Diib
| Subclass of | disposable product, material, food and beverage |
|---|---|
| Part of | edible |
| Has use | eating, food fight |
| Name | michëwakàn, mehëmichink |
| Made from material | food ingredient |
| Has effect | food allergy, satiety |
| Studied by | culinary art, food science |
| Geography of topic | geography of food |
| Used by | organism |
| Unicode range | U+2615,U+1F33D,U+1F345-1F37C,U+1F382 |
| NCI Thesaurus ID | C62695 |
| Stack Exchange tag | https://lifehacks.stackexchange.com/tags/food, https://travel.stackexchange.com/tags/food-and-drink, https://worldbuilding.stackexchange.com/tags/food, https://english.stackexchange.com/tags/food |
| Unicode character | 🍲 |
| Opposite of | non-food item |



Diib bɛɛ Diid anɛ bunkanɛ ka bunvuya dit ka di tisidi ba niŋgbina biim nɛ paŋ.[1][2] Di tun'e an kansa, dʋgida, ka bʋnkɔnbid ɔnbidi ba nɔɔrin, ka li sʋŋidi ba ka ba nɔbigid, paamid laafi, nɛ malisim.
Paꞌalʋg nɛ buudi
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Diib anɛ bʋnlinɛ ka ba did ka li maan ningbina biim nɛ paŋi tisid ningbiŋ la.[3][4] Fʋ tɔꞌɔn di siꞌeba ka pʋ dʋgɛ, siꞌeba mɛ dʋgʋd, ka bʋnkɔnbid diti li nɔɔrin ye ba nyaŋi nɔbig, mɔr laafi ka li mɛ malisi ba. Diib pʋʋgin mɔr ku'om, lipids, proteins, nɛ carbohydrates. Minerals (wʋʋ yaarim) nɛ organic substances (wʋʋ vitamins) mɛ bɛ diib pʋʋgin.[5] Bʋnbʋta nɛ bʋnvʋya siꞌeba maani ba mɛŋ diib.[6] Ku'om bɛ diib bɛdigʋ ni ka lin mɛŋ mɛ anɛ diibi la.[7] Ku'om nɛ fiber pʋ tisid paŋ bɛdigʋ, bɛɛ kpaam, ka kpaam tisid paŋ bɛdigʋ.[4] Siꞌelnam mɛ bɛ ka kaꞌa diibɔ ka li an tilas ye bʋnkɔnbid nɛ bʋnbʋta mɔr ka nyaŋi an titua.[8]
Diib kanɛ ka ninsaalib dit mɔr buudi kɔnꞌɔbkɔnꞌɔb, lin an siꞌem bɛɛ ban maani li siꞌem.[9] Diib buudi kanl bɛn zuoe ya. Nidib bɛdigʋ laꞌasid diib nɛ zinꞌis anaasi ka li paꞌan ban yi siꞌel na nɛ ban maan niŋgbina siꞌem: Vegetables nɛ wala, biꞌelim bɛɛ biili diib, kpaam diib, nɛ niꞌim.[10] Vɛɛnsig kanɛ gɔsid diib sʋꞌʋm yela pʋdʋg diib zinꞌiszinꞌis biili/biꞌelim, biili/biꞌelim kanɛ nɛɛm, vegetables, wala, biꞌelim, biꞌelim banɛ kpiꞌem, banɛ mɔr paꞌad, gɛla, kpaam laꞌad, zimi, niꞌim zinꞌa, niꞌim kanɛ ka ba dʋg, nɛ daam banɛ ka ba nɔk sikiri maal.[11][12][13] Lugur Kane gosid diib, kuob ne gu'ul yela nɛ World Health Organization laꞌas diibi pʋdʋg nɛ zinꞌis piinɛ awai: mɔɔg biili, nyaꞌa, yam nɛ biili banɛ kpiꞌem, binꞌisim, gɛla, zimi, niꞌim, bʋniꞌanda, vegetables, wala, kpaam, sikir, spices, daam, diib banɛ tisid niŋgbiŋ biim, laꞌabanɛ paasid malisim nɛ vɛnlim, diib banɛ ka ba maali laꞌas nɛ bʋnɔnbida.[14] Bʋnvʋya siꞌeba yaꞌa kaꞌasigɛ, vʋꞌʋm kʋ aan titua nɛ bɔzugɔ ba siꞌeba tiꞌakid pɛbis bɛꞌɛdnam ka li lɛbigid sʋꞌʋm tis ninsaalib vʋꞌʋsʋm. Pɛbis kaŋa ka ba buon Ammonia la tisid proteins, nucleic acids, nɛ vitamins bɛdigʋ. Ban pinꞌili maan vɛɛnsig kanɛ buon Haber-Bosch Process, ka ba dɔlisidi maan ammonia la, ninsaal mɛŋi yʋꞌʋn maani li bɛdigʋ.[15]
Bʋnbʋta
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Bʋnbʋta banɛ tisid diib pʋdig nɛ biꞌelim, wala, vaand, biꞌelim banɛ ka pak ligil wʋʋ bɛŋa, mɔꞌbiili wʋʋ mui nɛ walkpiꞌema wan wʋʋ atian biili.[16] Bʋnbʋta banɛ paas buudi bam ani bɛ kɔnꞌɔbkɔnꞌɔb, ka banɛ an tiig wala siꞌeba an tomato, squash, nanzʋꞌʋs nɛ nyaadua bɛɛ biili wan wʋʋ bʋnlinɛ ka ba buon peas anɛ vaand buudi.[17] Diib line yit bunbuta ni anɛ wal, li zinꞌig kanɛ dit la yaꞌa na nyaŋi bul bʋnpaalig. Wala zug biili, banɛ mɔr paꞌad, nɛ biꞌelim anɛ wala.[18][19] Banɛ dʋgʋd zinꞌigin, ban gɔs ka wal anɛ fʋ yaꞌa yis biꞌelim yis tiig bɛɛ mɔɔg la vaang ni.[20] Biꞌelim anɛ biili banɛ ka ninsaalib dit bɛɛ kuod, ka mɔɔg biili (oats, wheat, mui, kawɛnna, barley, rye, sorghum nɛ ki) paas nɛ Poaceae (mɔɔg) buudi[21] nɛ biili banɛ yit Fabaceae (legume) buudi.[22] Biꞌel mum anɛ diib banɛ ka biꞌelif la an siꞌem la kpɛlim aan ala ka pʋ tiꞌakɛ (bran, germ, and endosperm). [23]Nuts mɛ anɛ wala banɛ kʋdʋg, ka pak kanɛ ligili ba la an wan wʋʋ daag nɛ.[20]
Wal banɛ pʋ kʋdʋgɛ (ban bɛɛ ba kɔnꞌɔ nɛ banɛ an kpiꞌema wan wʋʋ biꞌelim, biili bɛɛ banɛ pigid) lɛn mɔr kɔnꞌɔb kɔnꞌɔb pʋdʋgir ka ban an stone fruits (cherries nɛ peaches), pome fruits (apples, pears), berries (blackberry, strawberry), citrus (oranges, lemon), melons (watermelon, cantaloupe), Mediterranean fruits (grapes, fig), tropical fruits (banana, pineapple).[20] Vegetables anɛ bʋnbʋtir la lɔkanɛ ka fʋ na nyaŋi di, wan wʋʋ nyaꞌa, til, vaand, puum, pak bɛɛ tiig la wʋsa.[24] Bama siꞌeba anɛ banɛ ka ba dit nyaꞌa (potatoes nɛ carrots), bʋngbila (gabʋ buudi), banɛ maan puum (cauliflower nɛ broccoli), banɛ ka ba dit vaand (spinach nɛ lettuce) nɛ banɛ ka ba diti ba til (celery nɛ asparagus).[25][24]
Bʋnbʋta zinꞌis banɛ tisid paŋ, maan niŋgbina nɛ linɛ tisid kpaam kaꞌa yinnɛ. Zinꞌig banɛ tisid paŋ la anɛ starch, fructose, glucose bɛɛ sikir buudi siꞌeba.[16] Linɛ guꞌud ninsaal niŋgbiŋ banꞌas pʋʋgin ka ba buon vitamins la yinɛ bʋnbʋta ni, ba siꞌeba banɛ pʋ yi bʋnbʋta ni anɛ vitamin D nɛ vitamin B12. Bʋnlinɛ maan niŋgbina ka ba buon Minerals la tɔꞌɔn zuoe bɛɛ lin an finn. Wala pʋʋgin tɔꞌɔn mɔr kuom piswai, kɔbiga pʋʋgin (90%), ka mɔr sikir buudinam bɛdigʋ linɛ kɛt ka li malis, ka mɛ mɔr vitamin C bɛdigʋ.[16][20] Fʋ yaꞌa mak nɛ wal banɛ nan pʋ kʋdʋgɛ (ka yis kodu) vegetables mɔr starch, potassium,[26] dietary fiber, folate nɛ vitamins bɛdigʋ ka lɛɛ mɔr kpaam finn.[27] Biꞌelim anɛ banɛ mɔr diib bʋʋlim bɛdigʋ[16] ka banɛ ka ba pak kpiꞌem la mɛ tisid protein, fiber, vitamin E nɛ B bɛdigʋ.[20] Biili anɛ diib hali tis bʋnkɔnbid bɔzugɔ, ba mɔr paꞌad nɛ kpaam kanɛ zɛnmis, wan wʋʋ omega-3 fats.[28][29] Tikpiꞌema siꞌeba yaꞌa laꞌas taaba na nyaŋi kɛ ka bʋnlinɛ tisid niŋgbiŋ laafi la paas bɛɛ siꞌe bɛ bʋnbʋta ni. Phytates anɛ bʋnlinɛ na nyaŋi kɛ ka sikir buudi siꞌeba nɛ vitamins pʋ zuoe bʋnbʋta la nii.[16]
Ba buon bʋnkɔnbid banɛ an yam bɛɛ mɔɔg maꞌa la nɛ ye herbivores, ka banɛ dit tiis wala ka ba buoni ba ye frugivores,[30] ka banɛ dit vaand nɛ li daad la mɛ an folivores (pandas) ka banɛ ɔnbid daad la an xylophages (termites).[31] Banɛ dit tiis wala la siꞌeba anɛ banɛ yi annelids paae wabid, waamis nɛ niiŋ siꞌeba.[32][33][34] Zimi wan wʋʋ kɔbiga nɛ pisnii nɛ ayi (182) dit wala bɛɛ biili.[35] Bʋnkɔnbid (banɛ bɛ yaan nɛ mɔɔgin) ɔnbid nɛ mɔɔd kɔnꞌɔbkɔnꞌɔb ye ba paam niŋgbina biim.[36]
Ninsaalib dit bʋnbʋta buudi-buudi tusa-tusa; bʋnbʋta banɛ maan puum anɛ wan wʋʋ ban buudi-buudi tusa pisyɔpɔi nɛ anu (75,000), ka ba dit wan wʋʋ ban tusa yɔpɔi (7,000).[37] Ba mɔr bʋnbʋta maan bodobodo, pasta, cereals, daam nɛ jams bɛɛ laꞌasiꞌeba wan wʋʋ sikir, tiꞌnyaꞌa, linɛ niŋid diib ka ba buon spices la nɛ kpaam.[16] Biili banɛ tisid kpaam mɔr kpaam bɛdigʋ ba pʋʋgin – sunflower, flaxseed, rapeseed (ka siꞌeba an canola oil) nɛ sesame.[38]
Bʋnkɔnbid nɛ bʋnbʋta bɛdigʋ laꞌasi duoe ka li yʋꞌʋn an ye ba wala la anɛ bʋnlinɛ tisid bʋnkɔnbid la niŋgbina biim, ka ban mɛ kɛŋ nyɛꞌɛ biili la bas zinꞌig siꞌa sa, ka bʋnbʋta la yaligidi tɔlisid tuon.[39] Bʋnkɔnbidi ɛɛti di biili kɛŋ nyɛꞌɛ bas la mɛ mɔr sʋŋir, bɔzugɔ, biili siꞌeba pʋ buod bʋnkɔnbid pʋʋginɛ.[40][41] Bʋnꞌianꞌada anɛ banɛ dit biili bɛdigʋ,[28] ka sinsaꞌas, tambaris nɛ gʋnya an banɛ widigid biili laligid zinꞌig.[42] Niimis mɛ an banɛ widigid biili,[43] ba pʋ taa dit biili ka li an ba diib wala, ba nɔnya la kpiꞌem nɛ na nyaŋi bʋꞌak pak la di biilif la.[44] Bʋnkɔnbid banɛ dʋꞌad dit biili kɔnꞌɔbkɔnꞌɔb, ban tɔꞌɔn mɔri ba nɔɔri kpiꞌem la pigisid paꞌad la ka dit biili la.[45]
Bʋnkɔnbid
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ba mɔr bʋnkɔnbidi maan disiꞌeba bɛɛ dit ka li an niꞌim. Nwaꞌ siꞌeba anɛ niꞌim, gɛla, shellfish nɛ li kpaam wan wʋʋ milk nɛ cheese.[46] Ba tisid niŋgbina biim ka mɔr niŋgbina maalig laꞌad wʋsa ka ninsaal yaꞌa di ka li na nyaŋi sʋŋ o.[47] One 4-ounce (110 g) steak, nua binꞌisa bɛɛ kurkur niꞌim mