Προβολή πηγαίου κώδικα για τη σελίδα Ελευθέριος Βενιζέλος

Δεν έχετε την άδεια να τροποποιήσετε αυτή τη σελίδα, για τον ακόλουθο λόγο:
Η διεύθυνση IP σας βρίσκεται σε ένα εύρος που έχει αποκλειστεί σε όλα τα wiki του Ιδρύματος Wikimedia.
Ο αποκλεισμός έγινε από ‪Jon Kolbert‬ . Ο λόγος που δίνεται είναι Open proxy/Webhost: See the help page if you are affected .
Έναρξη αποκλεισμού: 01:29, 13 Μαΐου 2024
Λήξη αποκλεισμού: 01:29, 13 Μαΐου 2029
Η τρέχουσα διεύθυνση IP σας είναι 3.134.80.139 . Το αποκλεισμένο εύρος είναι 3.134.0.0/16 .
Παρακαλούμε συμπεριλάβετε τις παραπάνω λεπτομέρειες σε όποια ερωτήματα κάνετε. Εάν πιστεύετε ότι έχετε αποκλειστεί κατά λάθος, μπορείτε να βρείτε πρόσθετες πληροφορίες και οδηγίες στην παγκόσμια πολιτική No open proxies παγκόσμια πολιτική.
Διαφορετικά, για να συζητήσετε τον αποκλεισμό, παρακαλούμε αναρτήστε ένα αίτημα για έλεγχο στο Meta-Wiki. ⧼wikimedia-globalblocking-blockedtext-mistake- email-steward⧽
Μπορείτε να δείτε και να αντιγράψετε τον κώδικα της σελίδας:
{{Πληροφορίες πολιτικού
| όνομα = Ελευθέριος Βενιζέλος
| εικόνα = File:Ελευθέριος Βενιζέλος.jpg
| μέγεθος_εικόνας = 
| λεζάντα = 
| αξίωμα = [[Πρωθυπουργός της Ελλάδας]]
| έναρξη = 6 Οκτωβρίου 1910
| λήξη = 25 Φεβρουαρίου 1915
| μονάρχης = [[Γεώργιος Α' της Ελλάδας|Γεώργιος Α']]<br />[[Κωνσταντίνος Α' της Ελλάδας|Κωνσταντίνος Α']]
| προκάτοχος = [[Στέφανος Δραγούμης]]
| διάδοχος = [[Δημήτριος Γούναρης]]
| έναρξη2 = 10 Αυγούστου 1915
| λήξη2 = 24 Σεπτεμβρίου 1915
| μονάρχης2 = [[Κωνσταντίνος Α' της Ελλάδας|Κωνσταντίνος Α']]
| προκάτοχος2 = [[Δημήτριος Γούναρης]]
| διάδοχος2 = [[Αλέξανδρος Ζαΐμης]]
| έναρξη3 = 14 Ιουνίου 1917
| λήξη3 = 4 Νοεμβρίου 1920
| μονάρχης3 = [[Αλέξανδρος Α' της Ελλάδας|Αλέξανδρος Α']]
| προκάτοχος3 = [[Αλέξανδρος Ζαΐμης]]
| διάδοχος3 = [[Δημήτριος Ράλλης]]
| έναρξη4 = 11 Ιανουαρίου 1924
| λήξη4 = 6 Φεβρουαρίου 1924
| μονάρχης4 = [[Γεώργιος Β' της Ελλάδας|Γεώργιος Β']]
| προκάτοχος4 = [[Στυλιανός Γονατάς]]
| διάδοχος4 = [[Γεώργιος Καφαντάρης]]
| έναρξη5 = 4 Ιουλίου 1928
| λήξη5 = 26 Μαΐου 1932
| πρόεδρος5 = [[Παύλος Κουντουριώτης]]<br />[[Αλέξανδρος Ζαΐμης]]
| προκάτοχος5 = [[Αλέξανδρος Ζαΐμης]]
| διάδοχος5 = [[Αλέξανδρος Παπαναστασίου]]
| έναρξη6 = 5 Ιουνίου 1932
| λήξη6 = 4 Νοεμβρίου 1932
| πρόεδρος6 = [[Αλέξανδρος Ζαΐμης]]
| προκάτοχος6 = [[Αλέξανδρος Παπαναστασίου]]
| διάδοχος6 = [[Παναγής Τσαλδάρης]]
| έναρξη7 = 8 Ιανουαρίου 1933
| λήξη7 = 6 Μαρτίου 1933
| πρόεδρος7 = [[Αλέξανδρος Ζαΐμης]]
| προκάτοχος7 = [[Παναγής Τσαλδάρης]]
| διάδοχος7 = [[Αλέξανδρος Οθωναίος]]
| αξίωμα8 = [[Κρητική Πολιτεία|Πρωθυπουργός της Κρητικής Πολιτείας]]
| έναρξη8 = 17 Απριλίου 1899
| λήξη8 = 18 Μαρτίου 1900
| έναρξη9 = 2 Μαΐου 1910
| λήξη9 = 6 Οκτωβρίου 1910
| αξίωμα10 = [[Κρητική Πολιτεία|Σύμβουλος επί της Δικαιοσύνης Κρητικής Πολιτείας]] (1) <br>
[[Κρητική Πολιτεία|Υπουργός Δικαιοσύνης Κρητικής Πολιτείας]] (2)
| έναρξη10 = 17 Απριλίου 1899 (1) <br> 1908 (2)
| λήξη10 = 18 Μαρτίου 1901 (1) <br>
2 Μαΐου 1910 (2)
| προκάτοχος10 = [[Αλέξανδρος Ζαΐμης]] (ως Αρχιεπίτροπος)
| ημερομηνία_γέννησης = {{ηγ|1864|8|23}}
| τόπος_γέννησης = 
| ημερομηνία_θανάτου = {{ηθηλ|1936|3|18|1864|8|23}}
| εθνικότητα = 
| πολιτικό_κόμμα = [[Κόμμα Φιλελευθέρων (Ελλάδα)|Κόμμα Φιλελευθέρων]]
| σύζυγος = {{plainlist|
*{{γάμος|Μαρία Κατελούζου|1891|1894|reason=πέθανε}}
*{{γάμος|[[Έλενα Βενιζέλου|Έλενα Σκυλίτση]]|1921}}}}
| παιδιά = [[Κυριάκος Βενιζέλος]] <br> [[Σοφοκλής Βενιζέλος]]
| επάγγελμα = [[Πολιτικός]] <br> [[Δικηγόρος]] <br> [[Δημοσιογράφος]] <br> [[Συγγραφέας]] <br> [[Μετάφραση|Μεταφραστής]]
| υπογραφή = [[Αρχείο:Eleftherios-venizelos-signature.svg|150px]]
| ιστοσελίδα = [http://www.venizelos-foundation.gr National Foundation Research "Eleftherios K. Venizelos"]
}}
Ο '''Ελευθέριος K. Βενιζέλος''' ([[Μουρνιές Χανίων]], 23 Αυγούστου 1864 – [[Παρίσι]], 18 Μαρτίου 1936) ήταν [[Έλληνες|Έλληνας]] [[πολιτικός]] που διετέλεσε πρωθυπουργός της [[Κρητική Πολιτεία|Κρητικής Πολιτείας]] και επτά φορές [[Κατάλογος Πρωθυπουργών της Ελλάδας|πρωθυπουργός]] της [[Ελλάδα]]ς. Ως πολιτικός διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στο [[Κρητικό Ζήτημα]], καθώς και στα ελλαδικά πολιτικά δρώμενα από το 1910 έως τον θάνατό του, το 1936.

Οργάνωσε το [[Επανάσταση του Θερίσου|Κίνημα του Θερίσου]] και το 1910 ανέλαβε την πρωθυπουργία της Κρητικής Πολιτείας, την οποία εγκατέλειψε λίγους μήνες αργότερα για να αναλάβει την πρωθυπουργία στην [[Ελλάδα]] κατόπιν προσκλήσεως του [[Στρατιωτικός Σύνδεσμος|Στρατιωτικού Συνδέσμου]]. Υπήρξε ο πολιτικός πρωταγωνιστής του διπλασιασμού της Ελλάδος μετά τους [[Βαλκανικοί πόλεμοι|Βαλκανικούς πολέμους]] του 1912-1913. Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τάχθηκε υπέρ της [[Αντάντ]] διαφωνώντας ανοιχτά με τη στάση ουδετερότητας του Βασιλιά. Λόγω αυτής της διαφωνίας, αν και είχε εκλεγεί πρωθυπουργός παραιτήθηκε δημιουργώντας τα γεγονότα του [[Εθνικός Διχασμός|Εθνικού Διχασμού]].<ref>{{Cite book|title = Η Εθνική Τραγωδία|last = Ζολώτα|first = Αναστασίου Π.|publisher = |year = 1995|isbn = |location = Αθήνα, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Πολιτικών Επιστημών και Δημοσίας Διοικήσεως|pages = 3-80}}</ref> Επέστρεψε στην πρωθυπουργία την περίοδο 1917 - 1920 αλλά εγκατέλειψε την Ελλάδα μετά την ήττα του στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920. Επέστρεψε το 1924 για λίγους μήνες και το [[Ελληνικές βουλευτικές εκλογές 1928|1928]] εξελέγη πάλι πρωθυπουργός. Τον Ιανουάριο του [[1933]] έγινε για τελευταία φορά πρωθυπουργός και τον Μάρτιο του 1935 μετά από [[Κίνημα 1ης Μαρτίου 1935|απόπειρα πραξικοπήματος]] κατέφυγε στο [[Παρίσι]], όπου και απεβίωσε. Θάφτηκε σε ύψωμα στην αρχή του [[Ακρωτήρι Κρήτης|Ακρωτηρίου]] της Κρήτης, κοντά στο μέρος όπου γεννήθηκε. Οι [[Τάφοι Βενιζέλων|Τάφοι των Βενιζέλων]] είναι σήμερα ένα από τα αξιοθέατα των [[Χανιά|Χανίων]].

== Νεανικά χρόνια ==
Γεννήθηκε στις 23 Αυγούστου 1864 στο χωριό [[Μουρνιές Χανίων|Μουρνιές]] [[Επαρχία Κυδωνίας|Επαρχίας Κυδωνίας]], κοντά στην πόλη των [[Χανιά|Χανίων]], και ήταν το πέμπτο παιδί{{Ref_label|I|i|none}} του Κυριάκου Βενιζέλου{{Ref_label|II|ii|none}}, εμπόρου, και της Στυλιανής Πλουμιδάκη, η οποία καταγόταν από το ορεινό χωριό [[Θέρισο Χανίων|Θέρισο]].<ref name="TA0">[http://www.patris.gr/articles/176153?PHPSESSID=#.WDgS39V97IU 'Τα γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή του Ελευθέριου Βενιζέλου'], Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ, 18/3/2010</ref> 

Πρώτος του ξάδερφος ήταν ο [[Χαράλαμπος Πλουμιδάκης]]. Μεγάλωσε στα Χανιά αλλά λόγω διώξεων του πατέρα του από την [[Οθωμανική Αυτοκρατορία|οθωμανική]] διοίκηση πέρασε μέρος των παιδικών του χρόνων στα [[Κύθηρα]] και την [[Ερμούπολη]]. Περάτωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στα [[Χανιά]], στο Λύκειο Αντωνιάδη στην [[Αθήνα]] και στο Δημόσιο Γυμνάσιο Αρρένων Σύρου στην Ερμούπολη, απ' όπου αποφοίτησε, και εργάστηκε στο κατάστημα του πατέρα του.<ref>[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 168.</ref> Αν και ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε πρόθεση να συνεχίσει τις σπουδές του, ο πατέρας του επέλεξε να τον τοποθετήσει στο κατάστημά του με σκοπό να τον διαδεχθεί. Ύστερα από παρέμβαση του τότε γενικού προξένου της Ελλάδος στα Χανιά, [[Γεώργιος Ζυγομαλάς|Γεωργίου Ζυγομαλά]], ο Κυριάκος πείστηκε να τον στείλει στην Αθήνα για ανώτερες σπουδές. Το 1881 εγγράφηκε στη [[Τμήμα Νομικής του Πανεπιστημίου Αθηνών|Νομική σχολή]] του [[Πανεπιστήμιο Αθηνών|Πανεπιστημίου Αθηνών]], απ'όπου αποφοίτησε το 1887.<ref>[[Ελευθέριος Βενιζέλος#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 143–144.</ref> Αφού προσπάθησε ανεπιτυχώς να εκλεγεί δις εφέτης, άνοιξε δικηγορικό γραφείο καταφέρνοντας σε μικρό χρονικό διάστημα να διακριθεί. Το 1888 ανέλαβε μαζί με τους [[Χαράλαμπος Πωλογεωργάκης|Χαράλαμπο Πωλογεωργάκη]], [[Κωνσταντίνος Φούμης|Κωνσταντίνο Φούμη]] και [[Ιάκωβος Μοάτσος|Ιάκωβο Μοάτσο]] την αρχισυνταξία και την έκδοση της εφημερίδας «[[Λευκά Όρη (εφημερίδα)|Λευκά Όρη]]», η οποία ανήκε στον γαμπρό του, [[Κωστής Μητσοτάκης|Κωστή Μητσοτάκη]], και από την οποία αποχώρησε λίγους μήνες αργότερα.<ref>[[Ελευθέριος Βενιζέλος#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 195.</ref>

Το 1889 σε νεαρή ηλικία αποφάσισε να θέσει υποψηφιότητα ως αντιπρόσωπος της περιφέρειας Κυδωνίας στις Εκλογές για την Κρητική Βουλή, στις οποίες και εξελέγη με το Κόμμα των Φιλελευθέρων.<ref>[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 234.</ref> Στις ίδιες εκλογές εξελέγησαν και αρκετοί συνεργάτες του από την εφημερίδα σχηματίζοντας μια άτυπη ομάδα που έγινε γνωστή<ref name="Μακρ233">[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 233.</ref> με το όνομα ''Λευκορίτες''. Λόγω της τεταμένης πολιτικής κατάστασης που επικρατούσε στην Κρήτη με την επανάσταση μέρους των πληθυσμών της Κρήτης, στις αρχές Οκτωβρίου του 1889 ο Βενιζέλος με στενούς συνεργάτες και φίλους διέφυγε, με τη βοήθεια του Άγγλου προξένου Μπιλιότι ''(Bilioti)'', στην Αθήνα. Έναν μήνα αργότερα ο Σακίρ Πασά ανέστειλε τα κυριότερα προνόμια που είχαν παραχωρηθεί στους Χριστιανούς με τη [[Σύμβαση της Χαλέπας]] και άλλαξε τις διατάξεις για την εκλογή αντιπροσώπων στη Βουλή. Ο Βενιζέλος τάχθηκε υπέρ της αποχής από τις Εκλογές μέχρι να αρθούν οι αυθαιρεσίες της οθωμανικής διοίκησης.<ref>[[#Gibb|Gibbons]], σελ. 44.</ref> Μετά τη χορήγηση αμνηστίας, ο Βενιζέλος επέστρεψε στα Χανιά, όπου και νυμφεύθηκε το 1890 με τη Μαρία Ελευθερίου - Κατελούζου, επιλέγοντας να κατοικήσουν στο [[Οικία - Μουσείο Ελευθερίου Βενιζέλου|οικογενειακό σπίτι της Χαλέπας]]. Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα παρέμεινε εκτός πολιτικής απασχολούμενος από την οικογένεια και τη δουλειά. Το 1895 συνεργάστηκε με την εφημερίδα «Αυγή», του Κωνσταντίνου Φούμη και του [[Ιωάννης Καψάλης|Ιωάννη Καψάλη]]. Στην Επανάσταση που ξέσπασε λίγο αργότερα υπό την καθοδήγηση της Επιτροπής, Πρόεδρος της οποίας ήταν ο [[Μανούσος Κούνδουρος]], και με κύριο αίτημα την αυτονομία, ο Βενιζέλος αντιτάχθηκε καθώς θεωρούσε ότι οι περιστάσεις δεν ευνοούσαν τέτοιου είδους κινήσεις.<ref>[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 303.</ref> Για την στάση του αυτή κατηγορήθηκε από συντηρητικούς που ζήτησαν να προσαχθεί σε δίκη.<ref>[[#Dakin|Dakin]], σελ. 229.</ref>

== Πολιτική σταδιοδρομία ==

=== Κρητική επανάσταση ===
[[Αρχείο:Eleftherios Venizelos.jpg|thumb|Ο Βενιζέλος, αρχές 20ου αιώνα]]

