPage=485 A3340-MFOK: Number S0028]. Series: Records Relating to Membership in the Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP)</ref> Um die Zyt het er as Buchhalter gschafft.

Karl Friedrich Ringwald

2026-05-31T14:27:27Z

Die Syte isch nöi erstellt worde: Dr '''Karl Friedrich Ringwald''' (* 27. Februar 1888 z Huuse; † 20. Februar 1975 z Schopfe) isch e dytsche Haimetbfläger un Durmwart vu dr Hoche Möhr („Möhrevater“) gsii. == Läbe == Dr Ringwald isch anne 1888 as Suhn vum Salomon Ringwald (1858-1937) un däm syre Frau Anna Maria Ringwald geb. Fritz (1861-1933) gsii. Är isch ghyrote gsxii mit dr Emilie Kiefer (+ 1932) Am 1. M…

Neui Syte

Dr '''Karl Friedrich Ringwald''' (* [[27. Februar]] [[1888]] z [[Hausen im Wiesental|Huuse]]; † [[20. Februar]] [[1975]] z [[Schopfheim|Schopfe]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] Haimetbfläger un Durmwart vu dr Hoche Möhr („Möhrevater“) gsii.

== Läbe ==
Dr Ringwald isch anne 1888 as Suhn vum Salomon Ringwald (1858-1937) un däm syre Frau Anna Maria Ringwald geb. Fritz (1861-1933) gsii. Är isch ghyrote gsxii mit dr Emilie Kiefer (+ 1932)

Am 1. Mai 1937 isch dr Ringwald Mitglid vu dr [[NSDAP]] wore (Mitglidsnummere 5.059.486).<ref>[https://catalog.archives.gov/id/601870727?objectPage=485 A3340-MFOK: Number S0028]. Series: Records Relating to Membership in the Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP)</ref> Um die Zyt het er as Buchhalter gschafft.

Är isch 65 Johr lang Mitglid im [[Schwarzwaldverein|Schwarzwaldverain]] gsii un het si vu 1939 bis 1971 in dr Schopfemer Ortsgruppe engaschiert, as Schriftfierer, Rächner un 21 Johr lang as Durmwart vum Uusichtsdurm uf dr Hoche Möhr, wäge däm het mer ihm au „Möhrevater“ gsait. Ab 1950 isch er Ehremitglid vum Schwarzwaldverain gsii.

Anne 1966 het dr Ringwald d [[Johann-Peter-Hebel-Gedenkplakette]] iiberchuu.

== Schrifte ==
* ''Loskauf der Tüllinger Pfarrfrau Anna Maria Friesenegger geb. Langenbach aus markgräfl. badischer Leibeigenschaft 1686.'' In: Das Markgräflerland. Jg. 1.1929/30, H. 4, S. 124

== Weblink ==
* Clemens Fabrizio: [https://www.badische-zeitung.de/hohe-moehr-turm-die-granitsteine-aus-italien-waren-billiger Hohe-Möhr-Turm: Die Granitsteine aus Italien waren billiger], Badische Zeitung, 7. Oktober 2003

== Fueßnote ==
<references />

{{SORTIERUNG:Ringwald, Karl Friedrich}}
[[Kategorie:Autor vo Sachliteratur]]
[[Kategorie:Mitgliid in dr NSDAP]]
[[Kategorie:Badener]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Maa]]

Beromünster

2026-05-31T12:36:40Z

Lüüt: +1

← Vorderi Version		Version vo 14:36, 31. Mai 2026
Zyle 73:		Zyle 73:
	* [[Josef Felix Ineichen]] (1745–1818), Chorherr und Pionier vo der schwyzertüütsche Mundarttichtig; hed z Möischter syn Läbesoobed verbroocht		* [[Josef Felix Ineichen]] (1745–1818), Chorherr und Pionier vo der schwyzertüütsche Mundarttichtig; hed z Möischter syn Läbesoobed verbroocht
	* [[Franz Joseph Stalder]] (1757–1833), Chorherr und Pionier vo der Schwyzertüütsch-Forschig; hed z Möischter syn Läbesoobed verbroocht		* [[Franz Joseph Stalder]] (1757–1833), Chorherr und Pionier vo der Schwyzertüütsch-Forschig; hed z Möischter syn Läbesoobed verbroocht
			* [[Renward Brandstetter]] (1860–1942), Spraachwüsseschafter; isch z Möischter uf d Wäld choo und hed die erschte Läbesjoor da verbroocht

	== Bouwärch ==		== Bouwärch ==

Diskussion:Schweizerdeutsch

2026-05-31T09:53:17Z

Schriibig / Luutig

← Vorderi Version		Version vo 11:53, 31. Mai 2026
Zyle 1:		Zyle 1:
	== Schriibig / Luutig ==		== Schriibig / Luutig ==
	"Schweizerdeutsch" isch ja en politisch und nöd sprachlich definierte Oberbegriff, und drum gits au kei einheitlichi Schriibig oder Luutig. Me chönnti Schwyzerdytsch, Schwiizertüütsch, Schwyzerdütsch, und anderi Variante schriibe. Drum sötti im Interässe vo de Neutralität vilicht Iigangs eifach "Schweizerdeutsch" schtaa, mit Variante i Chlammere. "Schwyzerdütsch" chönti Bärndütsch sii, aber glaub au Schwäbisch? [[Benutzer:Dab\|Dab]] 13:32, 18. Okt 2005 (UTC)		"Schweizerdeutsch" isch ja en politisch und nöd sprachlich definierte Oberbegriff, und drum gits au kei einheitlichi Schriibig oder Luutig. Me chönnti Schwyzerdytsch, Schwiizertüütsch, Schwyzerdütsch, und anderi Variante schriibe. Drum sötti im Interässe vo de Neutralität vilicht Iigangs eifach "Schweizerdeutsch" schtaa, mit Variante i Chlammere. "Schwyzerdütsch" chönti Bärndütsch sii, aber glaub au Schwäbisch? [[Benutzer:Dab\|Dab]] 13:32, 18. Okt 2005 (UTC)
	:Die Sprache der ''Walser'' isch, nach dene ihra eigna Definition, Höchstalemannisch. So stehts au uf dr [http://www.vorarlberger-walservereinigung.at/ueber-die-walser/mainframe.htm#kap08 Siit vo de Vorarlberger Walser]. In dem Artikel [[:de:Walser]] steht seit 28. Mai 05 ''der höchstalemannische Dialekt hebt sich von den hochalemannischen Dialekten der [[Graubünden\|Bündner]] und [[Vorarlberg\|Vorarlberger]] Umgebung scharf ab." Un gschribe het des en Dozent fir Sprachwissenschaft vun dr Universidäd s'Züri. --[[Benutzer:KaPe\|KaPe]] 11:40, 30. Dez 2005 (UTC)		:Die Sprache der ''Walser'' isch, nach dene ihra eigna Definition, Höchstalemannisch. So stehts au uf dr [http://www.vorarlberger-walservereinigung.at/ueber-die-walser/mainframe.htm#kap08 Siit vo de Vorarlberger Walser]. In dem Artikel [[:de:Walser]] steht seit 28. Mai 05 ''der höchstalemannische Dialekt hebt sich von den hochalemannischen Dialekten der [[Graubünden\|Bündner]] und [[Vorarlberg\|Vorarlberger]] Umgebung scharf ab.'' Un gschribe het des en Dozent fir Sprachwissenschaft vun dr Universidäd s'Züri. --[[Benutzer:KaPe\|KaPe]] 11:40, 30. Dez 2005 (UTC)

	== Iiteilig vum Schwizerditsche ==		== Iiteilig vum Schwizerditsche ==

Julius Ammann

2026-05-31T09:47:59Z

Wärch

← Vorderi Version		Version vo 11:47, 31. Mai 2026
Zyle 38:		Zyle 38:
	* ''Appezellerländli, du bischt so tonders nett. Appezeller Spröch ond Liedli,'' 1953		* ''Appezellerländli, du bischt so tonders nett. Appezeller Spröch ond Liedli,'' 1953
	* ''Appezeller Spröch ond Liedli. Gesamtausgabe der Gedichtsammlungen.'' Herisau und Trooge 1976 (d Yleitig zu dere nöie Uusgoob isch vom [[Stefan Sonderegger]])		* ''Appezeller Spröch ond Liedli. Gesamtausgabe der Gedichtsammlungen.'' Herisau und Trooge 1976 (d Yleitig zu dere nöie Uusgoob isch vom [[Stefan Sonderegger]])
	* ''Gedichte von Sebastian Hämpfeli alias Julius Ammann (~~1882-1962~~),'' Betige [1999?]		* ''Gedichte von Sebastian Hämpfeli alias Julius Ammann (1882–1962),'' Betige [1999?]

	== Literatur ==		== Literatur ==

Alemannische Literatur

2026-05-31T09:46:29Z

Öschtrych: Vorarlbärg: wie suscht daa

← Vorderi Version		Version vo 11:46, 31. Mai 2026
Zyle 22:		Zyle 22:
	En aagseeni [[Walser]] Dichteri us em [[Pomatt\|Pumat]] isch d [[Anna Maria Bacher]]. En Täil vo irne Gidicht sind vom [[Heinz Holliger]] sogar vertoont woorde. Nöd wyt ume bikannt woorde sind d Autore us [[Gressoney\|Greschunei]] (lueg [[Gressoney#Lyd\|daa]]) und [[Issime\|Eischeme]] (lueg [[Issime#Lyd\|daa]]), aber iri Dichtige sind immerhin 1995 im Sammelband «Orizzonti di poesia» wider emaal usechoo. Nu Insider bikannt isch de [[Pietro Axerio]] us [[Rima San Giuseppe\|Arimmu]].		En aagseeni [[Walser]] Dichteri us em [[Pomatt\|Pumat]] isch d [[Anna Maria Bacher]]. En Täil vo irne Gidicht sind vom [[Heinz Holliger]] sogar vertoont woorde. Nöd wyt ume bikannt woorde sind d Autore us [[Gressoney\|Greschunei]] (lueg [[Gressoney#Lyd\|daa]]) und [[Issime\|Eischeme]] (lueg [[Issime#Lyd\|daa]]), aber iri Dichtige sind immerhin 1995 im Sammelband «Orizzonti di poesia» wider emaal usechoo. Nu Insider bikannt isch de [[Pietro Axerio]] us [[Rima San Giuseppe\|Arimmu]].

	== Öschtrych~~: Vorarlbärg~~ ==		== Öschtrych ==
	Im [[Vorarlberg\|Vorarlbärg]] und psunders im [[Alpenrheintal\|Rhintl]] het d Dialäktdichtig e gueti Tradizioon. Bekanti Autore sind öppe dr [[Adolf Vallaster]] und d [[Anni Mathes]]. D Vorarlbärger Schriftsteller schaffe immer wider mit Kolleegen ännet em [[Rhein\|Rhy]] i dr Schwiiz zäme, wie bi de Verastaltige [[MundartMai]] oder mit dr Mundart-Anthology «[[Am Rhii]]».		Im [[Vorarlberg\|Vorarlbärg]] und psunders im [[Alpenrheintal\|Rhintl]] het d Dialäktdichtig e gueti Tradizioon. Bekanti Autore sind öppe dr [[Adolf Vallaster]] und d [[Anni Mathes]]. D Vorarlbärger Schriftsteller schaffe immer wider mit Kolleegen ännet em [[Rhein\|Rhy]] i dr Schwiiz zäme, wie bi de Verastaltige [[MundartMai]] oder mit dr Mundart-Anthology «[[Am Rhii]]».

Josef Roos

2026-05-31T08:25:41Z

← Vorderi Version		Version vo 10:25, 31. Mai 2026
Zyle 2:		Zyle 2:
	{{Dialekt\|Zürichdeutsch\|Züritüütsch\|Züritüütsch}}		{{Dialekt\|Zürichdeutsch\|Züritüütsch\|Züritüütsch}}
	[[Datei:Josef Roos um 1905, Portrait 2.jpg\|mini\|de Josef Roos öppe 1905]]		[[Datei:Josef Roos um 1905, Portrait 2.jpg\|mini\|de Josef Roos öppe 1905]]
	De '''Josef Roos''' (* [[17. Oktober\|17. Oktoober]] [[1851]] z [[Honau LU\|Honau]]; † [[29. März\|29. Meerze]] [[1909]] z [[Gisikon\|Gisike]]) isch en ~~Schwyzer~~ ~~Leerer und Isebaan-Aagstellte gsy~~, ~~dezue anen aber~~ au äine von [[Alemannische Literatur#Schwiiz\|grööschte Mundaartautoore]] vom [[Kanton Luzern\|Kanton Luzèèrn]] und vo der [[Schweiz\|Schwyz]] überhaupt.		De '''Josef Roos''' (* [[17. Oktober\|17. Oktoober]] [[1851]] z [[Honau LU\|Honau]]; † [[29. März\|29. Meerze]] [[1909]] z [[Gisikon\|Gisike]]) isch wytume bikant woorde, wil er äine von [[Alemannische Literatur#Schwiiz\|grööschte Mundaartautoore]] vom [[Kanton Luzern\|Kanton Luzèèrn]] und vo der [[Schweiz\|Schwyz]] überhaupt gsy isch.

	== sys Läbe ==		== sys Läbe ==

François Joseph Gobel

2026-05-31T08:21:19Z

Ainzelnohwiisa: – Kat., es gaat da nöd um d Inschtituzioon katolischi Chile, sondern um e Pèrsoon

← Vorderi Version		Version vo 10:21, 31. Mai 2026
Zyle 24:		Zyle 24:
	[[Kategorie:Pfarrer (katholisch)]]		[[Kategorie:Pfarrer (katholisch)]]
	[[Kategorie:Lehrer]]		[[Kategorie:Lehrer]]
	[[Kategorie:Erzbistum Stroossburg]]
	[[Kategorie:Katholischi Chille i dr Schwiiz]]
	[[Kategorie:Person (Kolmer)]]		[[Kategorie:Person (Kolmer)]]
	[[Kategorie:Person (Baselbiet)]]		[[Kategorie:Person (Baselbiet)]]

Maria Antonia Daetwyler-Flamm

2026-05-31T08:18:29Z

Fueßnote: – Kat., es gaat da nöd um d Inschtituzioon katolischi Chile

← Vorderi Version		Version vo 10:18, 31. Mai 2026
Zyle 13:		Zyle 13:
	{{DEFAULTSORT:Daetwyler-Flamm, Maria Antonia}}		{{DEFAULTSORT:Daetwyler-Flamm, Maria Antonia}}
	[[Kategorie:Katholische Theolog]]		[[Kategorie:Katholische Theolog]]
	[[Kategorie:Katholischi Chille i dr Schwiiz]]
	[[Kategorie:Autor uf Alemannisch]]		[[Kategorie:Autor uf Alemannisch]]
	[[Kategorie:Lyriker]]		[[Kategorie:Lyriker]]

Josef Felix Ineichen

2026-05-31T08:16:23Z

bessere Link für d Literatuur; ekäi überflüssigi Link (jede wäiss, was es Gidicht isch); Punkt nach der Aamerkig, wil die nöd für de ganz Satz gilt; ekäin überflüssige Rootlink

← Vorderi Version		Version vo 10:16, 31. Mai 2026
Zyle 1:		Zyle 1:
	[[Datei:Josef Felix Ineichen.jpg\|mini\|de Josef Felix Ineichen as Stiftsheer vo Möischter]]		[[Datei:Josef Felix Ineichen.jpg\|mini\|de Josef Felix Ineichen as Stiftsheer vo Möischter]]
	{{Dialekt\|Zürichdeutsch\|Züritüütsch\|Züritüütsch}}		{{Dialekt\|Zürichdeutsch\|Züritüütsch\|Züritüütsch}}
	De '''Josef (Joseph) Felix Ineichen''', Tichtername ''der alt Sepp'' (* [[1. Juni]]<ref>So luut Hörsch/Bannwart, S. 211, anderschwoo staat 3. Meerze.</ref> [[1745]] z [[Ballwil\|Baubu]]; † [[21. Mai\|21. Mäie]] [[1818]] z [[Beromünster\|Möischter]]), isch en Schwyzer [[Römisch-katholische Kirche\|röömisch-katolische]] Gäischtliche gsy. Mit syne ~~[[Gedicht\|~~Gidicht]], wo-n-er im [[Luzerndeutsch\|Tialäkt vom Luzèèrner Göi]] gschribe hät, isch er en Pionier vo der [[~~Schweizerdeutsch~~#~~Literatur uff Schwiizerdütsch~~\|schwyzertüütsche Mundaartliteratuur]] gsy.		De '''Josef (Joseph) Felix Ineichen''', Tichtername ''der alt Sepp'' (* [[1. Juni]]<ref>So luut Hörsch/Bannwart, S. 211, anderschwoo staat 3. Meerze.</ref> [[1745]] z [[Ballwil\|Baubu]]; † [[21. Mai\|21. Mäie]] [[1818]] z [[Beromünster\|Möischter]]), isch en Schwyzer [[Römisch-katholische Kirche\|röömisch-katolische]] Gäischtliche gsy. Mit syne Gidicht, wo-n-er im [[Luzerndeutsch\|Tialäkt vom Luzèèrner Göi]] gschribe hät, isch er en Pionier vo der [[Alemannische Literatur#Schwiiz\|schwyzertüütsche Mundaartliteratuur]] gsy.

