Οι ψυχές του Καθαρτηρίου (νουβέλα)

Οι ψυχές του Καθαρτηρίου

Ο Δον Ζουάν ντε Μαράνια, πίνακας του Χουάν Ντε Βαλντές Λεάλ
Συγγραφέας	Προσπέρ Μεριμέ
Γλώσσα	Γαλλικά
Ημερομηνία δημοσίευσης	15  Αυγούστου 1834
Χαρακτήρες	Don Juan de Marana
δεδομένα (π • σ • ε )

Οι ψυχές του Καθαρτηρίου (γαλλικά:Les Âmes du purgatoire) είναι νουβέλα του Προσπέρ Μεριμέ που δημοσιεύτηκε στο λογοτεχνικό περιοδικό Ανασκόπηση των Δύο Κόσμων^[1] το 1834 και εκδόθηκε σε βιβλίο το 1841. Το έργο, με φόντο τη μεσαιωνική Ισπανία, αποτελεί μια διαφορετική εκδοχή του μύθου του Δον Ζουάν: σε αντίθεση με την πλειοψηφία των συγγραφέων που έγραψαν για τον ήρωα, ο Μεριμέ εισάγει για πρώτη φορά στη λογοτεχνία την εκδοχή του μετανοημένου Δον Ζουάν με πρότυπο τον χαρακτήρα του Δον Ζουάν ντε Μαράνια, έναν Ισπανό ευγενή που αφιέρωσε τη ζωή του στην υπηρεσία των φτωχών και, στην εξομολόγησή του στην επιθανάτια κλίνη, ομολόγησε ότι είχε ζήσει προηγουμένως μια αμαρτωλή ζωή.^[2]

Ο Δον Ζουάν είναι ο πολυπόθητος γιος του κόμη Δον Κάρλος ντε Μαράνια από τη Σεβίλλη, ο οποίος είχε κάποτε πολεμήσει εναντίον των Μαυριτανών και δίδαξε στον μοναχογιό του την τέχνη του πολέμου σε νεαρή ηλικία, ενώ η μητέρα του ήθελε να κάνει το αγόρι έναν ευσεβή Χριστιανό. Είναι ένα πολύ κακομαθημένο παιδί, που μεγάλωσε μέσα στην πολυτέλεια και την αφθονία αγαθών. Μικρός, επηρεάστηκε από έναν πίνακα του Λουίς δε Μοράλες που κοσμούσε το παρεκκλήσι της μητέρας του και απεικόνιζε τα μαρτύρια των αμαρτωλών στο Καθαρτήριο. Στα 18 του, ο πατέρας του τον στέλνει στο Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα, ένα από τα πιο έγκριτα σχολεία της Ισπανίας. Ο Δον Ζουάν δεν παίρνει στα σοβαρά τις σπουδές του, αλλά μαζί με τον συμφοιτητή του Δον Γκαρσία περνούν τις μέρες τους γλεντώντας, πίνοντας και χαρτοπαίζοντας, και τις νύχτες τους κάτω από τα μπαλκόνια γυναικών που θέλουν να σαγηνεύσουν. ^[3]

Μαζί, οι δύο νεαροί αποφασίζουν να αποπλανήσουν δύο αδερφές: τη Δόνα Τερέζα ντε Οχέδα και τη μεγαλύτερη αδερφή της Δόνα Φάουστα. Ο πατέρας τους, Δον Αλόνσο, έχει έδρα στο Ανώτατο Συμβούλιο της Καστίλης. Ο Δον Ζουάν σκοτώνει με το σπαθί του έναν αντίζηλο - τον Δον Κριστομπάλ - στον δρόμο κάτω από τα παράθυρα της Τερέζας. Χάρη στην ευρηματικότητα του Δον Γκαρσία και τη βοήθεια της Τερέζας, ο δολοφόνος διαφεύγει τη σύλληψη. Οι δύο άντρες πετυχαίνουν τον στόχο τους. Ο Δον Ζουάν αποδεικνύεται πιο πιστός από τον Δον Γκαρσία, αλλά γρήγορα βαριέται το νεαρό κορίτσι και αμφισβητεί τις ψευδαισθήσεις του για τον έρωτα. Οι δύο γυναικοκατακτητές αποφασίζουν να ανταλλάξουν συντρόφους, αλλά η Φάουστα αντιστέκεται και ειδοποιεί τον πατέρα της, ο οποίος σημαδεύοντας τον Δον Ζουάν, πυροβολεί θανάσιμα την κόρη του. Ο Δον Αλόνσο επιτίθεται στον Δον Ζουάν με το σπαθί του και σκοτώνεται από τον τελευταίο. Οι δύο φίλοι πρέπει να εγκαταλείψουν τη χώρα. Αποφασίζουν να πάνε στη Φλάνδρα στο μέτωπο.

