SELAMA bertahun-tahun, nasib pekerja migran Bangladesh menjadi perhatian dan penelitian pelbagai pihak, khususnya berkaitan Malaysia.
Dakwaan mengenai kos pengambilan pekerja yang tinggi, ketidakpadanan pekerjaan dan eksploitasi sememangnya menimbulkan kebimbangan serta perdebatan.
Namun, untuk menggambarkan isu ini sebagai masalah khusus Malaysia — atau lebih sempit lagi dengan meletakkan kesalahan kepada sistem seperti Foreign Workers Centralised Management System (FWCMS) — bermakna kita terlepas pandang satu hakikat yang lebih tidak selesa.
Cabaran yang dihadapi pekerja migran Bangladesh tidak terhad kepada sebuah negara destinasi sahaja.
Ia bersifat sistemik, berakar umbi secara struktur dan tertanam dalam keseluruhan ekosistem migrasi yang berpunca dari Bangladesh sendiri.
Corak global, bukan anomali tempatan
Laporan antarabangsa serta agensi pelbagai hala secara konsisten menegaskan bahawa pekerja Bangladesh yang berhijrah ke pelbagai rantau — dari Teluk hingga Asia Tenggara — berdepan cabaran yang hampir sama.
Menurut laporan Reuters, pekerja migran di negara-negara Teluk terus berdepan kerentanan sistemik yang berpunca daripada hutang pengambilan pekerja serta amalan pengambilan yang tidak telus.
Ia bukan kes terpencil, sebaliknya corak berulang di pelbagai bidang kuasa.
Pertubuhan Buruh Antarabangsa (ILO) pula berulang kali menekankan bahawa yuran pengambilan pekerja yang berlebihan merupakan antara punca utama perhambaan hutang dan risiko buruh paksa di peringkat global.
Pekerja sering menanggung kos bersamaan gaji berbulan-bulan, malah ada yang melebihi setahun, sebelum berlepas ke negara destinasi.
Pertubuhan Antarabangsa bagi Migrasi (IOM) turut mendokumentasikan bagaimana rangkaian ejen berlapis-lapis di Bangladesh terus menaikkan kos pengambilan pekerja dan melemahkan kebertanggungjawaban.
Hakikat kos tinggi dan janji palsu
Media di Bangladesh sendiri, termasuk The Daily Star dan Dhaka Tribune, kerap melaporkan kos migrasi yang mencecah ratusan ribu taka bagi setiap pekerja.
Kos ini sebahagian besarnya terkumpul di negara asal, didorong oleh lapisan orang tengah dan bukannya dasar negara destinasi.
Lebih membimbangkan ialah laporan berulang mengenai pekerja yang dijanjikan pekerjaan yang tidak wujud, atau pekerjaan yang jauh berbeza daripada apa yang diiklankan.
Kes seumpama ini dilaporkan di pelbagai laluan tenaga kerja, dari Asia Barat hingga Asia.
Malah majikan turut merasai tekanannya. Laporan media di negara Teluk menunjukkan peningkatan kos pengambilan pekerja Bangladesh menjadikan proses penggajian kurang berdaya maju, sekali gus mendorong sesetengah syarikat beralih ke pasaran buruh alternatif.
Ini menonjolkan satu perkara penting: kos pengambilan pekerja yang tinggi bukan sekadar isu kebajikan pekerja, tetapi juga ketidakcekapan struktur yang menjejaskan pasaran buruh global.
Mengiktiraf apa yang berfungsi
Justeru, penting untuk membezakan antara masalah struktur di negara sumber dengan kerangka pengurusan di negara destinasi.
Laporan terkini The Edge Malaysia memetik Menteri Sumber Manusia Malaysia yang menegaskan bahawa FWCMS ialah sistem “bertaraf anugerah” dan “terbukti berkesan” dalam mengurus proses pengambilan pekerja asing.
FWCMS diwujudkan bagi meningkatkan ketelusan, memusatkan proses dan mengurangkan ketidakteraturan dalam pengambilan pekerja.
Walaupun tiada sistem yang sempurna, ia merupakan usaha mewujudkan struktur dan akauntabiliti di pihak negara destinasi — iaitu reformasi yang sekian lama disarankan agensi antarabangsa.
Menyamakan sistem seperti ini dengan isu kos pengambilan pekerja yang melambung tinggi hanya akan menyederhanakan masalah yang jauh lebih kompleks.
Masalah struktur di peringkat sumber
Pada terasnya, masalah sebenar terletak pada ekosistem pengambilan pekerja yang masih berpecah-belah, tidak telus dan sukar dikawal selia secara berkesan di negara sumber.
Kebergantungan kepada rangkaian ejen berbilang lapisan, penguatkuasaan lemah terhadap had yuran, serta berterusannya bayaran tidak rasmi telah mewujudkan keadaan yang membolehkan kos meningkat tanpa kawalan.
Pekerja pula, yang sering tidak mempunyai akses kepada saluran pengambilan langsung, terpaksa menanggung hutang besar demi peluang bekerja di luar negara.
Secara positif, terdapat tanda-tanda bahawa Bangladesh sedang berusaha menangani isu ini melalui libat urus dua hala dan reformasi dasar.
Namun, kemajuan bermakna memerlukan perubahan struktur yang berterusan, bukan sekadar pelarasan kecil.
Melangkaui naratif tersasar
Semua ini bukan bermaksud negara destinasi tidak perlu menegakkan standard kebajikan pekerja yang tertinggi.
Mereka mesti berbuat demikian dan sewajarnya berbuat demikian.
Namun, adalah tidak tepat dan tidak membina untuk menyalahkan mana-mana negara atau sistem tertentu sebagai punca utama kepada masalah yang jelas bersifat global.
Naratif yang terlalu dipermudahkan hanya akan mengalihkan perhatian daripada tempat sebenar yang paling memerlukan reformasi, iaitu di peringkat sumber rantaian pengambilan pekerja.
Jika kita benar-benar serius mahu memperbaiki nasib pekerja migran, perbincangan ini mesti berkembang.
Kita mesti mengakui bahawa eksploitasi berkaitan pengambilan pekerja ialah isu rentas sempadan dan kos tinggi selalunya ditanggung sebelum pekerja meninggalkan Bangladesh.
Penyelesaian mampan memerlukan reformasi terselaras antara negara sumber dan negara destinasi. Hanya dengan memahami sifat struktur masalah ini, barulah kita mampu merangka intervensi yang berkesan serta adil.
* Foo Lee Khean ialah pemerhati dan pengulas mengenai isu-isu yang dekat dengan rakyat Malaysia, daripada politik hingga ekonomi. Beliau merupakan Ahli Fellow Chartered Institute of Management Accountants (United Kingdom) dan Malaysian Institute of Accountants, serta pernah berkhidmat dalam lembaga pengarah beberapa syarikat tersenarai di Malaysia.