	== sys Läbe ==		== sys Läbe ==
Zyle 9:		Zyle 9:

	== sys Schaffe ==		== sys Schaffe ==
	Der Ineichen isch der eerscht namhaft Mundarttichter gsy, wo uf Schwyzertüütsch gschribe hät – näbet em «flachere»<ref name="trümpy308">Hans Trümpy i ''Schweizerdeutsche Sprache und Literatur,'' S. 308.</ref> [[Jost Bernhard Häfliger]], wo-n-er «a Originalitèèt übertroffe» heb.<ref name="hls">Walter Haas im ''Hischtoorische Läxikon vo der Schwyz''.</ref> Er hät hauptsächli i de [[Luzerndeutsch\|luzèèrntüütsche]] Mundart vom Göi gschribe, aber wänns vom Theema hèèr passet hät, hät er au de ~~[[Urschweizerische Dialekt\|~~Nidwaldner Tialäkt]] naagmachet. Syni Lieder segid «meetrisch rächt aaspruchsvoll».<ref name="hls" /> Er hät si us der Sicht vomene Puur gschribe, und di früenere sind eener [[Helvetische Republik\|Helveetik]]-früntli,<ref name="hls" /> di spöötere zum Täil hischtoorisch-patriootisch, zum Täil humorischtisch.<ref name="trümpy308" /> Sys lengscht Gidicht, s ''Paradies,'' isch e freii und verluzèèrnereti Naatichtig vom [[Sebastian Sailer]] sym ''Sündenfall''.<ref name="trümpy308" /> S ''Lied uf d’ [[Schlacht bei Sempach\|Sempacherschlacht]]'' hät em d Choorheerepfruend z (Bero-)Möischter ypraacht, wo-n-er scho lang druff gspienzlet gha hät.<ref>Heinrich Ineichen i ''Lieder vom alten Sepp,'' S. XI f.</ref>		Der Ineichen isch der eerscht namhaft Mundarttichter gsy, wo uf Schwyzertüütsch gschribe hät – näbet em «flachere»<ref name="trümpy308">Hans Trümpy i ''Schweizerdeutsche Sprache und Literatur,'' S. 308.</ref> [[Jost Bernhard Häfliger]], wo-n-er «a Originalitèèt übertroffe» heb<ref name="hls">Walter Haas im ''Hischtoorische Läxikon vo der Schwyz''.</ref>. Er hät hauptsächli i de [[Luzerndeutsch\|luzèèrntüütsche]] Mundart vom Göi gschribe, aber wänns vom Theema hèèr passet hät, hät er au de Nidwaldner Tialäkt naagmachet. Syni Lieder segid «meetrisch rächt aaspruchsvoll».<ref name="hls" /> Er hät si us der Sicht vomene Puur gschribe, und di früenere sind eener [[Helvetische Republik\|Helveetik]]-früntli,<ref name="hls" /> di spöötere zum Täil hischtoorisch-patriootisch, zum Täil humorischtisch.<ref name="trümpy308" /> Sys lengscht Gidicht, s ''Paradies,'' isch e freii und verluzèèrnereti Naatichtig vom [[Sebastian Sailer]] sym ''Sündenfall''.<ref name="trümpy308" /> S ''Lied uf d’ [[Schlacht bei Sempach\|Sempacherschlacht]]'' hät em d Choorheerepfruend z (Bero-)Möischter ypraacht, wo-n-er scho lang druff gspienzlet gha hät.<ref>Heinrich Ineichen i ''Lieder vom alten Sepp,'' S. XI f.</ref>

	Der Ineichen hät syni Lieder vertoont oder hät ene scho bikanti Melodyen underläit, und er hät si a gseligen Aalääss voorgsunge. La trucke hät er si sälber nie, aber si sind scho gly abgschriben und wyterverbräitet woorde. Eerscht 1859, wo der Ineichen scho mee weder vierzg Jaar tood gsy isch, hät de [[Heinrich Ineichen]] e nöd ganz vollständigi Samlig under em Titel ''Lieder vom alten Sepp'' useggèè. 1961 sind zwäi vo dène Liedere vom [[Alfred Leonz Gassmann]] i sy Samlig ''Was unsere Väter sangen'' uufgnaa woorde.		Der Ineichen hät syni Lieder vertoont oder hät ene scho bikanti Melodyen underläit, und er hät si a gseligen Aalääss voorgsunge. La trucke hät er si sälber nie, aber si sind scho gly abgschriben und wyterverbräitet woorde. Eerscht 1859, wo der Ineichen scho mee weder vierzg Jaar tood gsy isch, hät de [[Heinrich Ineichen]] e nöd ganz vollständigi Samlig under em Titel ''Lieder vom alten Sepp'' useggèè. 1961 sind zwäi vo dène Liedere vom [[Alfred Leonz Gassmann]] i sy Samlig ''Was unsere Väter sangen'' uufgnaa woorde.
Zyle 41:		Zyle 41:
	{{SORTIERUNG:Ineichen, Josef Felix}}		{{SORTIERUNG:Ineichen, Josef Felix}}
	[[Kategorie:Römisch-katholische Geistlige]]		[[Kategorie:Römisch-katholische Geistlige]]
	[[Kategorie:Katholischi Chille i dr Schwiiz]]
	[[Kategorie:Autor uf Alemannisch]]		[[Kategorie:Autor uf Alemannisch]]
	[[Kategorie:Verfasser vo Heimatliteratur]]		[[Kategorie:Verfasser vo Heimatliteratur]]

Schweizerdeutsch

2026-05-31T08:10:05Z

Literatur uff Schwiizerdütsch: Hauptartikel

← Vorderi Version		Version vo 10:10, 31. Mai 2026
Zyle 70:		Zyle 70:

	== Literatur uff Schwiizerdütsch ==		== Literatur uff Schwiizerdütsch ==
			''Lueg au: [[Alemannische Literatur#Schwiiz]]''

	Ab em 19. Joorhundert hän e bemärkenswärti Azahl vo Autore uff Schwiizerdütsch gschriibe. Die frieschte Wärch sin uff Luzärndütsch ([[Jost Bernhard Häfliger]] und [[Josef Felix Ineichen]]), uf Glarnerdütsch ([[Cosmus Freuler]]), uf Appezällerdütsch ([[Johannes Merz]]) un uf Züridütsch ([[Johann Martin Usteri]], [[Jakob Stutz]]) gschriibe worde, starchi bärndütschi Yflüss zeige d Wärk vom [[Jeremias Gotthelf]], wo öppe zur gliiche Zyt publiziert worde sin. Do e Uswahl vo wichtige Schwiizerdütsch-Autore und ihrne Hauptwärch:		Ab em 19. Joorhundert hän e bemärkenswärti Azahl vo Autore uff Schwiizerdütsch gschriibe. Die frieschte Wärch sin uff Luzärndütsch ([[Jost Bernhard Häfliger]] und [[Josef Felix Ineichen]]), uf Glarnerdütsch ([[Cosmus Freuler]]), uf Appezällerdütsch ([[Johannes Merz]]) un uf Züridütsch ([[Johann Martin Usteri]], [[Jakob Stutz]]) gschriibe worde, starchi bärndütschi Yflüss zeige d Wärk vom [[Jeremias Gotthelf]], wo öppe zur gliiche Zyt publiziert worde sin. Do e Uswahl vo wichtige Schwiizerdütsch-Autore und ihrne Hauptwärch:

Josef Roos

2026-05-31T08:08:24Z

wänn scho, dänn lieber dèè Link

← Vorderi Version		Version vo 10:08, 31. Mai 2026
Zyle 2:		Zyle 2:
	{{Dialekt\|Zürichdeutsch\|Züritüütsch\|Züritüütsch}}		{{Dialekt\|Zürichdeutsch\|Züritüütsch\|Züritüütsch}}
	[[Datei:Josef Roos um 1905, Portrait 2.jpg\|mini\|de Josef Roos öppe 1905]]		[[Datei:Josef Roos um 1905, Portrait 2.jpg\|mini\|de Josef Roos öppe 1905]]
	De '''Josef Roos''' (* [[17. Oktober\|17. Oktoober]] [[1851]] z [[Honau LU\|Honau]]; † [[29. März\|29. Meerze]] [[1909]] z [[Gisikon\|Gisike]]) isch en Schwyzer Leerer und Isebaan-Aagstellte gsy, dezue anen aber au äine von [[~~Schweizerdeutsch~~#~~Literatur uff Schwiizerdütsch~~\|grööschte Mundaartautoore]] vom [[Kanton Luzern\|Kanton Luzèèrn]] und vo der [[Schweiz\|Schwyz]] überhaupt.		De '''Josef Roos''' (* [[17. Oktober\|17. Oktoober]] [[1851]] z [[Honau LU\|Honau]]; † [[29. März\|29. Meerze]] [[1909]] z [[Gisikon\|Gisike]]) isch en Schwyzer Leerer und Isebaan-Aagstellte gsy, dezue anen aber au äine von [[Alemannische Literatur#Schwiiz\|grööschte Mundaartautoore]] vom [[Kanton Luzern\|Kanton Luzèèrn]] und vo der [[Schweiz\|Schwyz]] überhaupt.

	== sys Läbe ==		== sys Läbe ==

Schweizerdeutsch

2026-05-31T08:07:45Z

Literatur uff Schwiizerdütsch

← Vorderi Version		Version vo 10:07, 31. Mai 2026
(E Version vum nämlige Benutzer, wu derzwische lyt, wird nit aazeigt)
Zyle 102:		Zyle 102:
	* [[Carl Albert Loosli]] (1877–1959), ''Mys Dörfli; Mys Ämmitaw; Wi’s öppe geit!'' (Bärntütsch us em [[Emmental\|Ämmitau]])		* [[Carl Albert Loosli]] (1877–1959), ''Mys Dörfli; Mys Ämmitaw; Wi’s öppe geit!'' (Bärntütsch us em [[Emmental\|Ämmitau]])
	* [[Kurt Marti]] (1921–2017), ''Vierzg Gedicht ir Bärner Umgangssprache; Rosa Loui'' (Bärntütsch us der Stadt)		* [[Kurt Marti]] (1921–2017), ''Vierzg Gedicht ir Bärner Umgangssprache; Rosa Loui'' (Bärntütsch us der Stadt)
	* [[Werner Marti]] (), ''Niklaus und Anna; Dä nid weis, was Liebi heisst'' (Bäärndütsch us em Seeland)		* [[Werner Marti]] (1920–2013), ''Niklaus und Anna; Dä nid weis, was Liebi heisst'' (Bäärndütsch us em Seeland)
	* [[Mani Matter]] (1936–1972), Trubadur und Liedermacher: Lieder uf bäärndütsch (Bäärntütsch us der Stadt)		* [[Mani Matter]] (1936–1972), Trubadur und Liedermacher: Lieder uf bäärndütsch (Bäärntütsch us der Stadt)
	* [[Traugott Meyer]] (1895–1959), '''s Tunnälldorf; Der Gänneral Sutter'' (Baselbieterdütsch)		* [[Traugott Meyer]] (1895–1959), '''s Tunnälldorf; Der Gänneral Sutter'' (Baselbieterdütsch)
	* [[Gall Morel]] (1803–1872), ''Dr Franzos im Ybrig'' (Dialäkt vom Kanton Schwyz, Yberg)		* [[Gall Morel]] (1803–1872), ''Dr Franzos im Ybrig'' (Dialäkt vom Kanton Schwyz, Yberg)
	* [[Josef Reinhart]] (1875–1957), ''[[Liedli ab em Land]]'' (1897), ''Gschichtli ab em Land; Im grüene Chlee; der Galmisbueb'' (Soledurnerdüütsch)		* [[Josef Reinhart]] (1875–1957), ''[[Liedli ab em Land]]'' (1897), ''Gschichtli ab em Land; Im grüene Chlee; der Galmisbueb'' (Soledurnerdüütsch)
	* [[Josef Roos]] (1851–1909), ''No ~~Fyrabigs~~'' (Luzärntüütsch)		* [[Josef Roos]] (1851–1909), ''No Fyrobigs'' (Luzärntüütsch)
	* [[Viktor Schobinger]] (* 1934), ''Der Ääschme trifft simpatisch Lüüt'' und anderi ''Züri-Krimi'' (Züüritüütsch, vom Zürisee)		* [[Viktor Schobinger]] (* 1934), ''Der Ääschme trifft simpatisch Lüüt'' und anderi ''Züri-Krimi'' (Züüritüütsch, vom Zürisee)
	* [[Eduard Schönenberger]] (1843–1898), ''Goldene Zeit. Kinderlieder und Idyllen'' (Züritüütsch)		* [[Eduard Schönenberger]] (1843–1898), ''Goldene Zeit. Kinderlieder und Idyllen'' (Züritüütsch)

Alemannische Literatur

2026-05-31T08:05:55Z

Schwiiz: + ESchönenberger

← Vorderi Version		Version vo 10:05, 31. Mai 2026
Zyle 43:		Zyle 43:
	* I de Mundart vom [[Kanton Uri\|Urner]] [[Urserental\|Urschnertall]] hät d [[Marie Meyer-Bollschweiler]] Gidicht gschribe.		* I de Mundart vom [[Kanton Uri\|Urner]] [[Urserental\|Urschnertall]] hät d [[Marie Meyer-Bollschweiler]] Gidicht gschribe.
	* [[Walliserdeutsch\|Walliserdüütsch]] schrybe d [[Bernadette Lerjen-Sarbach]], dr [[Hannes Taugwalder]] und anderi Autoore.		* [[Walliserdeutsch\|Walliserdüütsch]] schrybe d [[Bernadette Lerjen-Sarbach]], dr [[Hannes Taugwalder]] und anderi Autoore.
	* Us em [[Kanton Zürich\|Züripiet]] sind öppe z näne de [[Johann Martin Usteri]], der [[August Corrodi]], de [[Jakob Stutz]] ~~und~~ de [[Jakob Senn~~\|Jakob~~ ~~Sänn~~]] für s 19. Jahrhundert, d [[Barbara Egli]], de [[Rudolf Hägni\|Ruedi Hägni]], d [[Amalie Halter-Zollinger]], de [[Rudolf Kägi\|Ruedi Chägi]], d [[Emilie Locher-Werling]], de [[Paul Wehrli]] und de [[Traugott Vogel]] im 20. Jahrhundert – und de [[Viktor Schobinger]], wo hüt no schrybt.<ref>[http://www.idiotikon.ch/Bibliografie/BiblioZuerich.php Auswahl-Bibliografie derjenigen Titel der Zürcher Mundartliteratur, die als primäre Quellen der rezenten Mundart für das Idiotikon ausgewertet wurden.] {{Webarchiv\|text=Archivlink \|url=http://www.idiotikon.ch/Bibliografie/BiblioZuerich.php \|wayback=20100702002047}}</ref>		* Us em [[Kanton Zürich\|Züripiet]] sind öppe z näne de [[Johann Martin Usteri]], der [[August Corrodi]], de [[Jakob Stutz]], de [[Jakob Senn]] und der [[Eduard Schönenberger]] für s 19. Jahrhundert, d [[Barbara Egli]], de [[Rudolf Hägni\|Ruedi Hägni]], d [[Amalie Halter-Zollinger]], de [[Rudolf Kägi\|Ruedi Chägi]], d [[Emilie Locher-Werling]], de [[Paul Wehrli]] und de [[Traugott Vogel]] im 20. Jahrhundert – und de [[Viktor Schobinger]], wo hüt no schrybt.<ref>[http://www.idiotikon.ch/Bibliografie/BiblioZuerich.php Auswahl-Bibliografie derjenigen Titel der Zürcher Mundartliteratur, die als primäre Quellen der rezenten Mundart für das Idiotikon ausgewertet wurden.] {{Webarchiv\|text=Archivlink \|url=http://www.idiotikon.ch/Bibliografie/BiblioZuerich.php \|wayback=20100702002047}}</ref>

	== Lueg au ==		== Lueg au ==

Schweizerdeutsch

2026-05-31T08:02:50Z

Literatur uff Schwiizerdütsch: + WMarti

← Vorderi Version		Version vo 10:02, 31. Mai 2026
Zyle 102:		Zyle 102:
	* [[Carl Albert Loosli]] (1877–1959), ''Mys Dörfli; Mys Ämmitaw; Wi’s öppe geit!'' (Bärntütsch us em [[Emmental\|Ämmitau]])		* [[Carl Albert Loosli]] (1877–1959), ''Mys Dörfli; Mys Ämmitaw; Wi’s öppe geit!'' (Bärntütsch us em [[Emmental\|Ämmitau]])
	* [[Kurt Marti]] (1921–2017), ''Vierzg Gedicht ir Bärner Umgangssprache; Rosa Loui'' (Bärntütsch us der Stadt)		* [[Kurt Marti]] (1921–2017), ''Vierzg Gedicht ir Bärner Umgangssprache; Rosa Loui'' (Bärntütsch us der Stadt)
			* [[Werner Marti]] (), ''Niklaus und Anna; Dä nid weis, was Liebi heisst'' (Bäärndütsch us em Seeland)
	* [[Mani Matter]] (1936–1972), Trubadur und Liedermacher: Lieder uf bäärndütsch (Bäärntütsch us der Stadt)		* [[Mani Matter]] (1936–1972), Trubadur und Liedermacher: Lieder uf bäärndütsch (Bäärntütsch us der Stadt)
	* [[Traugott Meyer]] (1895–1959), '''s Tunnälldorf; Der Gänneral Sutter'' (Baselbieterdütsch)		* [[Traugott Meyer]] (1895–1959), '''s Tunnälldorf; Der Gänneral Sutter'' (Baselbieterdütsch)

Werner Marti

2026-05-31T08:01:26Z

Alemannische Literatur

2026-05-31T07:56:20Z

Schwiiz: + Roos

← Vorderi Version		Version vo 09:56, 31. Mai 2026
Zyle 34:		Zyle 34:
	* Uf [[Kanton Glarus\|Glarnertütsch]] hät scho ganz früe de [[Cosmus Freuler]] gschribe. Humoristisch sind d Gschichte vom [[Caspar Streiff]]. Am bikanntischte woorden isch aber de [[Georg Thürer]].		* Uf [[Kanton Glarus\|Glarnertütsch]] hät scho ganz früe de [[Cosmus Freuler]] gschribe. Humoristisch sind d Gschichte vom [[Caspar Streiff]]. Am bikanntischte woorden isch aber de [[Georg Thürer]].
	* Im [[Kanton Graubünden\|Pündnerland]] hät de [[Johann Andreas von Sprecher]] 1858 mit Dialäktmundart aagfange; aagschlosse händ si gly de [[Michael Kuoni]] i den 1880er- und de [[Georg Fient]] i de 1890er-Jahr – all drei us em [[Prättigau\|Prättigä]]. Bikannt sind au öppe de [[Josef Hug]] vo [[Untervaz\|Undervatz]], de [[Luzi Jenny]] vo [[Tschappina]], de [[Johann Josef Jörger]] vo [[Vals GR\|Vals]] und de [[Hans Valär]] vo [[Davos\|Tavaa]] worde.		* Im [[Kanton Graubünden\|Pündnerland]] hät de [[Johann Andreas von Sprecher]] 1858 mit Dialäktmundart aagfange; aagschlosse händ si gly de [[Michael Kuoni]] i den 1880er- und de [[Georg Fient]] i de 1890er-Jahr – all drei us em [[Prättigau\|Prättigä]]. Bikannt sind au öppe de [[Josef Hug]] vo [[Untervaz\|Undervatz]], de [[Luzi Jenny]] vo [[Tschappina]], de [[Johann Josef Jörger]] vo [[Vals GR\|Vals]] und de [[Hans Valär]] vo [[Davos\|Tavaa]] worde.
	* Im Kanton [[Kanton Luzern\|Luzärn]] hät d Schwyzer Mundartliteratur überhaupt aagfange, nämli mit em [[Jost Bernhard Häfliger]] und em [[Josef Felix Ineichen]], wo im spaate 18. und früene 19. Jahrhundert gschribe händ. Spöter ~~hät~~ z [[~~Luzern\|Luzärn~~]] dr “[[Zyböri]]” mit Mundartwärch Erfolg gha und im Luzärner ~~Hinterland~~ isch der Mundartautor und Volchskundler [[Josef Zihlmann]] als «Seppi a de Wiggere» bekant worde.		* Im Kanton [[Kanton Luzern\|Luzärn]] hät d Schwyzer Mundartliteratur überhaupt aagfange, nämli mit em [[Jost Bernhard Häfliger]] und em [[Josef Felix Ineichen]], wo im spaate 18. und früene 19. Jahrhundert gschribe händ. Spöter händ im Luzärnbiet dr [[Josef Roos]] und dr “[[Zyböri]]” mit irne Mundartwärch Erfolg gha, und im Luzärner Hinderland isch der Mundartautor und Volchskundler [[Josef Zihlmann]] als «Seppi a de Wiggere» bekant worde.
	* En bikannten [[Kanton Obwalden\|Obwaldner]] Autoor isch de [[Julian Dillier]].		* En bikannten [[Kanton Obwalden\|Obwaldner]] Autoor isch de [[Julian Dillier]].
	* Z [[Kanton St. Gallen\|Sanggalle]] sind d [[Frida Hilty-Gröbly]] und d [[Clara Wettach]] wichtigi Mundartautorinne gsi.		* Z [[Kanton St. Gallen\|Sanggalle]] sind d [[Frida Hilty-Gröbly]] und d [[Clara Wettach]] wichtigi Mundartautorinne gsi.

← Vorderi Version		Version vo 09:56, 31. Mai 2026
Zyle 34:		Zyle 34:
	* Uf [[Kanton Glarus\|Glarnertütsch]] hät scho ganz früe de [[Cosmus Freuler]] gschribe. Humoristisch sind d Gschichte vom [[Caspar Streiff]]. Am bikanntischte woorden isch aber de [[Georg Thürer]].		* Uf [[Kanton Glarus\|Glarnertütsch]] hät scho ganz früe de [[Cosmus Freuler]] gschribe. Humoristisch sind d Gschichte vom [[Caspar Streiff]]. Am bikanntischte woorden isch aber de [[Georg Thürer]].
	* Im [[Kanton Graubünden\|Pündnerland]] hät de [[Johann Andreas von Sprecher]] 1858 mit Dialäktmundart aagfange; aagschlosse händ si gly de [[Michael Kuoni]] i den 1880er- und de [[Georg Fient]] i de 1890er-Jahr – all drei us em [[Prättigau\|Prättigä]]. Bikannt sind au öppe de [[Josef Hug]] vo [[Untervaz\|Undervatz]], de [[Luzi Jenny]] vo [[Tschappina]], de [[Johann Josef Jörger]] vo [[Vals GR\|Vals]] und de [[Hans Valär]] vo [[Davos\|Tavaa]] worde.		* Im [[Kanton Graubünden\|Pündnerland]] hät de [[Johann Andreas von Sprecher]] 1858 mit Dialäktmundart aagfange; aagschlosse händ si gly de [[Michael Kuoni]] i den 1880er- und de [[Georg Fient]] i de 1890er-Jahr – all drei us em [[Prättigau\|Prättigä]]. Bikannt sind au öppe de [[Josef Hug]] vo [[Untervaz\|Undervatz]], de [[Luzi Jenny]] vo [[Tschappina]], de [[Johann Josef Jörger]] vo [[Vals GR\|Vals]] und de [[Hans Valär]] vo [[Davos\|Tavaa]] worde.
	* Im Kanton [[Kanton Luzern\|Luzärn]] hät d Schwyzer Mundartliteratur überhaupt aagfange, nämli mit em [[Jost Bernhard Häfliger]] und em [[Josef Felix Ineichen]], wo im spaate 18. und früene 19. Jahrhundert gschribe händ. Spöter ~~hät~~ z [[~~Luzern\|Luzärn~~]] dr “[[Zyböri]]” mit Mundartwärch Erfolg gha und im Luzärner ~~Hinterland~~ isch der Mundartautor und Volchskundler [[Josef Zihlmann]] als «Seppi a de Wiggere» bekant worde.		* Im Kanton [[Kanton Luzern\|Luzärn]] hät d Schwyzer Mundartliteratur überhaupt aagfange, nämli mit em [[Jost Bernhard Häfliger]] und em [[Josef Felix Ineichen]], wo im spaate 18. und früene 19. Jahrhundert gschribe händ. Spöter händ im Luzärnbiet dr [[Josef Roos]] und dr “[[Zyböri]]” mit irne Mundartwärch Erfolg gha, und im Luzärner Hinderland isch der Mundartautor und Volchskundler [[Josef Zihlmann]] als «Seppi a de Wiggere» bekant worde.
	* En bikannten [[Kanton Obwalden\|Obwaldner]] Autoor isch de [[Julian Dillier]].		* En bikannten [[Kanton Obwalden\|Obwaldner]] Autoor isch de [[Julian Dillier]].
	* Z [[Kanton St. Gallen\|Sanggalle]] sind d [[Frida Hilty-Gröbly]] und d [[Clara Wettach]] wichtigi Mundartautorinne gsi.		* Z [[Kanton St. Gallen\|Sanggalle]] sind d [[Frida Hilty-Gröbly]] und d [[Clara Wettach]] wichtigi Mundartautorinne gsi.

← Vorderi Version		Version vo 23:17, 31. Mai 2026
Zyle 44:		Zyle 44:
	== Literatur ==		== Literatur ==
	* Leopold Benda (Hrsg.): ''Das Quartär Deutschlands.'' Borntraeger, Berlin 1995		* Leopold Benda (Hrsg.): ''Das Quartär Deutschlands.'' Borntraeger, Berlin 1995
	* Edmund Blair Bolles: ''Eiszeit. Wie ein Professor, ein Politiker und ein Dichter das ewige Eis entdeckten'', Berlin 2000, ~~ISBN~~ 3-87024-522-0		* Edmund Blair Bolles: ''Eiszeit. Wie ein Professor, ein Politiker und ein Dichter das ewige Eis entdeckten'', Berlin 2000, {{#isbn:3-87024-522-0}}
	* John A. Catt: ''Angewandte Quartärgeologie''. Enke, Stuttgart 1992		* John A. Catt: ''Angewandte Quartärgeologie''. Enke, Stuttgart 1992
	* Jürgen Ehlers: ''Allgemeine und historische Quartärgeologie''. Enke, Stuttgart 1994		* Jürgen Ehlers: ''Allgemeine und historische Quartärgeologie''. Enke, Stuttgart 1994
	* Josef Klostermann: ''Das Klima im Eiszeitalter'', Stuttgart 1999, ~~ISBN~~ 3-510-65189-8		* Josef Klostermann: ''Das Klima im Eiszeitalter'', Stuttgart 1999, {{#isbn:3-510-65189-8}}
	* Wighart V. Königswald: ''Das Quartär: Klima und Tierwelt im Eiszeitalter Mitteleuropas''. In: ''Biologie in unserer Zeit'' 34 (3/2004), S. 151–158, ISSN 0045-205X		* Wighart V. Königswald: ''Das Quartär: Klima und Tierwelt im Eiszeitalter Mitteleuropas''. In: ''Biologie in unserer Zeit'' 34 (3/2004), S. 151–158, ISSN 0045-205X
	* Hansjürgen Müller-Beck: ''Die Eiszeiten. Naturgeschichte und Menschheitsgeschichte'', München 2005, ~~ISBN~~ 3-406-50863-4 – Knappe Einführung aus der Beck'schen Reihe		* Hansjürgen Müller-Beck: ''Die Eiszeiten. Naturgeschichte und Menschheitsgeschichte'', München 2005, {{#isbn:3-406-50863-4}} – Knappe Einführung aus der Beck'schen Reihe
	* Brad Pillans & Tim Naish: ''Defining the Quaternary.'' Quaternary Science Reviews, 23: 2271–2282, Oxford 2004 {{ISSN\|0277-3791}}.		* Brad Pillans & Tim Naish: ''Defining the Quaternary.'' Quaternary Science Reviews, 23: 2271–2282, Oxford 2004 {{ISSN\|0277-3791}}.
	* Frank Preusser: ''Annäherung in Quartär-Kontroverse.'' In: ''Geowissenschaftliche Mitteilungen'' (GMIT), Bonn 2007, ISSN 1616-~~3921~~		* Frank Preusser: ''Annäherung in Quartär-Kontroverse.'' In: ''Geowissenschaftliche Mitteilungen'' (GMIT), Bonn 2007, ISSN 1616-3931
	* Albert Schreiner: ''Einführung in die Quartärgeologie.'' Schweizerbart, Stuttgart 1997 (2. Aufl.), ~~ISBN~~ 3-510-65152-9		* Albert Schreiner: ''Einführung in die Quartärgeologie.'' Schweizerbart, Stuttgart 1997 (2. Aufl.), {{#isbn:3-510-65152-9}}
	* Deutsche Stratigraphische Kommission (Hrsg.): ''[http://www.stratigraphie.de/std2002/download/STD2002_large.pdf Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002]''. Potsdam 2002 ~~ISBN~~ 3-00-010197-7 (PDF; 6,57 MB)		* Deutsche Stratigraphische Kommission (Hrsg.): ''[http://www.stratigraphie.de/std2002/download/STD2002_large.pdf Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002]''. Potsdam 2002 {{#isbn:3-00-010197-7}} (PDF; 6,57 MB)
	* Kommission für die paläontologische und stratigraphische Erforschung Österreichs der Österreichischen Akademie der Wissenschaften (Hrsg.): [https://www.nhm-wien.ac.at/jart/prj3/nhm/data/uploads/mitarbeiter_dokumente/lukeneder/2004/Stratigraphische%20Tabelle.pdf ''Die Stratigraphische Tabelle von Österreich (sedimentäre Schichtfolgen).''] Wien 2004 (PDF; 376 KB).		* Kommission für die paläontologische und stratigraphische Erforschung Österreichs der Österreichischen Akademie der Wissenschaften (Hrsg.): [https://www.nhm-wien.ac.at/jart/prj3/nhm/data/uploads/mitarbeiter_dokumente/lukeneder/2004/Stratigraphische%20Tabelle.pdf ''Die Stratigraphische Tabelle von Österreich (sedimentäre Schichtfolgen).''] Wien 2004 (PDF; 376 KB).

← Vorderi Version		Version vo 10:01, 31. Mai 2026
Zyle 1:		Zyle 1:
	Dr '''Werner Marti''' (* [[5. September\|5. Septämber]] [[1920]] z Vogelsang bi [[Rapperswil BE\|Rapperschwil BE]]; † [[9. November\|9. Novämber]] [[2013]] z [[Biel/Bienne\|Biel]]) isch e [[Schweiz\|Schwizer]] [[Lehrer]], Sprochforscher un [[Schriftsteller]] gsi, wu si Läbe näben em Lehramt im [[Berndeutsch\|Bärnditsche]] gwidmet het. D Bärner Sprochwisseschaftleri [[Ruth Bietenhard]] nännt-e ~~"Ein~~ [[Brüder Grimm\|Jakob Grimm]] der Berner ~~Mundart"~~.		Dr '''Werner Marti''' (* [[5. September\|5. Septämber]] [[1920]] z Vogelsang bi [[Rapperswil BE\|Rapperschwil BE]]; † [[9. November\|9. Novämber]] [[2013]] z [[Biel/Bienne\|Biel]]) isch e [[Schweiz\|Schwizer]] [[Lehrer]], Sprochforscher un [[Schriftsteller]] gsi, wu si Läbe näben em Lehramt im [[Berndeutsch\|Bärnditsche]] gwidmet het. D Bärner Sprochwisseschaftleri [[Ruth Bietenhard]] nännt-e „Ein [[Brüder Grimm\|Jakob Grimm]] der Berner Mundart“.

	Am 25. Septämber 2010 isch de Werner Marti z [[Aarau]] vom [[Verein Schweizerdeutsch\|Verain Schwiizerdüütsch]] zum Ehremitgliid ernännt worde, als Dank für alles won èèr für de Verain und für d Mundart gmacht hät. Er isch uufgstande und hät sich mit ere churze Reed bedankt, d Blueme hät er aber grad sinere Frau, de Susanna, id Hand truckt.		Am 25. Septämber 2010 isch de Werner Marti z [[Aarau]] vom [[Verein Schweizerdeutsch\|Verain Schwiizerdüütsch]] zum Ehremitgliid ernännt worde, als Dank für alles won èèr für de Verain und für d Mundart gmacht hät. Er isch uufgstande und hät sich mit ere churze Reed bedankt, d Blueme hät er aber grad sinere Frau, de Susanna, id Hand truckt.

	== Dr Werner Marti ase jung ==		== Dr Werner Marti ase jung ==
	Dr Marti Werner isch e Suhn vum Friedrich Marti, eme Seeländer Büür, un dr Bertha geb. Zesiger. Dr isch z [[Rapperswil BE\|Rapperschwil]] ufgwagse un schwätzt, wiä ner anne 85 gschriibe het, ~~"noch~~ heute einen mittelländischen Seeländer Dialekt mit stark bäurischem ~~Einschlag"~~. Dr het in ere Zit, wu d Bärner Landwirtschaft Not glitte het, numme derfe s (Lehrer-)Seminar bsueche, het also nit derfe stüdiäre. Ab 1940 isch er Primarlehrer z [[Seewil]], z [[Utzenstorf\|Utzischdorf]] un z [[Biel/Bienne\|Biel]] gsii. Dr her friäh e Familiä grindet un schliäßlig 5 Kinder z versorge gha.		Dr Marti Werner isch e Suhn vum Friedrich Marti, eme Seeländer Büür, un dr Bertha geb. Zesiger. Dr isch z [[Rapperswil BE\|Rapperschwil]] ufgwagse un schwätzt, wiä ner anne 85 gschriibe het, „noch heute einen mittelländischen Seeländer Dialekt mit stark bäurischem Einschlag“. Dr het in ere Zit, wu d Bärner Landwirtschaft Not glitte het, numme derfe s (Lehrer-)Seminar bsueche, het also nit derfe stüdiäre. Ab 1940 isch er Primarlehrer z [[Seewil]], z [[Utzenstorf\|Utzischdorf]] un z [[Biel/Bienne\|Biel]] gsii. Dr her friäh e Familiä grindet un schliäßlig 5 Kinder z versorge gha.

	Si erschti Fraü Frieda Junker isch anne 1948 gstorbe; dr het derno 1969 nomol ghirate un mit sinere zweite Fraü Susanna Baumgartner zwei witteri Kinder bikumme.		Si erschti Fraü Frieda Junker isch anne 1948 gstorbe; dr het derno 1969 nomol ghirate un mit sinere zweite Fraü Susanna Baumgartner zwei witteri Kinder bikumme.

	== Sini grammatische Haüptwärk ==		== Sini grammatische Haüptwärk ==
	Dr het scho lang welle d bärnditsch Sproch erforsche un wäge däm het er näbe sinere Arbet as Lehrer d Maturität nogmacht un anne 1959 bstande. Jetz het er kenne an d Uni goh; z Bärn het er Germanischtig mit Schwärpunkt Dialäktologii un germanischi Phililogii gstüdiärt, im Näbefach Änglisch un Volkskund. Anne 66 her er dr Dokter gmacht; si Dissertation heißt: "Wäärche – schaffe. Ein Wortkomplex in der Sprache des bernischen Seelandes".		Dr het scho lang welle d bärnditsch Sproch erforsche un wäge däm het er näbe sinere Arbet as Lehrer d Maturität nogmacht un anne 1959 bstande. Jetz het er kenne an d Uni goh; z Bärn het er Germanischtig mit Schwärpunkt Dialäktologii un germanischi Phililogii gstüdiärt, im Näbefach Änglisch un Volkskund. Anne 66 her er dr Dokter gmacht; si Dissertation heißt: ''Wäärche – schaffe. Ein Wortkomplex in der Sprache des bernischen Seelandes''.

	Ab 1976 het er bis zu sinere Pensioniärig z Biel as Seminar-Lehrer gschafft.		Ab 1976 het er bis zu sinere Pensioniärig z Biel as Seminar-Lehrer gschafft.

	Anne 72 het er si Biächli "Bärndütschi Schrybwys" rüsgä – si Schiibig isch im Verglich zu dr [[Dieth-Schreibung\|Dieth-Schrift]] necher am draditionälle ditsche Schriftbild.		Anne 72 het er si Biächli ''Bärndütschi Schrybwys'' rüsgä – si Schiibig isch im Verglich zu dr [[Dieth-Schreibung\|Dieth-Schrift]] necher am draditionälle ditsche Schriftbild.

	Anne 1985 het er si "Berndeutsch-Grammatik" rüsgä. Diä isch also speter wiä diä meischte andere modärne [[Alemannische Grammatiken\|Schwizer Dialäkt-Grammatike]] rüskumme un isch wenniger populärwisseschaftlig wiä diä andere (mit allene Vor- un Nochdeil: wisseschaftlig präziser un üsfiährliger, wenniger allgmeinverständlig), isch anderscht gliideret wiä d Grammatike, wu vum Verein Schwizerditsch initiiärt sin.		Anne 1985 het er si ''Berndeutsch-Grammatik'' rüsgä. Diä isch also speter wiä diä meischte andere modärne [[Alemannische Grammatiken\|Schwizer Dialäkt-Grammatike]] rüskumme un isch wenniger populärwisseschaftlig wiä diä andere (mit allene Vor- un Nochdeil: wisseschaftlig präziser un üsfiährliger, wenniger allgmeinverständlig), isch anderscht gliideret wiä d Grammatike, wu vum Verein Schwizerditsch initiiärt sin.

	== Dr Marti as Romanautor ==		== Dr Marti as Romanautor ==
	Noch sinere Pensioniärig het er im Bieler Tagblatt e regelmäßigi [[Alemannische Kolumnen\|Mundart-Kolumne]] (Bärnditsch) ufboije; Artikel do drüs het er anne 1988 as Buech ("Ds Johr uus") rüsgä. Anne 1995 het er si erschte Roman (uf Bärnitsch) rüsgää, e große, hischtorische Roman mit em Namme: "Niklaus und Anna"; anne 2001 isch dr Roman "Dä nit weiss, was Liebi heisst" gfolgt.		Noch sinere Pensioniärig het er im Bieler Tagblatt e regelmäßigi [[Alemannische Kolumnen\|Mundart-Kolumne]] (Bärnditsch) ufboije; Artikel do drüs het er anne 1988 as Buech ''(Ds Johr uus)'' rüsgä. Anne 1995 het er si erschte Roman (uf Bärnitsch) rüsgää, e große, hischtorische Roman mit em Namme: ''Niklaus und Anna;'' anne 2001 isch dr Roman ''Dä nit weiss, was Liebi heisst'' gfolgt.

	== Bedittig ==		== Bedittig ==
	D Ruth Bietenhard verglicht dr Werner Marti mit em Jakob Grimm mit em Hiwiis, ass d modern ditsch Sproch im Grimm d Glichberächtigig in dr eijropäische Sprochkültür verdankt. Im Marti seigs z verdanke, ass s Bärnditsch hit nit numme as ~~"Mundart"~~, nai, as "('Kleinraum'-)~~Sprache"~~ iigstuuft ~~wird~~. Beidi Grammatiker diäg aü verbinde, ass si näbe dr druckene grammatische Arbet lebändigi Literatür gschriibe hän – dr Grimm un si Brueder Märli, dr Marti Gschichte un Roman.		D Ruth Bietenhard verglicht dr Werner Marti mit em Jakob Grimm mit em Hiwiis, ass d modern ditsch Sproch im Grimm d Glichberächtigig in dr eijropäische Sprochkültür verdankt. Im Marti seigs z verdanke, ass s Bärnditsch hit nit numme as „Mundart“, nai, as „('Kleinraum'-)Sprache“ iigstuuft werdi. Beidi Grammatiker diäg aü verbinde, ass si näbe dr druckene grammatische Arbet lebändigi Literatür gschriibe hän – dr Grimm un si Brueder Märli, dr Marti Gschichte un Roman.

	== Im Werner Marti sini Publikatione ==		== Im Werner Marti sini Publikatione ==
	* ''Wäärche – Schaffe. Ein Wortfeldkomplex in der Sprache des bernischen Seelandes'' (= Diss. Bern 1966). Haupt, Bern 1968		* ''Wäärche – Schaffe. Ein Wortfeldkomplex in der Sprache des bernischen Seelandes'' (= Diss. Bern 1966). Haupt, Bern 1968
	*''Chlepfe uf der Geisle. Gschichte vo mir u vo angerne''. Zytglogge, Oberhofen 2005, ISBN 3-7296-0696-4		*''Chlepfe uf der Geisle. Gschichte vo mir u vo angerne.'' Zytglogge, Oberhofen 2005, ISBN 3-7296-0696-4
	*''Bärndütschi Schrybwys. Ein Wegweiser zum Aufschreiben in berndeutscher Sprache''. [[A. Francke Verlag\|Francke]], Bern 1972; 2. A. 1985, ISBN 3-305-00074-0		*''Bärndütschi Schrybwys. Ein Wegweiser zum Aufschreiben in berndeutscher Sprache.'' [[A. Francke Verlag\|Francke]], Bern 1972; 2. A. 1985, ISBN 3-305-00074-0
	*''Berndeutsch-Grammatik für die heutige Mundart zwischen Thun und Jura''. [[A. Francke Verlag\|Francke]], Bern 1985, ISBN 3-305-00073-2		*''Berndeutsch-Grammatik für die heutige Mundart zwischen Thun und Jura.'' [[A. Francke Verlag\|Francke]], Bern 1985, ISBN 3-305-00073-2
	*''Ds Johr uus. Gschichte, Begägnige, Wörter. Us de Bärndütsch-Kolumne im [[Bieler Tagblatt]] vo de Johr 1986 bis 1988''. Gassmann, Biel 1989		*''Ds Johr uus. Gschichte, Begägnige, Wörter. Us de Bärndütsch-Kolumne im [[Bieler Tagblatt]] vo de Johr 1986 bis 1988.'' Gassmann, Biel 1989
	*''Resli. Eine Erzählung aus dem Berner Oberland''. Staatlicher Lehrmittelverlag, Bern 1989		*''Resli. Eine Erzählung aus dem Berner Oberland.'' Staatlicher Lehrmittelverlag, Bern 1989
	*''Niklaus und Anna. Mundartroman nach Dokumänt us der Zyt vo 1798 bis 1819''. Zytglogge, Gümligen 1995, ISBN 3-7296-0509-7		*''Niklaus und Anna. Mundartroman nach Dokumänt us der Zyt vo 1798 bis 1819.'' Zytglogge, Gümligen 1995, ISBN 3-7296-0509-7
	*''Dä nid weis, was Liebi heisst. Bärndütsche Roman us der Zyt vorem Erschte Wältchrieg''. Zytglogge, Gümligen 2001, ISBN 3-7296-0622-0		*''Dä nid weis, was Liebi heisst. Bärndütsche Roman us der Zyt vorem Erschte Wältchrieg.'' Zytglogge, Gümligen 2001, ISBN 3-7296-0622-0
	*''Chlepfe uf der Geisle. Gschichte vo mir u vo angerne''. Zytglogge, Oberhofen 2005, ISBN 3-7296-0696-4		*''Chlepfe uf der Geisle. Gschichte vo mir u vo angerne.'' Zytglogge, Oberhofen 2005, ISBN 3-7296-0696-4

	== Quälle ==		== Quälle ==
	* Ruth Bietenhard: ''Ein Jakob Grimm der Berner Mundart. Dem Berndeutschforscher und Schriftsteller Werner Marti zum achzigsten Geburtstag.'' In: "Der kleine Bund" (Samstigsbiilag zu [[Der Bund]]), 2. 9. 2000.		* Ruth Bietenhard: ''Ein Jakob Grimm der Berner Mundart. Dem Berndeutschforscher und Schriftsteller Werner Marti zum achzigsten Geburtstag.'' In: ''Der kleine Bund'' (Samstigsbiilag zu [[Der Bund]]), 2. 9. 2000.
	* Werner Marti: ''Vorwort.'' In: Werner Marti: ''Berndeutsch-Grammatik für die heutige Mundart zwischen Thun und Jura.'' Bern 1985		* Werner Marti: ''Vorwort.'' In: Werner Marti: ''Berndeutsch-Grammatik für die heutige Mundart zwischen Thun und Jura.'' Bern 1985

← Vorderi Version		Version vo 22:31, 31. Mai 2026
Zyle 2:		Zyle 2:
	'''Tierfeers''' hend d Lütt scho immer gern ghaa, bsundrigs d Chind. „Chum Chueli chum!“ hett mer emole z [[Tunesien\|Tuneesie]] en Araber nochegrueffe, astell vom übliche „Chuchichästli“. Anderi schwitzertütschi Sprüch, Feers und Liedli, wo Tier vorchömet, chasch uf dere Sitte finde.		'''Tierfeers''' hend d Lütt scho immer gern ghaa, bsundrigs d Chind. „Chum Chueli chum!“ hett mer emole z [[Tunesien\|Tuneesie]] en Araber nochegrueffe, astell vom übliche „Chuchichästli“. Anderi schwitzertütschi Sprüch, Feers und Liedli, wo Tier vorchömet, chasch uf dere Sitte finde.

	==== Vo Entli, Gänsli und Füchs ====		== Vo Entli, Gänsli und Füchs ==
	S Lied ''Ali mini Entli'' isch sicher da, wo am maiste gsunge werd, aber s isch nöd echt Schwizertütsch, da gseet mer am Riim, wo nöd suber isch, ganz abgsie dodefoo, ases „Hööchi“, nöd „Höö“ haisse sött. S Lied ''Fuchs du hast die Gans gestohlen'', werd maist uf Hochtütsch gsunge. Ases nöd aifach isch griimti Liedli in Tielekt z öbersetzt, zaiget die Feersli do:		S Lied ''Ali mini Entli'' isch sicher da, wo am maiste gsunge werd, aber s isch nöd echt Schwizertütsch, da gseet mer am Riim, wo nöd suber isch, ganz abgsie dodefoo, ases „Hööchi“, nöd „Höö“ haisse sött. S Lied ''Fuchs du hast die Gans gestohlen'', werd maist uf Hochtütsch gsunge. Ases nöd aifach isch griimti Liedli in Tielekt z öbersetzt, zaiget die Feersli do:
	:„Fuchs du hesch üüs s Gänsli gstole, gib da wider her, gib da wider her,		:„Fuchs du hesch üüs s Gänsli gstole, gib da wider her, gib da wider her,
	:sus chunt de Jäger dii cho hole, und schüüst mitem Gwee-e-er, sus chunt de Jäger dii cho hole, schüüst di mitem Gweer.“		:sus chunt de Jäger dii cho hole, und schüüst mitem Gwee-e-er, sus chunt de Jäger dii cho hole, schüüst di mitem Gweer.“

	==== Schnäggli-Schaaggi ====		== Schnäggli-Schaaggi ==
	Me chan aber o de Tegscht aifach dören andere ersetze. So hemmer i de Schuel bim französische Lied ''Frère Jaques'' – obwoll da jo aifach öbersetzt were chönnt –, de Schaaggi dör e Schnäggli ersetzt:		Me chan aber o de Tegscht aifach dören andere ersetze. So hemmer i de Schuel bim französische Lied ''Frère Jaques'' – obwoll da jo aifach öbersetzt were chönnt –, de Schaaggi dör e Schnäggli ersetzt:
	:„Chrüücht e Schnäggli, chrüücht e Schnäggli, s Bäärgli uuf, s Bäärgli uuf,		:„Chrüücht e Schnäggli, chrüücht e Schnäggli, s Bäärgli uuf, s Bäärgli uuf,
	:hene wider abe, hene wider abe, ufem Buuch, ufem Buuch.“		:hene wider abe, hene wider abe, ufem Buuch, ufem Buuch.“

	==== Gaisse und Chitzeli ====		== Gaisse und Chitzeli ==
	Lostig und deerb isch mer im [[Toggenburg\|Toggeborg]] sicher, aber im [[Appenzellerland\|Appezellische]] nomee. Aber am liebste macht mer sowiso Witz öber d Nochbuure:		Lostig und deerb isch mer im [[Toggenburg\|Toggeborg]] sicher, aber im [[Appenzellerland\|Appezellische]] nomee. Aber am liebste macht mer sowiso Witz öber d Nochbuure:
	:„Min Vatter isch en Appizeller (Jodel), er fresst de Chääs mit samtem Teller (Jodel),		:„Min Vatter isch en Appizeller (Jodel), er fresst de Chääs mit samtem Teller (Jodel),
Zyle 25:		Zyle 25:
	Di fröölichi Wiis im sechsfiertel got ase: g \| d h h c a, a \| e d (cc) g_ \|\| g \| d h (hh) c a, a \| e d c h_<br>und den witter: (gg) d h (hh) c h \| (aa) (ee) (dd) (cc) d h \|\| (gg) d h (hh) c h \| (aa) (ee) (dd) (cc) h_ \|\|		Di fröölichi Wiis im sechsfiertel got ase: g \| d h h c a, a \| e d (cc) g_ \|\| g \| d h (hh) c a, a \| e d c h_<br>und den witter: (gg) d h (hh) c h \| (aa) (ee) (dd) (cc) d h \|\| (gg) d h (hh) c h \| (aa) (ee) (dd) (cc) h_ \|\|

	==== Wenn de Güggel sis Ai verlait ====		== Wenn de Güggel sis Ai verlait ==
	De Güggel abschüüse tuet aber s alt [[Bern\|Bärn]]erlied „Wott e Froueli z Märit gaa“, wo foll brutaal misegüün isch, vo wege: „Mir Manne müese zämestah, zämestah, u dä Wiiber der Gring verschlah!“. Aber do goots um Hüenner und Güggle. I dem Lied joomeret de Maa nämmli, nochdem sini Frau en gfrööget het:		De Güggel abschüüse tuet aber s alt [[Bern\|Bärn]]erlied „Wott e Froueli z Märit gaa“, wo foll brutaal misegüün isch, vo wege: „Mir Manne müese zämestah, zämestah, u dä Wiiber der Gring verschlah!“. Aber do goots um Hüenner und Güggle. I dem Lied joomeret de Maa nämmli, nochdem sini Frau en gfrööget het:
	:„U hei die Hüener alli gleit, alli gleit? – De Güggel het sis Ei verleit!“		:„U hei die Hüener alli gleit, alli gleit? – De Güggel het sis Ei verleit!“
	Vo dem Lied, wo scho fast eepischi Züüg anee cha, gits vill Versione.<ref>Liedersammlig [https://liedersammlung.ch/result/lyric/10002459]</ref>		Vo dem Lied, wo scho fast eepischi Züüg anee cha, gits vill Versione.<ref>Liedersammlig [https://liedersammlung.ch/result/lyric/10002459]</ref>

	==== Müüs und Chatze ====		== Müüs und Chatze ==
	E lostigs Lied im [[Hexameter]], wo ufenaart truurig si sööt, aber je nu, goot ase:		E lostigs Lied im [[Hexameter]], wo ufenaart truurig si sööt, aber je nu, goot ase:
	:„ája popája, wa ráschlet im Stróó?		:„ája popája, wa ráschlet im Stróó?
Zyle 36:		Zyle 36:
	D Wiis im draifiertel isch rasch, scho fascht staccato: g g h d d, d e e e d_ \|\| c c c h h, h a a a g_		D Wiis im draifiertel isch rasch, scho fascht staccato: g g h d d, d e e e d_ \|\| c c c h h, h a a a g_

	==== Elifantetanz ====		== Elifantetanz ==
	E Tanzlied för Chinder goot ase. S erscht Chind tanzet alai, ase, as öbs ufeme iibildete Fädeli ufem Bode sailtänzle wuur. Dodezue singts:		E Tanzlied för Chinder goot ase. S erscht Chind tanzet alai, ase, as öbs ufeme iibildete Fädeli ufem Bode sailtänzle wuur. Dodezue singts:
	:„ǝn Èlifant, dè tanzt ǝsoo, ììmǝnǝ Špììnǝfaadǝ nòò;		:„ǝn Èlifant, dè tanzt ǝsoo, ììmǝnǝ Špììnǝfaadǝ nòò;
Zyle 47:		Zyle 47:
	:„…diǝ tanzǝt aasǝ uferšent, assi no gèèrn e Gspäänli hend.“		:„…diǝ tanzǝt aasǝ uferšent, assi no gèèrn e Gspäänli hend.“

	==== Früelig ====		== Früelig ==
	Wemmer de [[Kuckuck\|Gugger]] ghöört, fröögt mer luut, wiefill Schätzli asmer heb, oder wiefill Chinder asmer haa werd. Besser me fröögt nöd, wiefill Joor me no lebi, denn ase fill rüefft kann Gugger, usser me isch scho eerbe alt.		Wemmer de [[Kuckuck\|Gugger]] ghöört, fröögt mer luut, wiefill Schätzli asmer heb, oder wiefill Chinder asmer haa werd. Besser me fröögt nöd, wiefill Joor me no lebi, denn ase fill rüefft kann Gugger, usser me isch scho eerbe alt.
	:„d Zitt isch doo, d Zitt isch do, rüefts usem Wald: ,Ggugguu!’ “ (2x)		:„d Zitt isch doo, d Zitt isch do, rüefts usem Wald: ,Ggugguu!’ “ (2x)