Στη συνέχεια, βρίσκονται υπό τις εντολές του λοχαγού Γκομάρε, ο οποίος, βαριά τραυματισμένος, κληροδοτεί τα χρήματά του στον Δον Ζουάν, ώστε να του κάνει χριστιανική ταφή. Γίνεται σαφές ότι ο Δον Ζουάν δεν είναι ευσεβής, εν τούτοις φοβάται την κόλαση. Επιπλέον, εμπνέει εμπιστοσύνη όχι τόσο με τις πράξεις του, όσο σε σύγκριση με τον σύντροφό του. Ο Δον Γκαρσία ξοδεύει όλα τα χρήματα του λοχαγού παίζοντας τυχερά παιχνίδια.

Ένας νεαρός νεοσύλλεκτος, ο Μοντέστο, εντάσσεται στην ομάδα τους. Μετά από μια εκστρατεία, ο Δον Γκαρσία πυροβολείται θανάσιμα από άγνωστο χέρι. Ο Μοντέστο στη συνέχεια εξαφανίζεται.^[4]

Οι γονείς του Δον Ζουάν πεθαίνουν. Ο ίδιος έχει λάβει χάρη στην πατρίδα του για τη δολοφονία του Δ��ν Αλόνσο ντε Οχέδα, έτσι, επιστρέφει στη Σεβίλλη. Ο αποπλανητής φτιάχνει μια λίστα με όσες έχει αποπλανήσει αλλά από τη συλλογή λείπει μια μοναχή. Την Κυριακή, στην εκκλησία, βρίσκει μια μοναχή που του αρέσει πολύ και προσπαθεί να την πλησιάσει. Ο Δον Ζουάν συνειδητοποιεί ότι είναι η Δόνα Τερέζα, η οποία αρχικά αρνείται να ανταποκριθεί στον πρώην εραστή της. Τελικά, εκείνη υποχωρεί και με τη συγκατάθεσή της, ετοιμάζεται να την απαγάγει από το μοναστήρι. Αλλά ενώ περιμένει τη Δόνα Τερέζα, αυτή πεθαίνει, ο Δον Ζουάν αρρωσταίνει και καλεί έναν ιερέα για να εξομολογηθεί. Αυτός τον συμβουλεύει να μετανοήσει, αρκετές φρικιαστικές εμπειρίες και οράματα αναγκάζουν τον αμαρτωλό να μετανοήσει. Το κύριο σημείο ρήξης μεταξύ των δύο εκδοχών του μύθου του Δον Ζουάν εμφανίζεται εδώ: ο ήρωας του Μεριμέ μετανοεί, ενώ ο Δον Ζουάν του Τίρσο δε Μολίνα, του Μολιέρου: Δον Ζουάν ή Το πέτρινο συμπόσιο και του Μότσαρτ: Ντον Τζοβάννι πεθαίνει αμετανόητος.

Ο Δον Ζουάν αποφασίζει τότε να γίνει μοναχός, πουλάει τα υπάρχοντά του και χτίζει ένα παρεκκλήσι και ένα νοσοκομείο. Αλλά παρόλο που έχει αποφασίσει να σταματήσει να πολεμά, ένας ξένος ονόματι Δον Πέδρο ντε Οχέδα, που ήρθε για να εκδικηθεί τον πατέρα και τις αδερφές του, τον προκαλεί σε μονομαχία. Ο Δον Ζουάν δεν μπορεί να αρνηθεί. Ο εν λόγω ξένος είναι ο Μοντέστο, ο δολοφόνος του Δον Γκαρσία, ήθελε να σκοτώσει τον Δον Ζουάν, αλλά έχασε τον στόχο του. Αν και δεν έχει εξασκηθεί στα όπλα για πολύ καιρό, στη μονομαχία, ο Δον Ζουάν σκοτώνει τον αντίπαλό του. Μετά το τελευταίο του έγκλημα, ο ηγούμενος, για να μην αμαυρώσει τη φήμη του αβαείου του, αποκρύπτει την υπόθεση και ο Δον Ζουάν, τώρα ως Αδελφός Αμβρόσιος, ζει στο αβαείο για άλλα δέκα χρόνια και τελειώνει τη ζωή του εκεί. Μετά τον θάνατό του, ο μετανοημένος αμαρτωλός «τιμήθηκε σαν άγιος» και θάφτηκε στο παρεκκλήσι που είχε χτίσει με την επιγραφή: «Εδώ βρίσκονται τα οστά και οι στάχτες του χειρότερου αμαρτωλού που έζησε ποτέ. Προσευχηθείτε στον Θεό γι' αυτόν».^[5]

• Οι ψυχές στο καθαρτήριο, μτφ. Γιώργος Βαβίτσας, εκδ. Ατέχνως, 2022 ^[6]