Στις [[23 Ιανουαρίου]] [[1897]] ο Βενιζέλος αποφάσισε να συμπράξει με τους επαναστατημένους στο [[Ακρωτήρι Κρήτης|Ακρωτήρι]]. Αφορμή γι´ αυτή τη μεταστροφή ήταν η μεγάλη πυρκαγιά που ξέσπασε στα [[Χανιά]] και είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο Χριστιανών και Μουσουλμάνων και εκτεταμένες σφαγές κατά των πρώτων. Κατά τη διάρκεια αυτών των γεγονότων ο Βενιζέλος περιόδευε στην εκλογική του περιφέρεια προετοιμαζόμενος για τις εκλογές που είχαν προκηρυχθεί. Επιστρέφοντας στα Χανιά είδε από μακριά τους καπνούς που έβγαιναν από την πόλη και αμέσως έλαβε την απόφαση να ενωθεί με μια ομάδα ενόπλων στη [[Μαλάξα Χανίων|Μαλάξα]].<ref>[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 320.</ref> Με αυτούς κατευθύνθηκαν προς το Ακρωτήρι, όπου σύντομα ανέλαβε την ηγεσία ο Βενιζέλος. Οι επαναστάτες υπολογίζονται σε επτακόσιους με δύο χιλιάδες. Στις 24 Ιανουαρίου οι εξεγερμένοι αποφάσισαν να κηρύξουν την ένωση με την [[Ελλάδα]] και την επόμενη ημέρα εξέδωσαν κείμενο διακήρυξης. Στις 26 Ιανουαρίου επιτροπή αποτελούμενη από σημαντικές μορφές της εξέγερσης μεταξύ των οποίων και ο Βενιζέλος παρέδωσε στους προξένους των Μεγάλων Δυνάμεων τη διακήρυξη. Την ίδια στιγμή με απόφαση της κυβέρνησης [[Θεόδωρος Δηλιγιάννης|Δηλιγιάννη]] αναχωρούσε ναυτική μοίρα του πολεμικού ναυτικού για να ενισχύσει τους Χριστιανούς της Κρήτης. Στις 31 Ιανουαρίου αποβιβάστηκε σε χωριό των Χανίων ελληνικό στράτευμα αποτελούμενο από χίλιους τριακόσιους οπλίτες και εκατό αξιωματικούς υπό την ηγεσία του [[Τιμολέων Βάσσος|Τιμολεόντος Βάσσου]]. Την επόμενη ημέρα οι [[Μεγάλες Δυνάμεις]] ανακοίνωσαν ότι θα έθεταν υπό την προστασία τους τις κυριότερες πόλεις της Κρήτης, επιβάλλοντας την κατάπαυση του πυρός ακόμα και με στρατιωτικά μέσα.<ref>[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 342.</ref> Μπροστά σε αυτό το φάσμα γενικευμένης σύγκρουσης, ο Βενιζέλος, μαζί με τον [[Μητροπολίτης Χρύσανθος Τσεπετάκης|Μητροπολίτη Χρύσανθο Τσεπετάκη]], επισκέφθηκαν τον Έλληνα μοίραρχο [[Αριστείδης Ράινεκ|Αριστείδη Ράινεκ]] στο πολεμικό ''Ύδρα'' ζητώντας του να τους εφοδιάσει με πολεμικό υλικό, κάτι που έπραξε. Στις 7 Φεβρουαρίου, ο Βενιζέλος, μαζί με εξεγερμένους, κατέλαβε τον Προφήτη Ηλία. Στις 8 Φεβρουαρίου ο στόλος των Μεγάλων Δυνάμεων έπληξε τις θέσεις των επαναστατών δημιουργώντας αντιδράσεις από μερίδα του ευρωπαϊκού τύπου σχετικά με τον απρόκλητο βομβαρδισμό μιας μικρής ομάδας εξεγερμένων.<ref name="Μακρ233"/> Σημαντική έκταση πήρε το γεγονός της ανύψωσης της ελληνικής σημαίας από τον [[Σπύρος Καγιαδελάκης|Σπύρο Καγιαδελάκη]] κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών. Κατά τη διάρκεια του περιστατικού ο ίδιος ο Βενιζέλος βρισκόταν στο πολεμικό πλοίο ''Ύδρα''.<ref>[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 350.</ref> Ο Βενιζέλος τότε, μαζί με τον Φούμη και τον Κοτζάμπαση, προχώρησε στη σύνταξη διαμαρτυρίας προς τις Μεγάλες Δυνάμεις, η οποία προξένησε μεγάλη εντύπωση στην Ευρώπη. Στις 22 Φεβρουαρίου εκλέχτηκε μέλος της εξαμελούς διοικητικής επιτροπής των επαναστατών. Με την ιδιότητα αυτή επισκέφθηκε μαζί με τα άλλα μέλη τους ξένους ναυάρχους αρκετές φορές για να συζητήσουν για τον μέλλον της Κρήτης. Τον Απρίλιο του ίδιου έτους ξέσπασε ο [[ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897]] αναγκάζοντας την Ελλάδα να αποσύρει τη ναυτική μοίρα από την Κρήτη. Στις αρχές του καλοκαιριού πραγματοποιήθηκε η πρώτη επαναστατική συνέλευση ενώ στις [[26 Ιουνίου]] πραγματοποιήθηκε η δεύτερη, στους [[Δήμος Αρμένων|Αρμένους Αποκορώνου]], όπου και ο Ελευθέριος Βενιζέλος εξελέγη μέλος της τριμελούς επιτροπής που θα ανακοίνωνε τις αποφάσεις της συνέλευσης στις Μεγάλες Δυνάμεις.<ref>[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 367.</ref> Στην τρίτη συνέλευση, στις [[Επάνω Αρχάνες|Αρχάνες]] εξελέγη πρόεδρος αυτής. Στη συνέλευση αυτή υποστήριξε την άποψη περί ενώσεως της Κρήτης με την ��λλάδα απορρίπτοντας την ιδέα της αυτονομίας. Η ατμόσφαιρα ήταν τεταμένη, οδηγώντας αρκετές φορές τους συμμετέχοντες σε ακραίες ενέργειες. Η κατάσταση οδηγήθηκε στα άκρα όταν ο Βενιζέλος και οι υποστηρικτές του αρνήθηκαν να υπογράψουν τη διακήρυξη περί αυτονομίας με αποτέλεσμα να προκληθούν επεισόδια. Αποτέλεσμα ήταν ο Βενιζέλος να διακόψει τη συνεδρίαση και να αποχωρήσει. Για την κίνησή του αυτή του αφαιρέθηκε η προεδρία και του απαγορεύθηκε η συμμετοχή στις συνεδριάσεις του σώματος. Τελικώς, η διακήρυξη περί αυτονομίας ψηφίστηκε.<ref>[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 370.</ref>

=== Κρητική Πολιτεία και η επανάσταση του Θερίσου ===

Μετά τα γεγονότα ο Βενιζέλος ταξίδεψε στην [[Αθήνα]], απ´ όπου επέστρεψε μαζί με τον Κρητικό πολιτικό [[Ιωάννης Σφακιανάκης|Ιωάννη Σφακιανάκη]]. Οι Μεγάλες Δυνάμεις εν τω μεταξύ είχαν αποδεχθεί σχέδιο περί αυτονόμησης του νησιού. Το νέο καθεστώς θεωρήθηκε από τον Βενιζέλο και τους οπαδούς του μεταβατικό και προσωρινό.<ref>[[#Gibb|Gibbons]], σελ. 64.</ref> Έλαβε μέρος στη συνέλευση του [[Μυλοπόταμος Ηρακλείου|Μυλοποτάμου]] καθώς και στις συνεδριάσεις της εκτελεστικής επιτροπής, που είχε αναλάβει τις διαπραγματεύσεις σχετικά με το σχήμα αυτονομίας. Τελικά αποφασίστηκε η [[Οθωμανική Αυτοκρατορία]] να διατηρήσει μια μορφή κυριαρχίας και να διοριστεί ως Ύπατος Αρμοστής της Κρήτης ο [[πρίγκιπας Γεώργιος της Ελλάδας]]. Ο τελευταίος διόρισε με τον ερχομό του μια δεκαεξαμελή επιτροπή με κύρια αρμοδιότητα την εκπόνηση νομοθετικής εργασίας που επρόκειτο να ψηφιστεί από τη γενική συνέλευση, όταν αυτή δημιουργούνταν.<ref name="Βουρνάς">[[Τάσος Βουρνάς|Βουρνάς Τάσος]], ''Ιστορία της Νεώτερης και Σύγχρονης Ελλάδας'', εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2006, τόμος Α΄, σελ.574</ref> Σε αυτή την επιτροπή συμμετείχε και ο Βενιζέλος.<ref name="Βουρνάς"/> Λόγω της νέας μορφής διοίκησης προκηρύχθηκαν εκλογές για τις [[24 Ιανουαρίου]] [[1898]], στις οποίες και εξελέγη ως αντιπρόσωπος Χανίων. Η συμβολή του στη σύνταξη του συντάγματος κρίνεται καθοριστική, κατακρίθηκε όμως για τις ασάφειές του και την υπερβολική συγκέντρωση εξουσιών στο πρόσωπο του Ύπατου Αρμοστή.<ref name="Διβάνη407">[[#Διβάνη|Διβάνη]], σελ. 407.</ref><ref name="Μακρ381-383">[[Ελευθέριος Βενιζέλος#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 381–383.</ref><ref name="Μακρ381-383"/> Ακολούθως διορίστηκε σύμβουλος επί της δικαιοσύνης στο πρώτο υπουργικό συμβούλιο, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι τον Απρίλιο του 1901. Κατά τη διάρκεια της θητείας του αναδιοργάνωσε τα δικαστήρια συντάσσοντας κώδικα δικαστηρίων, εκσυγχρόνισε τα δικαστήρια και εισήγαγε νέα συστήματα στην αστυνομία.<ref>[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 389.</ref><ref>[[#Dakin|Dakin]], σελ. 259.</ref>

Παρά την επιτυχία του στον υπουργικό θώκο σύντομα ήρθε σε ρήξη με τον Ύπατο Αρμοστή πρίγκιπα Γεώργιο. Ο τελευταίος κυβερνούσε σε έναν βαθμό αυταρχικά χειριζόμενος μόνος του την εξωτερική πολιτική της [[Κρητική Πολιτεία|Κρητικής Πολιτείας]] χωρίς να λαμβάνει υπόψιν του τις συμβουλές και τις απόψεις των υπουργών του.<ref name="Μακρ399-401"/> Ο Βενιζέλος θεωρούσε απαραίτητη την ανακήρυξη της Κρήτης σε αυτόνομο πριγκιπάτο έτσι ώστε να επέλθει με πιο θεσμικό τρόπο η ένωση με την Ελλάδα.<ref name="Μακρ399-401"/> Επιπλέον με την ανακήρυξη της αυτονομίας η συνέλευση, κατά τον Βενιζέλο, θα έπρεπε να προχωρήσει στην εκλογή ανώτατου άρχοντα τερματίζοντας ταυτόχρονα την κυριαρχία των Μεγάλων Δυνάμεων στο νησί.<ref name="Βουρνάς2">[[Τάσος Βουρνάς|Βουρνάς Τάσος]], ο.π., τόμος Α΄, σελ.576 - 578</ref> Αντίθετα ο Ύπατος Αρμοστής δεν συμμεριζόταν την προσέγγιση του Βενιζέλου έχοντας ήδη αρχίσει να ακολουθεί τη δική του, η οποία όμως δεν απέφερε τα επιθυμητά αποτέλεσμα. Παράλληλα στον αθηναϊκό τύπο δημοσιεύονταν αιχμηρά άρθρα εναντίον των απόψεων του Βενιζέλου, ο οποίος χαρακτηριζόταν ως ανθενωτικός.<ref name="Μακρ399-401">[[#Μακρ|Μακράκη]], σελίδες 399–401.</ref> Στις 5 Μαρτίου 1901 υπέβαλε την παραίτησή του για λόγους υγείας, η οποία όμως δεν έγινε δεκτή. Στις 18 Μαρτίου υπέβαλε για δεύτερη φορά την παραίτησή του για λόγους που αφορούσαν την κακή σχέση του με τους συναδέλφους και τον Ύπατο Αρμοστή. Ούτε όμως αυτή τη φορά έγινε αποδεκτή. Δύο μέρες αργότερα, στις 20 Μαρτίου με διάταγμα που εκδόθηκε και ήταν βαρύτατα προσβλητικό ο Βενιζέλος απολύθηκε από τη θέση του.<ref name="Βουρνάς2"/> Σημαντική συμμετοχή στην όλη διαμάχη φαίνεται να είχε ο [[Ανδρέας Παπαδιαμαντόπουλος]], γραμματέας του Ύπατου Αρμοστή και το Παλάτι. Ο πρώτος σε μυστική έκθεση προς την [[Κυβέρνηση Γεωργίου Θεοτόκη 1899|κυβέρνηση Γεωργίου Θεοτόκη]] χαρακτήριζε τον Βενιζέλο όργανο των ξένων δυνάμεων, φρόντιζε συνεχώς να φτάνουν στο υπουργείο εξωτερικών αναφορές που τον παρουσίαζαν ως όργανο των ξένων δυνάμεων ενώ σταθερά, όπως και το παλάτι, διοχέτευε στον αθηναϊκό τύπο εμπρηστικά άρθρα εναντίον του κρητικού πολιτικού.<ref name="Διβάνη407"/><ref name="Μακρ399-401"/><ref name="Βουρνάς2"/>

[[Αρχείο:M Venizelos - Van Den Brule Alfred - 1907.jpg|thumb|300px|right|Ο Βενιζέλος στην Κρήτη, 1907]]
[[Αρχείο:Les trois chefs insurgés- C Phoumis, E Venizelos, C Manos - Van Den Brule Alfred - 1907.jpg|thumb|300px|Μαζί με τους [[Κωνσταντίνος Φούμης|Φούμη]] και Μάνο, 1907]]
[[Αρχείο:Insurgés Crétois, d'après le correspondant de l'Illustration italienne Un groupe d'insurgés Crétois Le grand chef V - Van Den Brule Alfred - 1907 (cropped).jpg|thumb|300px|Μαζί με Κρήτες επαναστάτες]]

Προκειμένου να αμυνθεί από τις επιθέσεις των αντιπάλων εγκαινίασε μια σειρά άρθρων με τον τίτλο «Γεννηθήτω το Φως» στην εφημερίδα «''[[Κήρυξ των Χανίων]]''», στα οποία περιέγραφε την πολιτική του Ύπατου Αρμοστή. Μεταξύ των επιθέσεων που δέχθηκε ξεχωρίζει αυτή του [[Μητροπολίτης Κρήτης Ευμένιος|Μητροπολίτη Κρήτης Ευμένιου]], ο οποίος τον χαρακτήρισε προδότη.<ref name="Μακρ405-406"/> Ο Βενιζέλος απάντησε με νέο άρθρο, για το περιεχόμενο του οποίο μηνύθηκε από τον Μητροπολίτη και καταδικάστηκε σε δεκαπενθήμερη φυλάκιση, την οποία και εξέτισε στη [[Φρούριο Ιτζεδίν|φυλακή Ιτζεδίν]].<ref name="Μακρ405-406">[[#Μακρ|Μακράκη]], σελίδες 405–406.</ref><ref name="Μακρ405-406"/> Στις εκλογές του 1903 το κόμμα του Βενιζέλου ηττήθηκε εκλογικά αναδεικνύοντας πέντε βουλευτές.<ref name="Βουρνάς2"/> Ύστερα από συνεννοήσεις με άλλες ηγετικές μορφές της πολιτικής σκηνής τέθηκε επικεφαλής της ''«Ηνωμένης Αντιπολίτευσης»'', η οποία στις 26 Φεβρουαρίου 1905 διακήρυξε την ένωση με την Ελλάδα, και, σε περίπτωση αδυναμίας, την αυτονομία της νήσου, καθώς και την αναθεώρηση του συντάγματος.<ref name="Βουρνάς2"/><ref name="Μακρ405-406"/> Στις [[23 Μαρτίου]] [[1905]] ο Βενιζέλος μαζί με χίλιους ενόπλους συγκεντρώθηκαν<ref name="Ε΄ Ιστορικά">[[Κωνσταντίνος Σβολόπουλος|Σβολόπουλος Κωνσταντίνος]], ''Θέρισο: 1901 - 1905'', Ε΄ Ιστορικά, ένθετο από την εφημερίδα "[[Ελευθεροτυπία (εφημερίδα)|Η Ελευθεροτυπία]]", [[5 Οκτωβρίου]] [[2000]], τεύχος 51, σελ.44</ref> στο Θέρισο. Σύντομα, στο Θέρισο κατέφθασαν άλλοι επτά χιλιάδες πολεμιστές από διάφορα σημεία της Κρήτης. Στις [[20 Απριλίου]] η Συνέλευση κήρυξε<ref>[[#Dakin|Dakin]], σελ. 260.</ref> την ένωση με την Ελλάδα και ζήτησε από τον Ύπατο Αρμοστή να πληροφορήσει τις Μεγάλες Δυνάμεις γι´ αυτή την εξέλιξη, οι οποίες όμως αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν την ανακήρυξη. Τον Μάιο πραγματοποιήθηκαν εκλογές, στις οποίες η παράταξη του Βενιζέλου, του Φούμη και του Πωλογεωργάκη συγκέντρωσε 33.279 ψήφους αναδεικνύοντας<ref name="Μακρ440-441">[[#Μακρ|Μακράκη]], σελίδες 440–441.</ref> 39 αντιπροσώπους έναντι 78 αντιπροσώπων του πρίγκιπα Γεωργίου. Στις 15 Ιουλίου οι Μεγάλες Δυνάμεις έδωσαν προθεσμία δεκαπέντε ημερών στους επαναστάτες, τελεσίγραφο<ref name="Dakin261">[[#Dakin|Dakin]], σελ. 261.</ref> που δεν έγινε δεκτό. Όταν έληξε η προθεσμία, οι Μεγάλες Δυνάμεις κήρυξαν<ref name="Dakin261"/> στρατιωτικό νόμο. Μετά από συμβουλή του πρωθυπουργού της Ελλάδας [[Δημήτριος Ράλλης|Δημητρίου Ράλλη]] ο Ύπατος Αρμοστής ζήτησε από τη Συνέλευση να προχωρήσει στην αναθεώρηση του συντάγματος. Στις [[2 Νοεμβρίου]] ο Βενιζέλος και οι επαναστάτες παρέδωσαν<ref name="Dakin261"/> τα όπλα. Παράλληλα οι Μεγάλες Δυνάμεις έστειλαν μια διερευνητική επιτροπή για να αξιολογήσουν την κατάσταση στο νησί.<ref name="Βουρνάς2"/> Στις 23 Ιουλίου 1906 αποφασίστηκε η διεθνής δύναμη που βρισκόταν στο νησί να αποχωρήσει, να ανατεθεί η ασφάλεια του νησιού σε Έλληνες αξιωματικούς, που θα έπρεπε όμως να αποχωρήσουν από τον ελληνικό στρατό, να οργανωθεί εκ νέου η πολιτοφυλακή, να δοθεί δάνειο 9.300.000 φράγκων στην [[Κρητική Πολιτεία]], να υπάρξει πλήρης ισότητα χριστιανών και μουσουλμάνων κ.α.<ref name="Dakin262">[[#Dakin|Dakin]], σελ. 262.</ref> Αν και η ελληνική κυβέρνηση και το παλάτι διαφωνούσαν με τη λύση, ο Βενιζέλος καθώς και ο διάδοχος του ελληνικού θρόνου [[Κωνσταντίνος Α΄ της Ελλάδας|πρίγκιπας Κωνσταντίνος]] τάχθηκαν υπέρ αυτού του σχεδίου με αποτέλεσμα ο [[Πρίγκιπας Γεώργιος της Ελλάδας|πρίγκιπας Γεώργιος]] να παραιτηθεί από τη θέση του Ύπατου Αρμοστή για να διευκολύνει την κατάσταση. Ως αντικαταστάτης του επιλέχθηκε ο [[Αλέξανδρος Ζαΐμης]].<ref name="Dakin262"/>

Στις [[12 Οκτωβρίου]] [[1908]] η Συνέλευση επικύρωσε τις αλλαγές και όρισε πενταμελή Εκτελεστική Επιτροπή. Σε αυτήν ο Βενιζέλος ανέλαβε τα υπουργεία εξωτερικών και δικαιοσύνης.<ref name="Μακρ440-441"/> Στις [[29 Ιουλίου]] [[1909]] οι δυνάμεις του διεθνούς στρατού αποχώρησαν από την Κρήτη. Στις εκλογές του 1910 εξελέγη πρόεδρος της Συνέλευσης και πρωθυπουργός της Κρητικής Πολιτείας.<ref name="Μακρ440-441"/><ref>[[#Διβάνη|Διβάνη]], σελ. 410.</ref> Τον ίδιο μήνα εκδόθηκε το ψήφισμα για ένωση με την Ελλάδα και αναχώρησε για την Αθήνα για να συναντηθεί με τους ηγέτες του [[Στρατιωτικός Σύνδεσμος|Στρατιωτικού Συνδέσμου]]. Τον Μάιο του [[1910]] οι Χριστιανοί της Κρήτης επανέλαβαν το αίτημά τους για την ένωση με την Ελλάδα. Ο Βενιζέλος, ύστερα από παρότρυνση και της [[Κυβέρνηση Δημητρίου Ράλλη 1909|κυβέρνησης Δημητρίου Ράλλη]], κατάφερε να ηρεμήσει τους Κρητικούς και να τους πείσει να αποφύγουν τις ακραίες ενέργειες.<ref name="Dakin270">[[#Dakin|Dakin]], σελ. 270.</ref>

=== Άφιξη στην Ελλάδα ===
[[Αρχείο:Goudi coup poster.jpg|thumb|Λαϊκή λιθογραφία για το [[Κίνημα στο Γουδί]]]]

Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος μετά το ξέσπασμα του κινήματός είχε προσεγγίσει τον [[Δημήτριος Γούναρης|Δημήτριο Γούναρη]] για να σχηματίσει κυβέρνηση, μετά όμως την άρνηση αυτού, καθώς και του [[Νικόλαος Ζορμπάς|Νικολάου Ζορμπά]], αναζήτησε νέο πρόσωπο. Κατόπιν προτάσεως κάποιου{{Ref_label|III|iii|none}} αξιωματικού αποφασίστηκε να κληθεί στην [[Ελλάδα]] ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος ήταν γνωστός για την πολιτική του δράση στην [[Κρήτη]]. Ο τελευταίος είχε υποστηρίξει το κίνημα σε μια σειρά δέκα άρθρων που δημοσίευσε στην εφημερίδα «Κήρυξ Χανίων». Στις [[22 Δεκεμβρίου]] [[1909]] ο λοχαγός [[Ιουλιανός Κονταράτος]] μετέβη στα [[Χανιά]] για να του δώσει επιστολή<ref name=":0">{{Cite journal|title=Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος και ο Ελευθέριος Βενιζέλος|last=Χρονόπουλος|first=Γιάννης|date=2011|journal=Γουδί (1909), το κίνημα που άλλαξε την Ελλάδα|publisher=Ελευθεροτυπία|page=}}</ref> του Στρατιωτικού Συνδέσμου με την οποία τον καλούσε στην [[Ελλάδα]] για να αναλάβει την πρωθυπουργία. Ο Βενιζέλος με δική του επιστολή ξεκαθάρισε πως δεν ενδιαφερόταν για την πρωθυπουργία και ότι θα ερχόταν στην [[Αθήνα]] ως πολιτικός σύμβουλος του Συνδέσμου. Στις [[28 Δεκεμβρίου]] αφίχθη στον [[Πειραιάς|Πειραιά]] και αμέσως άρχισε επαφές με τα μέλη του Στρατιωτικού Συνδέσμου καθώς και με τους πολιτικούς αρχηγούς<ref name="Τσίχλ241">[[#Τσίχλ|Τσίχλης]], σελ. 241.</ref> των κομμάτων. Βασικές προτάσεις του, που έγιναν αποδεκτές από τον Σύνδεσμο αλλά και από αρκετούς πολιτικούς, ήταν η, αντισυνταγματική,<ref>[[#Τσίχλ|Τσίχλης]], σελ. 245.</ref> σύγκληση [[Αναθεωρητική βουλή|αναθεωρητικής]] βουλής, και όχι [[Συντακτική Βουλή|συντακτικής]], μη θέτοντας έτσι πολιτειακό ζήτημα, η διάλυση του Στρατιωτικού Συνδέσμου μετά τη σύγκληση αναθεωρητικής βουλής, η απομάκρυνση των βασιλοπαίδων από τον στρατό και ο διορισμός<ref name="Τσίχλ241"/> νέας [[Κυβέρνηση Στέφανου Δραγούμη 1910|κυβέρνησης]] υπό τον [[Στέφανος Δραγούμης|Στέφανο Δραγούμη]].

Την [[1 Φεβρουαρίου|1η Φεβρουαρίου]] πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνεδρίαση της Βουλής σχετικά με την ψήφιση της προτάσεως περί αναθεωρήσεως μη θεμελιωδών διατάξεων του συντάγματος, πρόταση που ψηφίστηκε με 150 ψήφους υπέρ και 11 κατά. Κατά την προεκλογική περίοδο ο Βενιζέλος έλειπε<ref name=":1">{{Cite journal|title=Ελευθέριος Βενιζέλος|last=Θανάσης|first=Χρήστος|date=2001-07-19|journal=Ε΄ Ιστορικά|publisher=Ελευθεροτυπία|issue=92|pages=16-19}}</ref> στο εξωτερικό, στην [[Ελβετία]] και την [[Ιταλία]] επιστρέφοντας οκτώ ημέρες μετά τη διεξαγωγή των εκλογών. Κατά τις [[Ελληνικές εκλογές Αυγούστου 1910 (Αναθεωρητική)|εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910]] η παράταξη του Βενιζέλου πέτυχε σημαντική νίκη έναντι των συνασπισμένων παλαιών κομμάτων αποκτώντας ευρεία πλειοψηφία στη Βουλή. Υπολογίσιμο αριθμό αποτελούσαν και οι βουλευτές που είχαν εκλεγεί με ανεξάρτητα ψηφοδέλτια και οι οποίοι υποστήριζαν τη σύγκληση συντακτικής συνέλευσης. Ο ίδιος εξελέγη βουλευτής Αττικοβοιωτίας λαμβάνοντας<ref name=":1" /> 32.765 ψήφους σε σύνολο 38.800 ψήφων. Στις [[22 Αυγούστου]] ο Βενιζέλος ίδρυσε το [[Κόμμα Φιλελευθέρων (Ελλάδα)|Κόμμα Φιλελευθέρων]] ενώ στις 3 Σεπτεμβρίου συνήλθε σε πρώτη συνεδρίαση η αναθεωρητική Βουλή. Δύο ημέρες αργότερα ο Βενιζέλος εκφώνησε λόγο σε συγκέντρωση στην [[πλατεία Συντάγματος]] υποστηρίζοντας<ref name=":1" /> την αναγκαιότητα της αναθεωρητικής βουλής. Στις [[12 Σεπτεμβρίου]] η κυβέρνηση Δραγούμη παραιτήθηκε και λίγες ημέρες αργότερα, στις [[6 Οκτωβρίου]] ο Βενιζέλος σχημάτισε [[Κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου 1910|κυβέρνηση]], στην οποία μεταξύ άλλων συμμετείχαν οι [[Εμμανουήλ Ρέπουλης]], [[Νικόλαος Δημητρακόπουλος]] κ.α., αναλαμβάνοντας<ref>{{Cite web|url=http://www.ggk.gov.gr/?p=867|title=Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης {{!}} Κυβέρνηση ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ|website=www.ggk.gov.gr|accessdate=2016-06-17}}</ref> παράλληλα τα υπουργεία Στρατιωτικών και Ναυτικών. Αν και η αντιπολίτευση, η οποία είχε συγκεντρώσει<ref name="Ε΄ Ιστορικά3"/> το 65% των ψήφων, και οι ανεξάρτητοι βουλευτές έδωσαν ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή, υπό τη μορφή ανοχής, ο Βασιλιάς, ύστερα από συνεννόηση με τον Βενιζέλο, δημοσίευσε<ref name=":1" /> στις [[12 Οκτωβρίου]] διάταγμα διάλυσης της Βουλής και προκήρυξης εκλογών στις [[28 Νοεμβρίου]]. Η [[Έλεγχος συνταγματικότητας των νόμων|αντισυνταγματική]]{{Ref_label|IV|iv|none}}, ενέργεια του Βασιλιά προκάλεσε τις σφοδρές αντιδράσεις της αντιπολίτευσης ([[Δημήτριος Ράλλης|Ράλλης]], [[Κυριακούλης Π. Μαυρομιχάλης|Μαυρομιχάλης]], [[Γεώργιος Θεοτόκης|Θεοτόκης]]), η οποία δήλωσε ότι θα απείχε<ref name=":2">{{Cite journal|title=Η Συνταγματική Μεταρρύθμιση|last=Αναστασιάδης|first=Χρήστος|date=2001-07-19|journal=Ε΄ Ιστορικά|publisher=Ελευθεροτυπία|issue=92|pages=27-31}}</ref> από την εκλογική διαδικασία σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Αντίθετα οι «Κοινωνιολόγοι» και το νεοσύστατο [[Λαϊκόν Κόμμα]] υπό την προεδρία του [[Αλέξανδρος Παπαναστασίου|Αλέξανδρου Παπαναστασίου]] φάνηκε να είναι θετικοί ως προς τη διάλυση της Βουλής υποστηρίζοντας τις κινήσεις Βενιζέλου. Στις [[Ελληνικές εκλογές Νοεμβρίου 1910 (Αναθεωρητική)|εκλογές της 28ης Νοεμβρίου]] τα παλιά κόμματα και νικητές των προηγούμενων εκλογών απείχαν και το κόμμα των Φιλελευθέρων αναδείχθηκε νικητής καταλαμβάνοντας<ref name=":1" /> 307 από τις 362 έδρες.

==== Νέο σύνταγμα ====
Η συζήτηση για το νέο σύνταγμα ολοκληρώθηκε σε 42 συνεδριάσεις της ολομέλειας της Βουλής, από τις οποίες ο Ελευθέριος Βενιζέλος συμμετείχε στις 41. Το νέο σύνταγμα δημοσιεύθηκε την [[1 Ιουνίου|1η Ιουνίου]] [[1911]] και περιελάμβανε σημαντικές μεταρρυθμίσεις που απέβλεπαν<ref name=":2" /> στην επιβολή της αρχής της νομιμότητας, στην καθιέρωση της ασφάλειας δικαίου και της ασφάλειας των συναλλαγών. Μαζί με το νέο σύνταγμα ψηφίστηκε και μία σειρά οργανικών<ref name=":2" /> νόμων εγκαινιάζοντας<ref name="Dakin280-282">[[#Dakin|Dakin]], σελίδες 280–282.</ref> έτσι μια σειρά από μεταρρυθμιστικά μέτρα. Συνοπτικά, καθιέρωσε μέτρα προστασίας των εργαζομένων, όπως τη μονιμότητα<ref>{{Cite book|title=Εγχειρίδιο Συνταγματικού Δικαίου|last=Παντελής|first=Αντώνης|publisher=Εκδόσεις Λιβάνη|year=2007|location=Αθήνα|page=221}}</ref> των δημοσίων υπαλλήλων καθώς και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στα εργοστάσια, τεμάχισε<ref name="Dakin280-282"/> τεράστιες εκτάσεις στη [[Θεσσαλία]] μοιράζοντας αυτές σε 4.000 οικογένειες<ref name="Dakin280-282"/>, βελτίωσε<ref name="Dakin280-282"/> την απονομή δικαιοσύνης και αναμόρφωσε το φορολογικό σύστημα.

==== Αναδιοργάνωση στρατού ====
Εκτός από τη συνταγματική και διοικητική μεταρρύθμιση της κυβέρνησης Βενιζέλου σημαντικές πρωτοβουλίες καταγράφονται και στον στρατιωτικό τομέα. Κατόπιν προσωπικής του εντολής ζητήθηκε<ref name="ΒουρνάςΤ"/> η συνδρομή της [[Γαλλία]]ς και της [[Αγγλία]]ς για να εκπαιδεύσουν τους αξιωματικούς και τους στρατιώτες του ελληνικού στρατού. Αν και το παλάτι προέβαλε<ref name="ΒουρνάςΤ"/> αντιστάσεις, λόγω της φιλογερμανικής στάσης που διατηρούσε, σχετικά με τον ερχομό αυτής της ομάδας, τελικά η ομάδα ήρθε στις αρχές του 1911. Σε αντάλλαγμα, υπό τη μορφή συμβιβασμού<ref name="ΒουρνάςΤ">[[Τάσος Βουρνάς|Βουρνάς Τάσος]], ο.π., τόμος Β΄, σελ. 115 - 117</ref>, ο Βενιζέλος κατέθεσε νομοσχέδιο για την επιστροφή των πριγκίπων στον ελληνικό στρατό, νομοσχέδιο που ψηφίστηκε<ref name="ΒουρνάςΤ"/> τον Ιούνιο του ίδιου έτους. Επίσης αύξησε<ref name="Dakin283-285">[[#Dakin|Dakin]], σελίδες 283–285.</ref> τον αριθμό των στρατιωτών, παρήγγειλε τουφέκια και πολεμικό υλικό και αναδιοργάνωσε<ref name="Dakin283-285"/> το [[Πολεμικό Ναυτικό|Βασιλικό Ναυτικό]]. Μια από τις πρώτες κινήσεις του Βενιζέλου ήταν να διορίσει ως υπασπιστή του τον [[Ιωάννης Μεταξάς|Ιωάννη Μεταξά]].

=== Βαλκανικοί Πόλεμοι ===
{{Κύριο λήμμα|Βαλκανικοί Πόλεμοι}}{{Πηγές ενότητας|18|04|2024}}

Υπήρχαν διπλωματικές επαφές, με στόχο να γίνουν μεταρρυθμίσεις στη [[Μακεδονία]] και τη [[Θράκη]] προκειμένου να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης των εκεί χριστιανικών πληθυσμών. Σε περίπτωση αποτυχίας των μεταρρυθμίσεων, σχεδιαζόταν να εκδιωχθεί η [[Τουρκία]] από τα [[Βαλκάνια]]. Αυτό το τελευταίο φαινόταν εφικτό, επειδή μετά την εισαγωγή Συντάγματος, ο διοικητικός μηχανισμός της Τουρκίας είχε αποδιοργανωθεί, δεν είχε στόλο για να μεταφέρει δυνάμεις από τη [[Μικρά Ασία]] στην Ευρώπη και ο ελληνικός στόλος κυριαρχούσε στο [[Αιγαίο]]. Ο Βενιζέλος δεν ήθελε να γίνουν άμεσα κινήσεις από τις βαλκανικές χώρες, προκειμένου να αναδιοργανωθεί στρατιωτικά η χώρα (προσπάθεια που είχε ξεκινήσει από την τελευταία κυβέρνηση [[Γεώργιος Θεοτόκης|Γεωργίου Θεοτόκη]]) και να είναι απολύτως έτοιμη όταν έρθει η ώρα που θα κρινόταν όλα (διέβλεπε τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε σύντομο διάστημα και τον αναπόφευκτο πόλεμο για τη διανομή των εδαφών). Πρότεινε στην Τουρκία να αναγνωρίσει στους Κρητικούς το δικαίωμα να στέλνουν βουλευτές στην ελληνική Βουλή, ούτως ώστε να κλείσει το Κρητικό Ζήτημα. Οι [[Νεότουρκοι]] (που είχαν πάρει αέρα μετά τη νίκη της Τουρκίας στον [[Ελληνοτουρκικός Πόλεμος (1897)|Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897]]) απειλούσαν ότι θα κάνουν στρατιωτικό περίπατο μέχρι την Αθήνα, αν η τελευταία επέμενε σε τέτοιες αξιώσεις, προκαλώντας την τιμή και τα πληγωμένα από την ήττα του '97 πατριωτικά αισθήματα των Ελλήνων.

Ήταν λοιπόν μονόδρομος για το Βενιζέλο η συμμαχία με τις άλλες βαλκανικές χώρες, [[Σερβία]], [[Βουλγαρία]], [[Μαυροβούνιο]]. Παρότρυνε τον διάδοχο [[Κωνσταντίνος Α΄ των Ελλήνων|Κωνσταντίνο]] να αντιπροσωπεύσει την Ελλάδα σε κάποια βασιλική γιορτή στη [[Σόφια]] και το 1911 οργάνωσε επίσκεψη Βουλγάρων φοιτητών στην Αθήνα, που έγινε σε πολύ καλό κλίμα. Τον Μάιο του 1912 Ελλάδα και Βουλγαρία υπέγραψαν συνθήκη. Αλλά οι σφαγές των [[Κότσανη|Κοτσάνων]] και της [[Μπράνα]]ς επέσπευσαν τις εξελίξεις. Η Σερβία και η Βουλγαρία που εί��αν υπογράψει μεταξύ τους μυστική συνθήκη συμμαχίας, προσκάλεσαν την Ελλάδα τις τελευταίες μέρες του Σεπτεμβρίου 1912 να πάρει μέρος μαζί τους στον πόλεμο εναντίον της Τουρκίας.

Ο Βενιζέλος είχε προσεγγίσει χωρίς αποτέλεσμα τους Τούρκους για το Κρητικό Ζήτημα και επιπλέον, δεν ήθελε να την πάθει η Ελλάδα όπως το 1877 με τον [[Ρωσοτουρκικός πόλεμος (1877-1878)|Ρωσοτουρκικό Πόλεμο]] (τότε παρέμεινε αδρανής ενώ οι άλλοι βαλκανικοί λαοί πολέμησαν με αποτέλεσμα να μην έχει λόγο μετά στη συνθήκη ειρήνης). Έτσι, στις [[30 Σεπτεμβρίου]] [[1912]] κήρυξε τον πόλεμο στην Τουρκία. Ήταν ο [[Βαλκανικοί πόλεμοι|Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος]]. Την [[1 Οκτωβρίου]], συνήλθε σε τακτική σύνοδο η Βουλή, όπου αναγγέλθηκε η κήρυξη του πολέμου, έγιναν δεκτοί οι Κρήτες βουλευτές, τους οποίους προσφώνησε ο ίδιος ο Βενιζέλος και κηρύχθηκε η ένωση της Μεγαλονήσου με την Ελλάδα. Ο ελληνικός λαός υποδέχθηκε τις εξελίξεις αυτές με μεγάλο ενθουσιασμό.

Ο στρατός, με αρχιστράτηγο το διάδοχο [[Κωνσταντίνος Α' της Ελλάδας|Κωνσταντίνο]], προήλασε προς τη Μακεδονία, επιτυγχάνοντας αλλεπάλληλες νίκες και στις [[26 Οκτωβρίου]] [[1912]] κατέλαβε τη [[Θεσσαλονίκη]]. Σ' αυτή την περίοδο σημειώθηκε και η διαφωνία με το διάδοχο Κωνσταντίνο Α΄, για την πορεία που έπρεπε να ακολουθήσει ο στρατός και ποιες πόλεις θα έπρεπε να απελευθερωθούν πρώτα. Ενώ ήδη ο Διάδοχος είχε διατάξει, από τις 11 Οκτωβρίου(ΔΙΣ/ΓΕΣ), την πορεία προς Βέροια και Θεσσαλονίκη, που κατέληξε στη συντριβή του εχθρού στη μάχη των Γιαννιτσών, ο Βενιζέλος, στις 12 Οκτωβρίου(ΔΙΣ/ΓΕΣ) έστειλε επείγον τηλεγράφημα στο Γενικό Επιτελείο και τον Κωνσταντίνο:

{{Απόσπασμα|"Salonique à tout prix!" (Στη Θεσσαλονίκη πάση θυσία!)}}

Ο Βενιζέλος, προβλέποντας τα προβλήματα που θα εμφανίζονταν μετά την απελευθέρωση της πόλης στον τομέα της αστυνόμευσής της και γνωρίζοντας ότι οι Βούλγαροι σύμμαχοί μας αλλά και οι μεγάλες Ευρωπαϊκές Δυνάμεις θα προωθούσαν μία εικόνα άναρχης πόλης και μίας Ελληνικής πολιτείας ανίκανης να επιβάλει την τάξη, φρόντισε, από τις 24 Οκτωβρίου, πριν ακόμη απελευθερωθεί η πόλη, να διατάξει τη μεταφορά δυνάμεως της [[Κρητική Χωροφυλακή|Κρητικής Χωροφυλακής]] στη Θεσσαλονίκη. Στις [[20 Νοεμβρίου]], η [[Σερβία]], το [[Μαυροβούνιο]] και η [[Βουλγαρία]] υπέγραψαν ανακωχή με την Τουρκία. Η Ελλάδα συνέχιζε τον πόλεμο στο μέτωπο της [[Ήπειρος (περιοχή)|Ηπείρου]]. Ακολούθησε συνδιάσκεψη στο [[Λονδίνο]], όπου η Ελλάδα πήρε μέρος αν και δεν είχαν τελειώσει οι επιχειρήσεις στην Ήπειρο. Η συνδιάσκεψη αυτή κατέληξε στη [[Συνθήκη του Λονδίνου (1913)|Συνθήκη του Λονδίνου]] μεταξύ των βαλκανικών συμμάχων και της Τουρκίας, ουσιαστικά σύμφωνα με τις επιθυμίες των Μεγάλων Δυνάμεων.

Την επομένη της νίκης, ο Βούλγαρος πρωθυπουργός [[Ιβάν Γκέσωφ]], ενώ γινόταν δοξολογία στη Σόφια για τη συμμαχική νίκη, έστειλε το παρακάτω τηλεγράφημα στο Βενιζέλο:<blockquote>

Είμαι ευτυχής, αναγγέλλων υμίν την συγκινητικήν ταύτην τελετήν, κατά την οποίαν η αγία ημών Εκκλησία ηυλόγησε γεγονός το οποίον διά πρώτην φοράν η ιστορία θα αναγράψη εν τη βαλκανική χερσονήσω και σας παρακαλώ να ευαρεστηθήτε όπως δεχθήτε όλα τα συγχαρητήριά μου και τας ειλικρινείς ευχάς, τας οποίας εκφράζω, όπως εν καλόν και ευτυχές τέλος επιστέψη το έργον, του οποίου η πρωτοβουλία τα μέγιστα οφείλεται εις την Υμετέραν Εξοχότητα και την Κυβέρνησιν, της οποίας προΐστασθε.</blockquote>Γρήγορα εντούτοις οι Βούλγαροι, οι οποίοι ήθελαν να γίνουν ηγεμονική δύναμη στα Βαλκάνια και να αποκτήσουν διέξοδο στη θάλασσα, προέβαλαν υπερβολικές αξιώσεις. Και η Σερβία ζητούσε περισσότερα εδάφη απ' όσα είχε προσυμφωνήσει με τους Βουλγάρους, επειδή τους βοήθησε στη Θράκη πέρα απ' όσο είχε συμφωνηθεί. Κι ο Βενιζέλος ξεκαθάρισε στη συνδιάσκεψη του Λονδίνου ότι η Θεσσαλονίκη ήταν της Ελλάδας, αφού άλλωστε πρώτος την κατέλαβε ο ελληνικός στρατός.

Η ρήξη μεταξύ των συμμάχων λόγω της τακτικής των Βουλγάρων και ειδικότερα της τακτικής του πρωθυπουργού τους [[Στογιάν Ντάνεφ]], (που είχε στο μεταξύ αντικαταστήσει τον Γκέσωφ), ήταν αναπόφευκτη. Έτσι βρέθηκε η Βουλγαρία απέναντι σ' ένα ενιαίο μέτωπο Ελλάδας - Σερβίας, οι οποίες στις [[19 Μαΐου]] [[1913]] υπέγραψαν σύμφωνο συμμαχίας στη Θεσσαλονίκη. Στις [[19 Ιουνίου]] [[1913]] κηρύχθηκε ο [[Βαλκανικοί Πόλεμοι|Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος]]. Ο βασιλιάς πλέον Κωνσταντίνος (κατόπιν της δολοφονίας του [[Γεώργιος Α΄ της Ελλάδας|Γεωργίου Α΄]]) έδιωξε τις βουλγαρικές δυνάμεις από τη Θεσσαλονίκη, κατήγαγε δε κατόπιν αλλεπάλληλες νίκες επί του βουλγαρικού στρατού. Νικημένοι από τους Έλληνες και τους Σέρβους κι ενώ ο ρουμανικός στρατός προήλαυνε προς τη Σόφια φτάνοντας σε απόσταση σαράντα χιλιομέτρων από το κέντρο της, οι Βούλγαροι ζήτησαν ανακωχή. Ο Βενιζέλος πήγε στο [[Χατζή Μπεϊλίκ]], έδρα του ελληνικού στρατηγείου, όπου προσδιόρισε μαζί με τον Κωνσταντίνο τις εδαφικές αξιώσεις της Ελλάδας στη συνδιάσκεψη της ειρήνης που θα ακολουθούσε. Κατόπιν ανεχώρησε για το [[Βουκουρέστι]], όπου συνήλθε η συνδιάσκεψη. Στις [[28 Ιουνίου]] [[1913]] υπογράφτηκε συνθήκη ειρήνης από την Ελλάδα, το Μαυροβούνιο, τη Σερβία και τη [[Ρουμανία]] αφενός και από τη Βουλγαρία αφετέρου. Οι αξιώσεις της Ελλάδας έγιναν όλες δεκτές. Ο Βενιζέλος γνωστοποίησε αυθημερόν με τηλεγράφημα στον βασιλιά την υπογραφή της συνθήκης.

Η απάντηση του Κωνσταντίνου ήταν η εξής:<blockquote>Ευχαριστώ υμάς επί τη αναγγελία της υπογραφής της ειρήνης. Ο Θεός πλουσιοπαρόχως ηυλόγησε τας προσπαθείας ημών. Εν ονόματι του έθνους και εμού εκφράζω υμίν τας βασιλικάς μου ευχαριστίας. Νέα και ένδοξος εποχή διανοίγεται ενώπιον ημών. Εις πίστωσιν δε της ευγνωμοσύνης και της προς υμάς υπολήψεώς μου απονέμω υμίν τον Μεγαλόσταυρον του βασιλικού μου Τάγματος του Σωτήρος. Η πατρίς σάς είναι ευγνώμων.</blockquote>Και η απάντηση του Βενιζέλου:<blockquote>Βαθύτατα συγκεκινημένος από το τηλεγράφημα της Υμετέρας Μεγαλειότητος, παρακαλώ αυτήν ευλαβώς να δεχθή την έκφρασιν της αναλλοιώτου μου ευγνωμοσύνης διά την επιεική εκτίμησιν των υπηρεσιών μου. Με το ευτυχές τέρμα και του δευτέρου πολέμου υπό τον μέγαν στρατηλάτην βασιλέα, όστις διά του ξίφους του εμεγάλωσε την Ελλάδα, η φιλτάτη πατρίς καταλαμβάνει την ανήκουσαν αυτή θέσιν εν τω κόσμω και με σταθερόν βήμα θέλει χωρήσει εις ευρύτατον μέλλον, ασφαλίζουσα το μεγαλείον και την ευημερίαν αυτής,</blockquote>

===Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος - Εθνικός Διχασμός===
{{Πηγές ενότητας|17|04|2024}}{{Κύριο λήμμα|Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος|Εθνικός Διχασμός}}[[Αρχείο:Eleftherios Venizelos, Belgrade bust.jpg|thumb|left|Προτομή του Ελευθερίου Βενιζέλου στο [[Βελιγράδι]]]]

=== Συνθήκη των Σεβρών και εκλογική ήττα===
[[Αρχείο:Leaders of Allied Powers in World War I.jpg|thumb|200px|Ελληνική λιθογραφία που απεικονίζει τον Βενιζέλο ανάμεσα στους νικητές του Α' Παγκοσμίου Πολέμου]]
[[Αρχείο:Map of Great Greece (Megali Hellas) Venizelos c1920.jpg|thumb|220x220px|Χάρτης που απεικονίζει την Ελλάδα μετά τη Συνθήκη των Σεβρών]]

Όταν η [[Γερμανία]] υπέγραψε [[ανακωχή]], συνήλθε στο [[Παρίσι]] η [[Συνδιάσκεψη της Ειρήνης]], όπου ο Βενιζέλος παρέστη ως αντιπρόσωπος της Ελλάδας και προέβαλε τις αξιώσεις της χώρας μας, οι οποίες έγιναν στο σύνολό τους δεκτές με τις [[συνθήκη του Νεϊγύ|συνθήκες του Νεϊγύ]] (27 Νοεμβρίου 1919) και των [[συνθήκη των Σεβρών|Σεβρών]] (10 Αυγούστου 1920). Ως αποτέλεσμα αυτών των συνθηκών η Ελλάδα προσάρτησε (προσωρινά) την [[Ανατολική Θράκη]] και εκλήθη να παράσχη αστυνομικά καθήκοντα στην ευρύτερη περιοχή της [[Σμύρνη]]ς στην εκείθεν του Αιγαίου πλευρά. Όντας στη Γαλλία εκείνο τον καιρό, ο Βενιζέλος εξελέγη μέλος της [[Γαλλική Ακαδημία|Γαλλικής Ακαδημίας]]. Ενώ όμως επρόκειτο να γυρίσει στην Ελλάδα, έγινε δολοφονική απόπειρα εναντίον του στο σιδηροδρομικό σταθμό της Λυών (από εκεί έπαιρνε κάποιος το τρένο για την πόλη [[Λυών]]), στο Παρίσι, από δύο απότακτους Έλληνες αξιωματικούς, κατά την οποία τραυματίστηκε από πυρά περιστρόφου. Αφού θεραπεύτηκε από τα τραύματά του, γύρισε το Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς στην Αθήνα.

Στις 3 Ιανουαρίου του 1919, η ελληνική κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου αποδέχεται πρόταση του Γάλλου πρωθυπουργού [[Ζωρζ Κλεμανσώ]] να σταλούν ελληνικές δυνάμεις στη Ρωσία, στο πλαίσιο της επέμβασης των συμμάχων της [[Αντάντ]] εναντίον του Κόκκινου Στρατού.

Ο θάνατος του βασιλιά [[Αλέξανδρος Α΄των Ελλήνων|Αλέξανδρου]] στις 25 Οκτωβρίου είχε ως συνέπεια ν' ανακηρύξει αντιβασιλέα η Βουλή τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη. Στις εκλογές [[Ελληνικές βουλευτικές εκλογές 1920|της 1ης Νοεμβρίου 1920]], το Κόμμα Φιλελευθέρων έλαβε 50,31% του συνόλου των ψήφων αλλά νικήθηκε από την ενωμένη αντιπολίτευση που είχε λάβει το 49,36% λόγω του εκλογικού νόμου, που οδήγησε τις περισσότερες έδρες στην αντιβενιζελική παράταξη. Είναι φανερό πόσο διχασμένος ήταν τότε ο λαός.

Κατά την περίοδο του προσφυγικού ζητήματος το κόμμα των Φιλελεύθερων έχασε την ισχύ του.<ref>{{Cite web|url=http://asiaminor.ehw.gr/forms/fLemmaBodyExtended.aspx?lemmaID=5879|title=Πολιτική Συμπεριφορά των Προσφύγων στην Ελλάδα κατά το Μεσοπόλεμο|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}</ref> Ο Βενιζέλος παρά το μεγάλο ποσοστό του κόμματός του, δεν εξελέγη καν βουλευτής. Τη μεθεπομένη σχημάτισε κυβέρνηση ο Δημήτριος Ράλλης, παραιτήθηκε ο Κουντουριώτης κι έγινε αντιβασίλισσα η βασιλομήτωρ [[Όλγα της Ελλάδας|Όλγα]] μέχρι να γίνει [[δημοψήφισμα]], το οποίο θα επανέφερε τον εξόριστο Κωνσταντίνο. Στις 4 Νοεμβρίου ο Βενιζέλος αναχώρησε για το Παρίσι, δηλώνοντας ότι αποσύρεται από την ενεργό πολιτική και σκοπεύει να ιδιωτεύσει αλλά αν η χώρα ζητήσει τις υπηρεσίες του στο εξωτερικό, θα είναι στη διάθεσή της. Σύντομα και μετά το δημοψήφισμα της επιστροφής του, την ουσιαστική εξουσία ανέλαβε ο βασιλιάς Κωνσταντίνος.

<gallery style="text-align:center" widths="250" heights="150">
Αρχείο:Gold medal, Eleftherios Venizelos, 1919, Greece (1).jpg|Αναμνηστικό χρυσό μετάλλιο του 1919 με απεικόνιση του Βενιζέλου (έκδοση ''Ελευθερωτής'')
Αρχείο:Gold medal, Eleftherios Venizelos, 1919, Greece (2).jpg|Αναμνηστικό χρυσό μετάλλιο του 1919 με απεικόνιση του Βενιζέλου (έκδοση ''Εθνεγέρτης'')
</gallery>

=== Συνθήκη της Λωζάνης ===
{{Κύριο λήμμα|Συνθήκη της Λωζάνης}}[[Αρχείο:Empros250723.JPG|thumb|350px|Πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Εμπρός» αναγγέλλει την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης]]
Μετά τη [[Μικρασιατική Καταστροφή]] και την επανάσταση του [[1922]], ο Βενιζέλος δέχθηκε να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στη διάσκεψη της [[Λωζάνη]]ς όπου στις [[24 Ιουλίου]] [[1923]] υπέγραψε τη [[Συνθήκη της Λωζάνης]] με την Τουρκία. Στις [[16 Δεκεμβρίου]] [[1923]] έγιναν [[Ελληνικές βουλευτικές εκλογές 1923|εκλογές]] για συντακτική συνέλευση από τις οποίες απείχε η αντιπολίτευση. Ο Βενιζέλος εκλέχθηκε βουλευτής στην Αθήνα και σε άλλες περιοχές (το επέτρεπε το εκλογικό σύστημα) κι επέστρεψε στην Ελλάδα, έγινε δε [[Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων|πρόεδρος της Βουλής]] με την ψήφο όλων των βουλευτών. Διαφώνησε όμως με την πολιτική παράταξη που είχε ταχθεί στο πολιτειακό υπέρ της Αβασίλευτης Δημοκρατίας (την επομένη των εκλογών απομακρύνθηκε προσωρινά ο βασιλιάς [[Γεώργιος Β΄ της Ελλάδας|Γεώργιος Β΄]]), παραιτήθηκε από την προεδρία της Βουλής και σχημάτισε κυβέρνηση στις [[11 Ιανουαρίου]] [[1924]] ([[Κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου 1924]]) θέλοντας να συμβιβάσει τα πράγματα. Όμως, η ανάμειξη ξένων στοιχείων στην πολιτική και ένα πρόβλημα στην υγεία του τον υποχρέωσαν να παραιτηθεί στις [[4 Φεβρουαρίου]], να υποδείξει ως διάδοχό του τον [[Γεώργιος Καφαντάρης|Γεώργιο Καφαντάρη]] και να φύγει και πάλι στο Παρίσι.

Δεν άκουσε τους οπαδούς του που του ζητούσαν να επανέλθει και να αναλάβει και πάλι την ηγεσία του Κόμματος των Φιλελευθέρων. Στο Παρίσι επιδόθηκε στη μετάφραση των «Ιστοριών» του [[Θουκυδίδης|Θουκυδίδη]]. Η μετάφραση αυτή είναι ένα μνημειώδες έργο και αποτελεί λαμπρή συνεισφορά στο εγχείρημα της μεταφοράς των κειμένων της αρχαιότητας στα νέα ελληνικά.

=== Νέα άνοδος (1928-32)===
[[Αρχείο:Eleftherios Venizelos 1930 (2).JPG|thumb|Ο Βενιζέλος το 1930]]

Αφού ανέτρεψε τη δικτατορία του [[Θεόδωρος Πάγκαλος (στρατηγός)|Θεόδωρου Πάγκαλου]] ο [[Γεώργιος Κονδύλης]] στις [[22 Αυγούστου]] [[1926]], [[Κυβέρνηση Γεωργίου Κονδύλη 1926|ορκίστηκε]] πρωθυπουργός και έκανε [[Ελληνικές βουλευτικές εκλογές 1926|εκλογές]], στις οποίες δεν συμμετείχε ο ίδιος, ούτε ο Βενιζέλος που δεν θέλησε να είναι υποψήφιος. Βοήθησε όμως να σχηματιστεί [[Κυβέρνηση Αλέξανδρου Ζαΐμη 1926|οικουμενική κυβέρνηση από τον Αλέξανδρο Ζαΐμη]] με στόχο τη γεφύρωση των πολιτικών διαφορών και την εθνική συμφιλίωση. Η κυβέρνηση αυτή παραιτήθηκε και [[Κυβέρνηση Αλέξανδρου Ζαΐμη 1927|σχηματίστηκε νέα]] στην οποία δεν συμμετείχε το [[Λαϊκόν Κόμμα]]. Ο Βενιζέλος γύρισε τότε στην Ελλάδα, διαφώνησε ωστόσο με την κυβέρνηση επί της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής. Η διαφωνία του οδήγησε στη διάσπαση του Κόμματος των Φιλελευθέρων, του οποίου ανέλαβε την ηγεσία. Στις [[5 Ιουλίου]] [[1928]] παραιτήθηκε η κυβέρνηση Ζαΐμη. [[Κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου 1928|Ο Βενιζέλος έγινε πρωθυπουργός]] και προκήρυξε [[Ελληνικές βουλευτικές εκλογές 1928|εκλογές]] για τις [[19 Αυγούστου]] 1928. Τις κέρδισε το Κόμμα Φιλελευθέρων που πήρε τις 228 από 250 έδρες της Βουλής. Ο Βενιζέλος κυβέρνησε μέχρι το [[1932]].

==== Οικονομική και εσωτερική πολιτική ====
Η νέα κυβέρνηση του Βενιζέλου κλήθηκε να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της [[Παγκόσμια οικονομική ύφεση 1929|διεθνούς οικονομικής κρίσης του 1929]], με κατάληξη όμως τη χρεωκοπία της χώρας το 1932.

Στις δράσεις τις κυβέρνησης αυτής της περιόδου συγκαταλέγονται ακόμα η ίδρυση του [[Συμβούλιο της Επικρατείας|ΣτΕ]], αλλά και ο αμφιλεγόμενος νόμος για την προστασία του κοινωνικού καθεστώτος («[[Ιδιώνυμο]]»).

==== Εξωτερική πολιτική 1928-32 ====
Κύριος στόχος του Βενιζέλου την περίοδο αυτή υπήρξε να αποφύγει την εξάρτηση της Ελλάδας από μία μόνο μεγάλη δύναμη. Προσπάθησε λοιπόν, να δημιουργήσει φιλικές σχέσεις τόσο με τις γειτονικές χώρες όσο και με αυτές που κυριαρχούσαν στη [[Μεσόγειος|Μεσόγειο]]. Έτσι, η πρώτη διπλωματική κίνηση του Βενιζέλου ήταν η υπογραφή [[Ελληνοϊταλικό σύμφωνο φιλίας, συνδιαλλαγής και δικαστικού διακανονισμού|συμφώνου φιλίας, συνδιαλλαγής και δικαστικού διακανονισμού]] με την [[Ιταλία]] στις [[23 Σεπτεμβρίου]] [[1928]].

==== Βαλκάνια ====
Εν συνεχεία, ο Βενιζέλος στράφηκε στη [[Γιουγκοσλαβία]], η οποία από καιρό είχε διεκδικήσεις για μία «ελεύθερη ζώνη» στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Ο Βενιζέλος αποδέχτηκε ορισμένες από τις γιουγκοσλαβικές απαιτήσεις και αφού απομακρύνθηκε αυτό το εμπόδιο, στις [[17 Μαρτίου]] [[1929]] υπογράφτηκε το ελληνογιουγκοσλαβικό πρωτόκολλο στη [[Γενεύη]].

Με τη [[Βουλγαρία]] η κατάσταση ήταν πιο περίπλοκη: οι Βούλγαροι απέρριψαν την προσφορά του Βενιζέλου για δημιουργία «ελεύθερου λιμανιού» στη [[Θεσσαλονίκη]] ή την [[Αλεξανδρούπολη]], καθώς διατηρούσαν αλυτρωτικές βλέψεις για τις περιοχές αυτές. Έτσι, ο Βενιζέλος περιορίστηκε στην επανάληψη πλήρων διπλωματικών σχέσεων με τη γείτονα χώρα.

==== Ελληνοτουρκική προσέγγιση ====
 
Η πιο πολυσυζητημένη όμως, πράξη του Βενιζέλου ήταν η υπογραφή της ελληνοτουρκικής σύμβασης στην Άγκυρα, στις [[10 Ιουνίου]] [[1930]]<ref>Βλ. διεξοδικότερα Αντώνης Κλάψης, ''Το ελληνοτουρκικό Οικονομικό Σύμφωνο της 10ης Ιουνίου 1930. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και η διευθέτηση των εκκρεμοτήτων της Σύμβασης της Λωζάννης για την ανταλλαγή των πληθυσμών'' (Αθήνα: Εκδόσεις Ι. Σιδέρης, 2010).</ref>. Με αυτή τη συμφωνία έκλεισαν οι περισσότερες εκκρεμότητες μεταξύ Ελλάδας και [[Τουρκία]]ς. Η Ελλάδα συμφώνησε να πληρώσει 425.000 λίρες Αγγλίας ως αποζημίωση για τους Τούρκους που έφυγαν από τη χώρα και σε αντάλλαγμα η Τουρκία δεχόταν να αναγνωρίσει τους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης ως μόνιμους κατοίκους. Εν συνεχεία, στις [[30 Οκτωβρίου]] υπογράφτηκε στην [[Άγκυρα]] το σύμφωνο ελληνοτουρκικής φιλίας, ουδετερότητας και διαιτησίας. Η διπλωματική αυτή προσέγγιση άλλαξε άρδην το κλίμα στις δύο χώρες με αποτέλεσμα τόσο ο Βενιζέλος στην Άγκυρα όσο ο [[Ισμέτ Ινονού]] στην Αθήνα να τύχουν θερμής υποδοχής από τους κατοίκους.

Τον Ιανουάριο του 1934, ο Βενιζέλος με επιστολή του προς τον πρόεδρο της επιτροπής απονομής των [[Νόμπελ|βραβείων Νόμπελ]], θα προτείνει να δοθεί το βραβείο στον πρωταγωνιστή της [[Μικρασιατική καταστροφή|Μικρασιατικής καταστροφής]] - Τούρκο πρόεδρο [[Μουσταφά Κεμάλ]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show.php?id=7872|title=Nomination Database|website=www.nobelprize.org|accessdate=2016-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pontos-news.gr/article/18294/o-eleytherios-venizelos-proteinei-ton-moystafa-kemal-gia-nompel-eirinis|title=Ο Ελευθέριος Βενιζέλος προτείνει τον Μουσταφά Κεμάλ για Νόμπελ Ειρήνης|website=www.pontos-news.gr|accessdate=2016-06-17|archive-date=2016-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924042742/http://www.pontos-news.gr/article/18294/o-eleytherios-venizelos-proteinei-ton-moystafa-kemal-gia-nompel-eirinis|url-status=}}</ref>

===== Επικρίσεις =====
Όμως, οι διπλωματικές αυτές κινήσεις του Βενιζέλου συνάντησαν σημαντική αντίδραση, καθώς έβαλε σε δεύτερη μοίρα τις εθνικές βλέψεις της χώρας. Η Ιταλία είχε ακόμα στην κατοχή της τα [[Δωδεκάνησα]] και ο Βενιζέλος συνειδητά απέφυγε να ανακινήσει αυτό το ζήτημα για να μη διαταράξει τις σχέσεις των δύο χωρών. Εν όψει μάλιστα της σύναψης του συμφώνου της ελληνοϊταλικής φιλίας στις 23.9.1928, δήλωσε στον Τύπο: ''«Δεν δύναται και δεν πρέπει η Δωδεκάνησος να εμποδίση την ανάπτυξιν και εμπέδωσιν των σχέσεων φιλίας και εμπιστοσύνης μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας»''. Παράλληλα, αποθάρρυνε τις πρωτοβουλίες των [[Κύπριοι|Κυπρίων]] για Ένωση θεωρώντας ότι δεν ήταν κατάλληλες ��ι περιστάσεις.<ref>Ευάγγελος Π. Καραγιάννης, ''Ο Ελ. Βενιζέλος και η κυπριακή εξέγερση του Οκτωβρίου του 1931: Η στάση του αθηναϊκού τύπου'', Κλειώ-περιοδική έκδοση για τη νεώτερη ιστορία,τ/χ2 (άνοιξη 2006),σελ.79-111</ref> Όμως αναμφίβολα, το ζήτημα που ακόμα και σήμερα προκαλεί τις περισσότερες συζητήσεις είναι η ελληνοτουρκική προσέγγιση, γιατί με αυτή την κίνηση ο Βενιζέλος έθεσε οριστικά τέρμα στις ελπίδες των [[Μικρά Ασία|Μικρασιατών]] να επιστρέψουν στις εστίες τους, αλλά και γιατί εξίσωσε τις αποζημιώσεις των Ελλήνων προσφύγων με αυτές των απελθόντων Τούρκων. Αυτό οδήγησε στην εκλογική τους αποξένωση με αποτέλεσμα αρκετοί Μικρασιάτες να στραφούν στο [[Λαϊκόν Κόμμα]] στις επόμενες εκλογές.<ref>L.S.Stavrianos, ''The Balkans since 1453'', Λονδίνο: Hurst&Company, 2000 (1958), σσ. 665-6. John S. Koliopoulos, Thanos Veremis, ''Greece. The Modern Sequel. From 1821 to the Present'', Λονδίνο: Hurst&Company, 2004, σσ. 289-90. Άλκης Ρήγος, ''Η Β΄ Ελληνική Δημοκρατία, 1924-1935. Κοινωνικές διαστάσεις της πολιτικής σκηνής'', Αθήνα: Θεμέλιο, σσ. 310-1 και 348-50.</ref>

=== Πραξικόπημα και εξορία ===
[[Αρχείο:Το αυτοκίνητο του Ελ. Βενιζέλου διάτρητο από σφαίρες αμέσως μετά την απόπειρα της λεωφ. Κηφισίας το 1933.jpg|thumb|Το αυτοκίνητο του Βενιζέλου διάτρητο από σφαίρες μετά τη δολοφονική απόπειρα εναντίον του στη [[λεωφόρος Κηφισίας|λεωφόρο Κηφισίας]] το 1933.]]
Στις [[16 Ιανουαρίου]] [[1933]] η κυβέρνηση [[Παναγής Τσαλδάρης|Παναγή Τσαλδάρη]] ανατράπηκε και, για τελευταία φορά, πρωθυπουργός έγινε ο Βενιζέλος. Στις [[Ελληνικές βουλευτικές εκλογές 1933|εκλογές]] της [[5 Μαρτίου]] όμως τα αντίπαλα κόμματα πλειοψήφισαν. Τότε ο στρατηγός [[Νικόλαος Πλαστήρας]] ηγήθηκε [[Κίνημα Πλαστήρα 6ης Μαρτίου 1933|πραξικοπήματος υπέρ του Βενιζέλου]]. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας όμως ονόμασε πρώτα πρωθυπουργό τον στρατηγό [[Αλέξανδρος Οθωναίος|Αλέξανδρο Οθωναίο]] ώστε να καταστείλει το πραξικόπημα, και αμέσως μετά έκανε πρωθυπουργό τον Τσαλδάρη. Στις αρχές Μαΐου ο [[Ιωάννης Μεταξάς]] κατέθεσε στη Βουλή πρόταση δίωξης του Βενιζέλου. Το βράδυ της 6ης Ιουνίου αντιβενιζελικοί αποπειράθηκαν να δολοφονήσουν τον Βενιζέλο στη [[Λεωφόρος Κηφισίας|λεωφόρο Κηφισίας]] και ακολούθησαν και διώξεις φιλοβενιζελικών αξιωματικών. Κατά την απόπειρα δολοφονίας εναντίον του τραυματίστηκε η γυναίκα του [[Έλενα Βενιζέλου]], η οποία επέβαινε επίσης στο αυτοκίνητο, και σκοτώθηκαν μέλη της προσωπικής του ασφάλειας.<ref>(Χανιά 2009). «[http://www.venizelos-foundation.gr/images/content/venizelos-apopeira.pdf Η δολοφονική απόπειρα εναντίον του Ελευθερίου Βενιζέλου, 6 Ιουνίου 1933]» από venizelos-foundation.gr. [https://web.archive.org/web/20091007104137/http://www.venizelos-foundation.gr/images/content/venizelos-apopeira.pdf Αρχειοθετήθηκε] 07/10/2009. Ανακτήθηκε 15/02/2019.</ref>

Το [[1935]], ο Βενιζέλος ενθάρρυνε το [[Κίνημα του 1935|στρατιωτικό κίνημα]] που εκδηλώθηκε την [[1 Μαρτίου]] από αξιωματικούς. Το κίνημα όμως δεν είχε αρχηγό, απέτυχε και είχε ως αποτελέσματα την αποχώρηση του [[Γεώργιος Παπανδρέου|Γεωργίου Παπανδρέου]] από το Κόμμα Φιλελευθέρων, την έκδοση νόμων δίωξης των φιλοβενιζελικών και περιορισμού άρθρων του Συντάγματος.

Ο Βενιζέλος μετά από μια δήλωση αποχώρησης από την πολιτική ζωή κατέφυγε στο [[Παρίσι]]. Λίγους μήνες αργότερα, δικάζεται ερήμην στην Αθήνα από την κυβέρνηση Τσαλδάρη και τελικώς καταδικάζεται σε θάνατο ως «προδότης της πατρίδος». Συνεργάτες του στρατιωτικοί εκτελούνται μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα του Πάσχα. Ανάμεσά τους οι στρατηγοί [[Αναστάσιος Παπούλας]] και [[Μιλτιάδης Κοιμήσης]] στην Αθήνα και ο ίλαρχος [[Στέλιος Βολάνης]] στη Θεσσαλονίκη.<ref>{{cite news|last=Μπογδανίδης|first=Κώστας|title=Σαν σήμερα στις 18 Μαρτίου 1936 πεθαίνει ο πολιτικός που έβγαλε από την πολιτική αφάνεια μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα…|url=http://dreamfm.gr/san-simera-stis-18-martiou-1936-petheni-o-politikos-pou-evgale-apo-tin-politiki-afania-mia-mikri-chora-opos-i-ellada/#.VqtgtNSqqko|accessdate=29 Ιανουαρίου 2016|newspaper=dreamfm|date=18 Μαρτίου 2015}}</ref>

== Προσωπική ζωή ==
[[Αρχείο:MARIAVENIΖELOU.jpg|thumb|right|Η Μαρία Βενιζέλου]]
Το [[1887]] όταν ο Βενιζέλος ήταν 23 χρονών, γνώρισε και ερωτεύτηκε τη Μαρία Ελευθερίου (Κατελούζου). Η Μαρία Ελευθερίου γεννήθηκε στη [[Σμύρνη]] της Μικράς Ασίας, το [[1871]] και προερχόταν από εύπορη οικογένεια [[Κύθηρα|Κυθηραϊκής]] καταγωγής, με ρίζες στην αρχοντική οικογένεια των [[Οίκος των Γκαττιλούζι|Gattilusio]] της [[Δημοκρατία της Γένοβας|Δημοκρατίας της Γένοβας]].<ref>https://www.haniotika-nea.gr/proti-sizigos-ke-megali-agapi-tou-eleftheriou-venizelou/</ref>. Το ζευγάρι αρραβωνιάστηκε τον Ιανουάριο του [[1889]] αλλά η εσπευσμένη αναχώρηση του Βενιζέλου για Αθήνα, - στην οποία κατέφυγε προκειμένου να μην συλληφθεί από το Τουρκικό καθεστώς λόγω των αναταραχών του καλοκαιριού του 1889 και του συνακόλουθου στρατιωτικού νόμου που επέβαλλε ο Σουλτάνος στο νησί - καθυστέρησε τον γάμο τους. Από εκείνη την περίοδο του αθέλητου χωρισμού του ζευγαριού, προέκυψαν 96 επιστολές οι οποίες και δημοσιεύτηκαν σε βιβλίο.<ref>https://www.kastaniotis.com/book/978-960-03-6360-9</ref> Κατά τη διάρκεια αυτής της παραμονής στην Αθήνα ξεκίνησε να γράφει και για την «Κρητική Επανάσταση του 1889», έργο 146 σελίδων που έμεινε όμως ημιτελές.<ref name="Βενιζέλου- επ">Βενιζέλος Ελευθέριος, ''Η Κρητική Επανάστασις του 1889'', επιμέλεια & σχόλια: Ιωάννης Γ. Μανωλικάκης, Αθήναι 1971, σελ.38 - 39</ref>

Τον Απρίλιο του [[1890]] ο Σουλτάνος ήρε τον στρατιωτικό νόμου που είχε επιβάλλει και ο Ελευθέριος Βενιζέλος επέστρεψε στα Χανιά τον Αύγουστο του ίδιου έτους. Τον Δεκέμβριο του [[1891]] το ζευγάρι παντρεύτηκε και εγκαταστάθηκε στο πατρικό σπίτι στη Χαλέπα, μαζί με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας Βενιζέλου.

Το [[1893]] γεννήθηκε το πρώτο τους παιδί, ο [[Κυριάκος Βενιζέλος|Κυριάκος]] και το [[1894]] το δεύτερο, ο μετέπειτα Πρωθυπουργός και διάδοχος του Ελευθερίου στο [[Κόμμα Φιλελευθέρων (Ελλάδα)|Κόμμα Φιλελευθέρων]] [[Σοφοκλής Βενιζέλος]]. Λίγες μέρες μετά τη γέννηση του Σοφοκλή, - στις 11 Νοεμβρίου του 1894 η Μαρία πέθανε από επιλόχειο πυρετό.<ref>Σύμφωνα με τις πηγές, και η μητέρα της Μαρίας, η Πιπίνα Βαρβαρίδου, πέθανε στη γέννα της κόρης της Μαρίας.https://www.kythiraika.gr/i-maria-eleytherioy-kateloyzoy-kai-ta-kythira/</ref> Ο θάνατος της γυναίκας του βύθισε σε βαθιά οδύνη τον Βενιζέλο <ref>https://www.tovima.gr/printed_post/eleytherios-kai-maria/</ref> που άργησε να ξεπεράσει.

Το 1921 παντρεύτηκε την [[Έλενα Βενιζέλου|Έλενα Σκυλίτση]].

Κατά τη διάρκεια της ζωής του ο Ελευθέριος Βενιζέλος διέμενε μεταξύ [[Χανιά|Χανίων]], [[Αθήνα]]ς και εξωτερικού, ιδιαίτερα στο [[Παρίσι]]. Στα Χανιά έμενε στην [[Οικία - Μουσείο Ελευθερίου Βενιζέλου|οικογενειακή οικία της Χαλέπας]] από το 1880 έως το 1910 και κατά διαστήματα από το 1927 μέχρι το 1935 ενώ στην Αθήνα κατοικούσε μεταξύ άλλων στην [[οικία Ζωγράφου]]<ref name="fhw">[http://www.fhw.gr/chronos/13/gr/general/gallery/domestic_policy/012.html Φωτογραφία με την οικία Βενιζέλου], από το Ίδρυμα Μείζωνος Ελληνισμού</ref> επί των οδών Λυκαβηττού και [[Οδός Πανεπιστημίου|Πανεπιστημίου]] καθώς και σε [[Οικία Ελευθερίου Βενιζέλου|Μέγαρο]] επί της [[Λεωφόρος Βασιλίσσης Σοφίας|λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας]] που ανήκε στη δεύτερη γυναίκα του, Έλενα Σκυλίτση.

Ήταν ο πρώτος που μετέφρασε την [[Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου]] του Θουκυδίδη στη Νέα Ελληνική γλώσσα.

Είχε εκλεγεί μέλος της [[Γαλλική Ακαδημία Επιστημών|Γαλλικής Ακαδημίας Ηθικών και Πολιτικών Επιστημών]] (1919).<ref>[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 204.</ref> Υποστηρίζεται ότι υπήρξε [[Ελευθεροτεκτονισμός|τέκτονας]] της [[Τεκτονική Στοά Αθηνών|Στοάς Αθηνών]] από το 1898.<ref name="Σβολόπουλος">[[Κωνσταντίνος Σβολόπουλος|Σβολόπουλος Κωνσταντίνος]], ''Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και η πολιτική κρίσις εις την Αυτόνομον Κρήτη (1901 - 1906)'', εκδόσεις ίκαρος, Αθήνα 2005, σελ.125</ref>

=== Γενεαλογία κυρίων μελών Οικογενειών Βενιζέλου και Μητσοτάκη ===
{{chart top|Κύρια μέλη των Οικογενειών Βενιζέλου και Μητσοτάκη.<ref>{{cite web|url=http://www.ikm.gr/web/english_guest/roots|title=Biography – Roots|author=Constantine Mitsotakis institute|access-date=2015-12-23|archive-date=2017-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902183823/http://www.ikm.gr/web/english_guest/roots|url-status=}}</ref> Οι Πρωθυπουργοί της Ελληνικής Δημοκρατίας τονίζονται με {{font color||lightcyan|γαλανό χρώμα}}.}}
{{chart/start|align=center}}
{{chart|||KyV|v|StP|KyV=Κυριάκος Βενιζέλος<br /><small>(; – 1883)</small>|StP=''Στυλιανή Πλουμιδάκη''<br /><small>(1830 – 1897)</small>}}
{{chart||||,|-|^|-|.}}
{{chart|||ElV||KaV|v|KoM|ElV='''Ελευθέριος Βενιζέλος'''<br /><small>(1864 – 1936)<br> [[Πρωθυπουργός της Ελλάδας|Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας]], αρχές [[20ός αιώνας|20ού αιώνα]]</small>|KaV=''Κατίγκω Βενιζέλου''<br /><small>(1858 – 1934)</small>|KoM=[[Κωστής Μητσοτάκης]]<br /><small>(1845 – 1898)<br> νομικός, πολιτικός και εκδότης</small>|boxstyle_ElV=background-color: LightCyan;}}
{{chart||,|-|^|-|.||||!|}}
{{chart|KyrV||SoV||KyM|v|SvP|KyrV=[[Κυριάκος Βενιζέλος]]<br /><small>(1892 – 1942)<br> εφοπλιστής και πολιτικός</small>|SoV='''[[Σοφοκλής Βενιζέλος]]'''<br /><small>(1894 – 1964)<br> [[Πρωθυπουργός της Ελλάδας|Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας]], 1944, 1950 – 1951</small>|KyM=[[Κυριάκος Κ. Μητσοτάκης]]<br /><small>(1892 – 1942)<br>πολιτικός</small>|SvP=''Σταυρούλα Πλουμιδάκη'' (1896 – 1983)<br><small>εξαδέλφη του Ελευθερίου Βενιζέλου</small>|boxstyle_SoV=background-color: LightCyan;}}
{{chart||!||||||||||!}}
{{chart|NiV||||||||CoM|v|MaG|NiV=[[Νικήτας Βενιζέλος]]<br /><small>(1930–2020)<br>εφοπλιστής και [[βουλευτής]] [[Εκλογική περιφέρεια Α΄ Αθηνών|Α' Αθηνών]] του [[Βουλή των Ελλήνων|Ελληνικού Κοινοβουλίου]], 1993 – 1996</small>|CoM='''[[Κωνσταντίνος Μητσοτάκης]]'''<br /><small>(1918 – 2017)<br>Πρόεδρος της [[Νέα Δημοκρατία|Νέας Δημοκρατίας]], 1984 – 1993,<br>Υπουργός πολλάκις, 2ο μισό [[20ός αιώνας|20ού αιώνα]],<br> [[Πρωθυπουργός της Ελλάδας|Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας]], 1990 – 1993</small>|MaG=''[[Μαρίκα Μητσοτάκη|Μαρίκα Γιαννούκου]]''<br/><small>(1930 – 2012)</small>|boxstyle_CoM=background-color: LightCyan;}}
{{chart||||||||||||,|-|^|-|.|}}
{{chart|||||||PaB|v|DoB||KyM|PaB=[[Παύλος Μπακογιάννης]]<br /><small>(1935 – 1989)<br> [[δημοσιογράφος]] και [[βουλευτής]] [[Ευρυτανία]]ς του [[Βουλή των Ελλήνων|Ελληνικού Κοινοβουλίου]],<br> Ιούνιος – Σεπτέμβριος 1989</small>|DoB=''[[Ντόρα Μπακογιάννη]]''<br /><small>(γεννηθείσα «Μητσοτάκη», 1954)<br> [[Δήμος Αθηναίων|Δήμαρχος Αθηναίων]], 2003 – 2006,<br> [[Υπουργείο Εξωτερικών (Ελλάδα)|Υπουργός Εξωτερικών της Ελληνικής Δημοκρατίας]], 2006 – 2009<br> [[βουλευτής|βουλεύτρια]] του [[Βουλή των Ελλήνων|Ελληνικού Κοινοβουλίου]] </small>|KyM='''[[Κυριάκος Μητσοτάκης]]'''<br /><small>(γεννηθείς 1968)<br>[[βουλευτής]] του [[Βουλή των Ελλήνων|Ελληνικού Κοινοβουλίου]] από το 2004<br>[[Υπουργείο Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης|Υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης της Ελληνικής Δημοκρατίας]], 2013 – 2015<br> Πρόεδρος της [[Νέα Δημοκρατία|Νέας Δημοκρατίας]] από το 2016,<br>[[Πρωθυπουργός της Ελλάδας|Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας]], 2019 – 2023, 2023 – </small>|boxstyle_KyM=background-color: LightCyan;}}
{{chart||||||||||!|}}
{{chart|||||||||KB|||KB=[[Κώστας Μπακογιάννης]]<br /><small>(γεννηθείς 1978)<br> [[Δήμος Αθηναίων|Δήμαρχος Αθηναίων]], 2019 – 2023</small>}}
{{chart/end}}
{{chart bottom}}

== Θάνατος και ταφή ==
{{Κύριο|Τάφοι Βενιζέλων}}
{{quote box
| align = right
| width = 260px
| quote = ''Ὁ προκείμενος νεκρὸς ἤτο ἕνας ἀληθινός ἄνδρας, μὲ θάρρος μεγάλο, μὲ αυτοπεποίθησιν καὶ δι' ἐαυτὸν καὶ διὰ τὸν λαόν, τὸν ὁποίον ἐκλήθη νὰ κυβερνήση. Ἴσως ἔκαμε πολλὰ σφάλματα, ἀλλὰ ποτὲ δὲν τοῦ ἀπέλειψε τὸ θάρρος, ποτὲ δὲν ὑπήρξε μοιρολάτρης, διότι ποτὲ δὲν ἐπερίμενε ἀπὸ τὴν μοίραν νὰ ἰδῆ τὴν χῶραν του προηγμένην. Άλλά ἔθεσε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν της ὅλον τὸ πῦρ ποὺ εἴχε μέσα του, κάθε δύναμιν ψυχικὴν καὶ σωματικήν.''
| source = Το επίγραμμα στον τάφο του Ελευθερίου Βενιζέλου – λόγια τα οποία είχε απαγγείλει ο ίδιος ως επιτάφιό του στη Βουλή το 1932<ref>[[Γρηγόριος Δαφνής]], Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων 1923-1940, τόμος δεύτερος, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1997, σελ. 397</ref>}}
Στις 6 Μαρτίου 1936, ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε επιστολή του προς τον [[Λουκάς Κανακάρης - Ρούφος|Λουκά Κανακάρη Ρούφο]], αναφέρει:<ref>{{Cite web|url=http://www.venizelosarchives.gr/rec.asp?id=36088|title=Επιστολή του Ε.Βενιζέλου προς το Λ.Κανακάρη-Ρούφο σχετικά με την απομάκρυνση των Α.Παπάγου και Κ.Πλατή από την Κυβέρνηση.|last=|first=|ημερομηνία=1936-03-09|website=Εθνικό Ίδρυμα «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος»|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190626164235/http://www.venizelosarchives.gr/rec.asp?id=36088|archivedate=2019-06-26|accessdate=2019-09-09|url-status=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imerodromos.gr/diktatoria-politikos-kosmos/|title=4 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1936 Η μεταξική δικτατορία και ο πολιτικός κόσμος της εποχής|ημερομηνία=2014-08-04|website=Ημεροδρόμος|language=el|accessdate=2019-09-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rizospastis.gr/story.do?id=386612|title=Η μεταξική δικτατορία και ο πολιτικός κόσμος της εποχής|last=Πετρόπουλος|first=Γιώργος|ημερομηνία=2000-08-06|website=Ριζοσπάστης|publisher=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2020-04-09}}</ref>
<blockquote>Δεν είναι ανάγκη να σου πω πόσον ζωηρά είναι η χαρά μου, διότι ο Βασιλεύς απεφάσισε να πατάξη επί τέλους τας διηνεκείς παρεμβάσεις των στρατιωτικών παραγόντων, απομακρύνας από την κυβέρνησιν, μετά την τελευταίαν αυθάδειάν των, τους Παπάγον και Πλατήν, και αναθέσας το Υπουργείον των Στρατιωτικών εις τον Μεταξάν. Με την ενέργειάν του αυτήν ο Βασιλεύς απέκτησε πάλιν ακέραιον το κύρος του, τόσον απαραίτητον διά την αποκατάστασιν της ψυχικής ενότητος του Ελλ. λαού, και την οριστικήν επάνοδον της χώρας εις κανονικόν πολιτικόν βίον...<br>
Από μέσα από την καρδιά μου αναφωνώ: Ζήτω ο Βασιλεύς!'.</blockquote>

Στις 13 Μαρτίου υπέστη εγκεφαλική συμφόρηση λίγο μετά τις 7 το πρωί, αφότου είχε ξυπνήσει. Άρχισε να ψευδίζει - ένδειξη εγκεφαλικού επεισοδίου - και η σύζυγός του κάλεσε τον Γάλλο καθηγητή Ντε Ζεν. Ξανακοιμήθηκε αλλά έκτοτε έχασε τις αισθήσεις του για τα πέντε επόμενα εικοσιτετράωρα. Έφυγε από τη ζωή στις 08:05 το πρωί της [[18 Μαρτίου|18ης Μαρτίου]] του [[1936]].<ref>[[Γρηγόριος Δαφνής]], Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων 1923-1940, τόμος δεύτερος, εκδ. Κάκτος, Αθήνα, 1997, σελ. 395-396</ref> Ο θάνατος θεωρείται ότι προκλήθηκε από εξελιγμένη μορφή γρίπης η οποία κατέληξε σε εγκεφαλική συμφόρηση.<ref>{{Cite web|url=http://agonaskritis.gr/%CF%83%CE%B1-%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B1-18-%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CE%AF%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%BF%CF%85-1896-%CF%80%CE%AD%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%B5-%CE%BF-%CE%BC%CE%AD%CE%B3%CE%B9%CF%83/|title=Αίτια θανάτου Βενιζέλου|last=|first=|date=|website=Σα σήμερα, 18 Μαρτίου του 1936 πέθανε ο μέγιστος Ελευθέριος Βενιζέλος|publisher=|accessdate=}}</ref>

Κατά τη μεταφορά της σορού από την οδό Μπωζόν 22 στον [[Καθεδρικός Ναός Αγίου Στεφάνου (Παρίσι)|Καθεδρικό Ναό Αγίου Στεφάνου]] κι από εκεί στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Παρισίων Λυών (Gare de Lyon), οι γαλλικές αρχές του απέδωσαν τιμές. Τιμές απέδωσαν και οι Ιταλικές αρχές κατά τη διέλευση της σωρού του από τα Ιταλικά εδάφη και μέχρι το λιμάνι του [[Πρίντεζι]], στο οποίο έφθασε στις 25 Μαρτίου για να αναχωρήσει για την Ελλάδα με το αντιτορπιλικό «[[Ύδρα IV (αντιτορπιλικό)|Ύδρα]]» συνοδευόμενο από ένα ακόμα αντιτορπιλικό. Και τα δύο πλοία έφτασαν απευθείας στα Χανιά, -χωρίς πρωτύτερη στάση στην Αθήνα- στις 27 Μαρτίου. Τον μονάρχη εκπροσωπούσε ο τότε διάδοχος [[Παύλος Α΄των Ελλήνων|Παύλος]]. Η ταφή του πραγματοποιήθηκε στις 29 Μαρτίου στο [[Ακρωτήρι Κρήτης|Ακρωτήρι]] της Κρήτης.<ref>[[Γρηγόριος Δαφνής]], Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων 1923-1940, τόμος δεύτερος, εκδ. Κάκτος, Αθήνα, 1997,σελ. 397</ref>

<gallery widths="200px" heights="200px">
Αρχείο:Venizelos grave.JPG|Το [[Τάφοι Βενιζέλων|ταφικό μνημείο του Βενιζέλου και του γιού του, Σοφοκλή]], στον Προφήτη Ηλία στα [[Χανιά]].
</gallery>

==Υστεροφημία==

Το όνομα του Ελευθερίου Βενιζέλου έχει δοθεί σε πολλές λεωφόρους, οδούς και πλατείες, σε όλες σχεδόν τις πόλεις της Ελλάδος.

[[Αρχείο:Eleftherios Venizelos statue, Kalloni, Lesbos, Greece.jpg|thumb|200px|[[Ανδριάντας]] του Ελ. Βενιζέλου στην [[Καλλονή Λέσβου]].]]

Ορειχάλκινος ανδριάντας του Ελευθερίου Βενιζέλου στέκει στο Πάρκο Ελευθερίας στην Αθήνα από το 1971, ενώ από το 1977 ένας μαρμάρινος ανδριάντας του είναι τοποθετηθημένος στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Και τα δύο αγάλματα είναι έργα του γλύπτη [[Γιάννης Παππάς|Γιάννη Παππά]].<ref>{{Cite web|url=http://www.benaki.gr/index.asp?id=101020202&lang=gr|title=Μουσείο Μπενάκη : ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ / ΣΥΛΛΟΓΕΣ / ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ / ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΠΑ|website=www.benaki.gr|accessdate=2016-06-17}}</ref> Ανδριάντες του Κρητικού πολιτικού έχουν στηθεί και στις τρεις μεγαλύτερες πόλεις της Κρήτης: τα [[Χανιά]], το [[Ηράκλειο Κρήτης|Ηράκλειο]] και το [[Ρέθυμνο]]. Γλυπτά με τη μορφή του απαντούν και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, όπως τη [[Ρόδος (πόλη)|Ρόδο]] και τη [[Λέσβος|Λέσβο]].

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος έχει τιμηθεί ιδιαίτερα σε αθηναϊκά προάστια τα οποία αναπτύχθηκαν με την έλευση Μικρασιατών προσφύγων, για την αποκατάσταση των οποίων μερίμνησε ως πρωθυπουργός την περίοδο 1928-1932. Σε δύο από αυτά, τη [[Νέα Σμύρνη]] και την [[Καλλιθέα Αττικής|Καλλιθέα]], οι κεντρικές τους λεωφόροι φέρουν το όνομά του και στα κεντρικότερα σημεία τους έχουν στηθεί ανδριάντες του.

Ο νέος Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών, ο οποίος εγκαινιάστηκε το 2001, ονομάστηκε προς τιμήν του [[Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος»|«Ελευθέριος Βενιζέλος»]]. Ο σταθμός στον [[Ταύρος Αττικής|Ταύρο]], Αθήνα φέρει επίσης το όνομά του: [[Σταθμός Ταύρος - Ελευθέριος Βενιζέλος (Μετρό Αθήνας)|''«Ταύρος - Ελευθέριος Βενιζέλος»'']]. Επίσης, η [[ANEK Lines|Ανώνυμος Ναυτιλιακή Εταιρία Κρήτης]] (ΑΝΕΚ) έχει ονομάσει ένα από τα πλοία της [[Ελ. Βενιζέλος (πλοίο)|«Ελ. Βενιζέλος»]] προς τιμήν του<ref>{{Cite web|url=http://www.faktaomfartyg.se/el_venizelos_1992.htm|title=M/S EL. VENIZELOS (1992)|website=www.faktaomfartyg.se|accessdate=2019-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241222171320/https://www.faktaomfartyg.se/el_venizelos_1992.htm|archivedate=2024-12-22|language=en|url-status=live}}</ref>.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος απεικονίζεται και στο [[Ελληνικά κέρματα ευρώ|ελληνικό κέρμα]] των 50 λεπτών του ευρώ, το οποίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2002. Η μορφή του δεν απεικονιζόταν σε κάποιο από τα κέρματα της [[δραχμή]]ς, του νομίσματος της Ελλάδος μέχρι και το 2001.

Η ζωή του Βενιζέλου έχει απασχολήσει και τον [[Ελληνικός κινηματογράφος|ελληνικό κινηματογράφο]]. Το 1966 η [[Λία Κουρκουλάκου]] γύρισε ντοκιμαντέρ για τη ζωή του,<ref>{{cite web|url=http://tainiothiki.gr/v2/filmography/view/1/620|title=ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ|last=|first=|ημερομηνία=|website=Φιλμογραφία|publisher=Ταινιοθήκη της Ελλάδος|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2020-04-09}}</ref> ενώ το 1980 κυκλοφόρησε η ταινία ''[[Ελευθέριος Βενιζέλος 1910 - 1927]]'' από τον σκηνοθέτη [[Παντελής Βούλγαρης|Παντελή Βούλγαρη]].<ref>{{Cite web|url=http://tainiothiki.gr/v2/filmography/view/1/621|title=ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ 1910 - 1927|last=|first=|ημερομηνία=|website=Φιλμογραφία|publisher=Ταινιοθήκη Της Ελλάδος|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200129161323/http://www.tainiothiki.gr/v2/filmography/view/1/621|archivedate=2020-01-29|accessdate=2020-04-09|url-status=dead}}</ref>

=== Απεικόνιση στον πολιτισμό και τη λαϊκή κουλτούρα ===

==== Λογοτεχνία ====
* Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είναι ένα από τα πρόσωπα με τα οποία διασταυρώνεται η Τερέζα Δαμαλά στο [[ιστορικό μυθιστόρημα]] ''Τερέζα'' (1997) του [[Φρέντυ Γερμανός|Φρέντυ Γερμανού]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vivliokritikes.com/%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%AD%CE%B6%CE%B1-%CF%86%CF%81%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%85-%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%8C%CF%82/|title=«Τερέζα», του Φρέντυ Γερμανού, εκδ. Διόπτρα – Πανος Τουρλης|accessdate=2025-04-05}}</ref>
* Το μυθιστόρημα ''[[Όταν ήταν ευτυχισμένος]]'' (2013) του [[Πολυχρόνης Κουτσάκης|Πολυχρόνη Κουτσάκη]] έχει ως θέμα του τον Ελευθέριο Βενιζέλο.<ref>''[https://www.biblionet.gr/otan-itan-eutuchismenos-368304 Όταν ήταν ευτυχισμένος].'' biblionet.gr. Ανακτήθηκε στις 26/12/2025.</ref>
* "Το κοριτσάκι, το ομπρελάκι και ο Ελευθέριος Βενιζέλος" είναι ένα από τα [[Κεφάλαιο (εκδόσεις)|κεφάλαια]] του βιβλίου ''Πόσο θα ζήσεις ακόμα, γιαγιά;'' (2017) της [[Άλκη Ζέη|Άλκης Ζέη]].<ref>{{Cite book|title=ΠΟΣΟ ΘΑ ΖΗΣΕΙΣ ΑΚΟΜΑ, ΓΙΑΓΙΑ; (ΧΑΡΤΟΔΕΤΗ ΕΚΔΟΣΗ)|url=https://www.politeianet.gr/books/9786180311914-zei-alki-metaichmio-poso-tha-ziseis-akoma-giagia-chartodeti-ekdosi-275035}}</ref>
* Ένα από τα ιστορικά πρόσωπα που εμφανίζονται στο [[μυθιστόρημα]] ''Ο φοίνικας'' (2018) του [[Χρήστος Χωμενίδης|Χρήστου Χωμενίδη]] είναι ο Ελευθέριος Βενιζέλος.<ref>{{Cite web|url=https://www.culturenow.gr/o-xristos-xomenidis-paroysiazei-ton-foinika-sto-vivliopoleio-eyripidis/|title=Ο Χρήστος Χωμενίδης παρουσιάζει τον Φοίνικα στο Βιβλιοπωλείο Ευριπίδης|ημερομηνία=2018-10-08|website=CultureNow.gr|language=el|accessdate=2025-04-05}}</ref>

==== Θέατρο ====
* Το θεατρικό έργο ''Όταν ήταν ευτυχισμένος'' του [[Πολυχρόνης Κουτσάκης|Πολυχρόνη Κουτσάκη]], με κύριο χαρακτήρα τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τιμήθηκε το 2005 με το Β' Κρατικό Βραβείο Συγγραφής Θεατρικού Έργου.<ref>''[https://www.heraklion.gr/agenda/theater/64273.html Θεατρική Παράσταση «Όταν ήταν ευτυχισμένος»].'' heraklion.gr. 05/08/2017. Ανακτήθηκε στις 22/02/2026.</ref>

==== Κινηματογράφος ====
* Ένα από τα πρώτα [[Δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ|δραματοποιημένα ντοκιμαντέρ]] στην Ευρώπη (και το πρώτο στην Ελλάδα) με τίτλο ''Ελευθέριος Βενιζέλος'' (1966) γυρίστηκε από τη Λίλα Κουρκουλάκου.<ref>{{Cite web|url=https://mag.frear.gr/i-chora-tis-siopis-kai-tis-kolaseos-i-anektimiti-lila-koyrkoylakoy-1929-2015/|title=– Η χώρα της Σιωπής και της Κολάσεως. Η ανεκτίμητη Λίλα Κουρκουλάκου (1929-2015)|last=Ντελλής|first=Αχιλλέας|ημερομηνία=2021-05-04|website=mag.frear.gr|language=el|accessdate=2025-04-05}}</ref>
* Στην ταινία ''Η Αλίκη δικτάτωρ'' (1972) του [[Τάκης Βουγιουκλάκης|Τάκη Βουγιουκλάκη]] εμφανίζεται ο [[Μάνος Κατράκης]] ως Ελευθέριος Βενιζέλος, μιλώντας για την εποχή που ήταν στο κοινοβούλιο και στην κυβέρνηση.<ref>[http://www.gazzetta.gr/plus/article/1086935/oi-afeleis-logokrites-tis-hoyntas-o-katrakis-os-el-venizelos-kai-i-aliki-diktator-vids-pics Οι αφελείς λογοκριτές της χούντας, ο Κατράκης ως Ελευθέριος Βενιζέλος και «Η Αλίκη δικτάτωρ»], gazzetta.gr</ref>
* Τον Ελευθέριο Βενιζέλο ερμήνευσε ο [[Μηνάς Χρηστίδης]] στην ταινία ''[[Ελευθέριος Βενιζέλος 1910 - 1927|Ελευθέριος Βενιζέλος 1910-1927]]'' (1980).
* Ο Γιώργος Δάμπασης ενσαρκώνει τον Βενιζέλο στο δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ του Νίκου Νταγιαντά ''Βενιζέλος, αγώνας για τη Μικρά Ασία'' (2022).<ref>{{Cite web|url=https://www.venizelos-foundation.gr/el/docymentary_megaro/|title=Ντοκιμαντέρ "Βενιζέλος, αγώνας για τη Μικρά Ασία" (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 06.11.2022). Α΄ προβολή|last=|ημερομηνία=2022-11-10|website=Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών "Ελευθέριος Κ.Βενιζέλος"|language=el|accessdate=2025-04-05}}</ref>

==== Τηλεόραση ====
* Στην τηλεοπτική σειρά της [[ΕΤ1]] ''Ακριβή μου Σοφία'' (1990) τον Βενιζέλο ενσάρκωσε ο Νίκος Βρεττός.
* Στην τηλεοπτική σειρά του [[ΑΝΤ1]] ''Η εκτέλεση'' (1993) τον Βενιζέλο ερμήνευσε ο [[Αντώνης Αντωνίου (ηθοποιός)|Αντώνης Αντωνίου]].
* Στην τηλεοπτική σειρά του Open Tv ''[[Το Κόκκινο Ποτάμι (σειρά)|Το κόκκινο ποτάμι]]'' (2019-2023) τον Βενιζέλο ενσάρκωσε ο Νίκος Καρδώνης.

==== Μουσική ====
* «Εχάσαμε τον Βενιζέλο» είναι ο τίτλος ενός τραγουδιού [[Σπύρος Περιστέρης (μουσικός)|Σπύρου Περιστέρη]] σε στίχους του Μίνωα Μάτσα που κυκλοφόρησε σε δίσκο 78 στροφών το 1936, έτος θανάτου του Βενιζέλου, ερμηνευμένο από τον Κώστα Ρούκουνα.<ref>{{Cite web|url=https://vmrebetiko.gr/item/?id=4327|title=Εχάσαμε τον Βενιζέλο|website=vmrebetiko.gr|accessdate=2025-04-05}}</ref>
* «Τα παιδιά της Άμυνας» είναι ένα τραγούδι από το [[σάουντρακ]] της ταινίας [[Ρεμπέτικο (ταινία)|''Ρεμπέτικο'']] (1983) του [[Κώστας Φέρρης|Κώστα Φέρρη]] που αποτελεί διασκευή του [[Νίκος Γκάτσος|Νίκου Γκάτσου]] (κατά παραγγελία του Φέρρη) πάνω στο παραδοσιακό τραγούδι «Της Αμύνης τα παιδιά (Ο Μακεδών)» με θέμα το [[Κίνημα Εθνικής Αμύνης|κίνημα της Εθνικής Αμύνης]] από τον Βενιζέλο, τον [[Παύλος Κουντουριώτης|Παύλο Κουντουριώτη]] και τον [[Παναγιώτης Δαγκλής|Παναγιώτη Δαγκλή]].<ref>{{Cite web|url=https://gatsosarchive.org/song/ta-paidia-tes-amunas/|title=Τα παιδιά της Άμυνας – The Gatsos Archive|website=gatsosarchive.org|accessdate=2025-04-05}}</ref>

==Δείτε επίσης==
* [[Βενιζελισμός]]

== Σημειώσεις ==
<div style="font-size:90%">
'''i.''' {{Note_label|I|i|none}} Οι γονείς του είχαν αποκτήσει<ref name="Μαυριδερός2">Μαυριδερός Δημήτρης, ''Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος (1864 - 1936), Γενεαλογική προσέγγιση της από αρρενογονία καταγωγής του, Αθήνα 2006, σελ.47 - 48, 55</ref> εκτός από τον ίδιο: τον Αγαθοκλή ([[1861]] - [[1896]]), που ήταν σωματικά και πνευματικά ανάπηρος, την Κατίγκω ([[1858]] - [[1936]]), σύζυγο του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, την Ευανθία ([[1870]] - [[1942]]), σύζυγο Βασιλείου Σαριδάκη, τη Μαριγώ ([[1846]] - [[1906]]), σύζυγο του εμπόρου Γεωργίου Γιαννουδάκη και την Ελένη ([[1852]] - [[1910]]), σύζυγο του λογιστή Ανδρέα Νοστράκη.

'''ii.''' {{Note_label|II|ii|none}} Ο Κυριάκος Βενιζέλος ([[1816]] - [[1883]]) ήταν γεννημένος στις Μουρνιές Χανίων. Σχετικά με την καταγωγή της [[Οικογένεια Βενιζέλου|οικογένειας Βενιζέλου]] υπάρχει διχογνωμία. Συγκεκριμένα επικρατεί η άποψη<ref name="Τωμαδάκης">Τωμαδάκης Νικόλαος, ''Ο Βενιζέλος έφηβος'', Αθήνα 1964, σελ.21</ref> ότι πρόγονος του Ελευθερίου Βενιζέλου ήταν ο Μπενιζέλος Κρεββατάς, γόνος ηγεμονικής οικογένειας του Μυστρά, ο οποίος για να γλιτώσει τις σφαγές των Τούρκων λόγω της συμμετοχής της οικογένειάς του στα [[Ορλωφικά]] ([[1770]]) κατέφυγε στα [[Κύθηρα]] και από εκεί, αφού παντρεύτηκε, στα [[Χανιά]]. Από το όνομα αυτού προήλθε και το επώνυμο «Βενιζέλος». Η συγκεκριμένη άποψη αμφισβητείται<ref>[[#Gibb|Gibbons]], σελ. 27.</ref><ref name="Μακρ101"/><ref name="Βέης">Βέης Νικόλαος, ''Οι Κρεββατάδες του Μυστρά και οι Βενιζέλοι της Κρήτης'', εφημερίδα "Ελευθερία", φύλλο 20ής Μαρτίου 1949</ref> από αρκετούς ιστορικούς που υποστηρίζουν<ref name="Μακρ101">[[#Μακρ|Μακράκη]], σελ. 101.</ref> ότι δεν υπάρχει σχέση μεταξύ των οικογενειών Βενιζέλου και Κρεββατά. Το 1912 ο Κωνσταντίνος Κρεββατάς, πολιτευτής και νομάρχης Μεσσηνίας, αμφισβήτησε<ref name="Μαυριδερός">Μαυριδερός Δημήτρης, ο.π., σελ.86 - 87</ref> τη θεωρία περί συγγένειας της οικογένειάς του με αυτή του Βενιζέλου. Δεν αποκλείεται όμως ο παππούς του Ελευθερίου Βενιζέλου να ήταν ο Χατζη-Πέτρος Μπενιζέλος, έμπορος στα [[Κύθηρα]] που δεν είχε καμία σχέση με την οικογένεια Κρεββατά.<ref name="Μακρ101"/>

'''iii.''' {{Note_label|III|iii|none}} Το όνομα του τελευταίου είχε συζητηθεί αρκετές φορές στις συνεδριάσεις του [[Στρατιωτικός Σύνδεσμος|Στρατιωτικού Συνδέσμου]] χωρίς όμως να είναι εξακριβωμένο ποιος τον πρότεινε. Στο πρωτόκολλο που είχε υπογραφεί μεταξύ των πρώτων μελών του Συνδέσμου αναφέροταν<ref name="Μελάς">[[Σπύρος Μελάς|Μελάς Σπύρος]], ''Η επανάσταση του 1909'', εκδόσεις Μπιρης, Αθήνα 1972, σελ.189 - 190</ref><ref>[[#Τσίχλ|Τσίχλης]], σελ. 52.</ref> σε συγκεκριμένο άρθρο ότι ''μόλις επικρατούσε ο Σύνδεσμος θα ανέθετε στον Βενιζέλο την πρωθυπουργία''. Οι [[Κωνσταντίνος Βεντήρης|Βεντήρης]] και [[Γεώργιος Ασπρέας|Ασπρέας]] υποστηρίζουν<ref name="Τσίχλ214">[[#Τσίχλ|Τσίχλης]], σελ. 214.</ref> ότι προτάθηκε από τον [[Επαμεινώνδας Ζυμβρακάκης|Επαμεινώνδα Ζυμβρακάκη]], γεγονός που αμφισβητεί<ref name="Τσίχλ214"/> ο [[Θεόδωρος Δ. Πάγκαλος|Θεόδωρος Πάγκαλος]], ο οποίος αναφέρει πως ο Ζυμβρακάκης ήταν αντίθετος με την πρόσκληση Βενιζέλου. Επίσης υποστηρίζεται<ref name=":0" /> ότι προτάθηκε από τον λοχαγό Κωνσταντίνο Σάρρο. Κατά τον [[Γεώργιος Φιλάρετος|Γεώργιο Φιλάρετο]] ο Βενιζέλος προωθήθηκε<ref name="ΒουρναςΒ1">[[Τάσος Βουρνάς|Βουρνάς Τάσος]], ο.π., τόμος Β΄, σελ.31</ref> στην ελληνική πολιτική σκηνή κατόπιν συνεργασίας του Άγγλου πρέσβη στην [[Αθήνα]] Έλλιοτ και του Άγγλου προξένου στα [[Χανιά]].

'''iv.''' {{Note_label|IV|iv|none}} Σύμφωνα με αυτή δεν τήρησε<ref name="Ε΄ Ιστορικά3">Αναστασιάδης Χρήστος, ο.π., σελ. 22 - 26</ref> το άρθρο 107 του [[Σύνταγμα της Ελλάδος 1864|Συντάγματος]] του 1864, το οποίο ζητούσε<ref name="Ε΄ Ιστορικά3"/> η πράξη περί αναθεωρήσεως του Συντάγματος να ψηφιστεί σε δύο συνεχείς βουλευτικές περιόδους και όχι σε δύο συνεδριάσεις της Βουλής. Επίσης αν και είχαν καθοριστεί οι διατάξεις που έπρεπε να αναθεωρηθούν, συμπεριελήφθησαν όλες οι διατάξεις του Συντάγματος του 1864 εκτός των θεμελιωδών, ενώ παραβιάστηκε<ref name="Dakin270"/> και η αρμοδιότητα της Βουλής, ως προς την αρμοδιότητας της τελευταίας να έχει την πρωτοβουλία των τροποποιήσεων, καθώς συστήθηκε ειδική επιτροπή, στις συνεδριάσεις της οποίας συμμετείχε<ref name="Dakin270"/> ο [[Γεώργιος Α΄ της Ελλάδας|Βασιλιάς Γεώργιος Α΄]].

</div>

== Παραπομπές ==
<references />

== Βιβλιογραφία ==
* {{cite book |συγγραφέας=Dakin, Douglas |λήμμα-συγγραφέα=Ντάγκλας Ντάκιν |τίτλος=Η ενοποίηση της Ελλάδας, 1770-1923 |εκδότης=Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης |τόπος-έκδοσης=Αθήνα |έτος=2005 |ISBN=978-960-250-150-4 |ref=Dakin}}
* {{cite book |συγγραφέας=Διβάνη, Λένα |λήμμα-συγγραφέα=Λένα Διβάνη |τίτλος=Η εδαφική ολοκλήρωση της Ελλάδας (1830 - 1947) |εκδότης=Εκδόσεις Καστανιώτη |τόπος-έκδοσης=Αθήνα |έτος=2000 |ref=Διβάνη |ISBN=978-960-03-2902-5}}
* {{cite book |συγγραφέας=Gibbons, Herbert Adams |τίτλος=Βενιζέλος. Μια βιογραφία 1864 - 1920 |έτος=2004 |εκδότης=Ευρασία |ISBN=978-960-8187-30-6 |ref=Gibb}}
* {{cite book |όνομα=Λιλή |επώνυμο=Μακράκη |τίτλος=Ελευθέριος Βενιζέλος 1864-1910. Η διάπλαση ενός ηγέτη |λοιποί=μτφρ. Τάκης Κίρκης |έτος=1992 |εκδότης=Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης |τόπος-έκδοσης=Αθήνα |ISBN=978-960-250-071-2 |ref=Μακρ}}
* {{cite book |όνομα=Βασίλειος Σ. Ε. |επώνυμο=Τσίχλης |τίτλος=Το κίνημα του Γουδή και ο Ελευθέριος Βενιζέλος |έτος=2007 |εκδότης=Πολύτροπον |τόπος-έκδοσης=Αθήνα |ISBN=978-960-8354-69-2 |ref=Τσίχλ}}
* Χαλκιαδάκης Εμμανουήλ, "Οι αντιλήψεις του Ελευθερίου Βενιζέλου για τον Πόλεμο και την Επανάσταση (1897-1919)" στο Δημήτρης Α. Σταματόπουλος (επιμ.), Πόλεμος και Επανάσταση στα Οθωμανικά Βαλκανικά (18ος-20ός αι.), εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2019, σ. 237-253.
* {{Ιστορία του Ελληνικού Έθνους|τόμος=15}}

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
{{βικιφθέγματα|Ελευθέριος Βενιζέλος}}
* [http://www.venizelos-foundation.gr/ Εθνικό Ίδρυμα Μελετών και Ερευνών «Ελευθέριος Βενιζέλος»]
* [http://www.fhw.gr/chronos/13/gr/index.html Ιστοσελίδα του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού με αναφορά στο έργο του Ελευθερίου Βενιζέλου]
* [https://web.archive.org/web/20070317040256/http://tovima.dolnet.gr/front_page.php?fyllo=14717&section=B Αφιέρωμα του «Βήματος της Κυριακής» στον Ελευθέριο Βενιζέλο με αφορμή τα 70 χρόνια από το θάνατό του]
* [http://www.patris.gr/sites/pdf/venizelos-low-sec.pdf Εκτενές αφιέρωμα της τοπικής εφημερίδας του Ηρακλείου «Πατρίς» στον Ελευθέριο Βενιζέλο]
* {{Αρχείο ΕΡΤ|τίτλος= Ελευθέριος Βενιζέλος|αριθμός = 72889}}
* {{YouTube|id=aFP4UeoilJk|title= Ο Ελευθέριος Βενιζέλος μιλάει Αγγλικά, κάνει σαρδάμ και ξεκαρδίζεται}}
* {{Αρχείο ΕΡΤ|τίτλος= Μνήμες Ελευθερίου Βενιζέλου. Ο Μανώλης Κοθρής θυμάται...|αριθμός = 4820}}
* {{Αρχείο ΕΡΤ|τίτλος=ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ 1910 ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ-Στοιχεία Βιογραφίας |αριθμός = 27869}}
* {{Αρχείο ΕΡΤ|τίτλος=ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ 1920 ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ-Στοιχεία Βιογραφίας |αριθμός = 27876}}
* Χαράλαμπος Νούτσος, [https://web.archive.org/web/20070106130742/http://www.alfavita.gr/artra/artro20061224a.php ΒΕΝΙΖΕΛΙΣΜΟΣ -ΣΧΟΛΙΚΗ ΓΝΩΣΗ (1913-1931)]
* Ελευθέριος Βενιζέλος: η διαμόρφωση της πολιτικής σκέψης του. Ιδεολογικές αφετηρίες και επιρροές [https://www.youtube.com/watch?v=eofuWmp0lAw]

{{Πρωθυπουργοί της Ελλάδας}}
{{Πρόεδροι της Βουλής των Ελλήνων}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Βενιζέλος Ελευθεριος}}
[[Κατηγορία:Ελευθέριος Βενιζέλος|*]]
[[Κατηγορία:Έλληνες συγγραφείς του 20ού αιώνα]]
[[Κατηγορία:Έλληνες δημοσιογράφοι του 19ου αιώνα]]
[[Κατηγορία:Κρητικοί]]
[[Κατηγορία:Κρητικοί οπλαρχηγοί]]
[[Κατηγορία:Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος]]
[[Κατηγορία:Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος]]
[[Κατηγορία:Έλληνες πρωταγωνιστές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου]]
[[Κατηγορία:Έλληνες κινηματίες]]
[[Κατηγορία:Ιππότες της Λεγεώνας της Τιμής]]
[[Κατηγορία:Απόφοιτοι Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών]]
[[Κατηγορία:Αφορισμένοι από την Ορθόδοξη Εκκλησία]]
[[Κατηγορία:Έλληνες υπουργοί Υγιεινής]]
[[Κατηγορία:Πρωθυπουργοί της Κρητικής Πολιτείας]]
[[Κατηγορία:Οικογένεια Βενιζέλου|Ελευθεριος]]
[[Κατηγορία:Έλληνες αθλητές του γκολφ]]
[[Κατηγορία:Εθνικός Διχασμός]]
[[Κατηγορία:Έλληνες αντικομμουνιστές]]
[[Κατηγορία:Αποδέκτες του Τάγματος του Λευκού Αετού (Πολωνία)]]
[[Κατηγορία:Πρωθυπουργοί της Ελλάδας]]
[[Κατηγορία:Έλληνες πολιτικοί του 20ού αιώνα]]
[[Κατηγορία:Δολοφονίες στην Ελλάδα]]
[[Κατηγορία:Απόπειρες δολοφονίας στην Ελλάδα]]
Πρότυπα που χρησιμοποιούνται σε αυτή την σελίδα:
Πρότυπο:Abbr (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Age at date (επεξεργασία)
Πρότυπο:Ambox (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Ambox/category (επεξεργασία)
Πρότυπο:Ambox/core (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Authority control (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Both (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Br separated entries (επεξεργασία)
Πρότυπο:Category handler (επεξεργασία)
Πρότυπο:Chart (επεξεργασία)
Πρότυπο:Chart/end (επεξεργασία)
Πρότυπο:Chart/start (επεξεργασία)
Πρότυπο:Chart bottom (επεξεργασία)
Πρότυπο:Chart top (επεξεργασία)
Πρότυπο:Citation (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Citation/core (επεξεργασία)
Πρότυπο:Citation/make link (επεξεργασία)
Πρότυπο:Cite book (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Cite journal (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Cite news (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Cite web (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Efn (επεξεργασία)
Πρότυπο:FULLROOTPAGENAME (επεξεργασία)
Πρότυπο:Font color (επεξεργασία)
Πρότυπο:Four digit (επεξεργασία)
Πρότυπο:Get year (επεξεργασία)
Πρότυπο:Harvid (επεξεργασία)
Πρότυπο:Hlist/styles.css (επεξεργασία)
Πρότυπο:Icon (επεξεργασία)
Πρότυπο:MONTHNAME (επεξεργασία)
Πρότυπο:MONTHNUMBER (επεξεργασία)
Πρότυπο:Navbox (��πεξεργασία)
Πρότυπο:Note label (επεξεργασία)
Πρότυπο:Ns has subpages (επεξεργασία)
Πρότυπο:Pad2digit (επεξεργασία)
Πρότυπο:Plainlist (επεξεργασία)
Πρότυπο:Plink (επεξεργασία)
Πρότυπο:Quote box (επεξεργασία)
Πρότυπο:Ref label (επεξεργασία)
Πρότυπο:SfnRef (��πεξεργασία)
Πρότυπο:Sisterproject (επεξεργασία)
Πρότυπο:Small (επεξεργασία)
Πρότυπο:Trim (επεξεργασία)
Πρότυπο:Wikidata (επεξεργασία)
Πρότυπο:YouTube (επεξεργασία)
Πρότυπο:Απόσπασμα (επεξεργασία)
Πρότυπο:Αρχείο ΕΡΤ (επεξεργασία)
Πρότυπο:Βικιφθέγματα (επεξεργασία)
Πρότυπο:Γάμος (επεξεργασία)
Πρότυπο:Ηγ (επεξεργασία)
Πρότυπο:Ηθηλ (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Ημερομηνία γέννησης (επεξεργασία)
Πρότυπο:Ημερομηνία θανάτου και ηλικία (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (επεξεργασία)
Πρότυπο:Κύριο (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Κύριο λήμμα (επεξεργασία)
Πρότυπο:Παράθεμα (επεξεργασία)
Πρότυπο:Πηγές ενότητας (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Πλαίσιο πληροφοριών (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Πλαίσιο πλοήγησης (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Πρότυπο:Πλαισιωμένο παράθεμα (επεξεργασία)
Πρότυπο:Πλαισιωμένο παράθεμα/styles.css (επεξεργασία)
Πρότυπο:Πληροφορίες πολιτικού (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Πρότυπο:Πρωθυπουργοί της Ελλάδας (επεξεργασία)
Πρότυπο:Πρόεδροι της Βουλής των Ελλήνων (επεξεργασία)
Module:Arguments (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Module:Authority control (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Module:Br separated entries (επεξεργασία)
Module:Category (επεξεργασία)
Module:Category handler (επεξεργασία)
Module:Category handler/blacklist (επεξεργασία)
Module:Category handler/config (επεξεργασία)
Module:Category handler/data (επεξεργασία)
Module:Category handler/shared (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1 (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Module:Citation/CS1/COinS (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Configuration (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Date validation (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Identifiers (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Utilities (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/Whitelist (επεξεργασία)
Module:Citation/CS1/styles.css (επεξεργασία)
Module:Date (επεξεργασία)
Module:Date complexe (επεξεργασία)
Module:Dictionnaire Wikidata/Codes langue (επεξεργασία)
Module:Format (επεξεργασία)
Module:Functions (επεξεργασία)
Module:Infobox (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Module:InfoboxImage (επεξεργασία)
Module:Langue (επεξεργασία)
Module:Langue/Data (επεξεργασία)
Module:Linguistique (επεξεργασία)
Module:Namespace detect/config (επεξεργασία)
Module:Namespace detect/data (επεξεργασία)
Module:Navbar (επεξεργασία)
Module:Navbar/configuration (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Module:Navbar/styles.css (προβολή κώδικα) (ημιπροστατευμένη)
Module:Navbox (επεξεργασία)
Module:Navbox/configuration (επεξεργασία)
Module:Navbox/styles.css (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Module:TableTools (επεξεργασία)
Module:Time (επεξεργασία)
Module:TreeChart (επεξεργασία)
Module:TreeChart/data (επεξεργασία)
Module:Wikidata (επεξεργασία)
Module:Wikidata/Dates (επεξεργασία)
Module:Wikidata/Filterers (επεξεργασία)
Module:Wikidata/Formatters (επεξεργασία)
Module:Wikidata/Formatters/monolingualtext (επεξεργασία)
Module:Wikidata/Formatters/string (επεξεργασία)
Module:Wikidata/Formatters/time (επεξεργασία)
Module:Wikidata/Formatters/wikibase-entityid (επεξεργασία)
Module:Wikidata/cite (επεξεργασία)
Module:Wikidata/i18n (επεξεργασία)
Module:Wikidata/lib (επεξεργασία)
Module:WikidataFR (επεξεργασία)
Module:Yesno (προβολή κώδικα) (πλήρως προστατευμένη)
Επιστροφή στη σελίδα Ελευθέριος Βενιζέλος.
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/wiki/Ελευθέριος_Βενιζέλος"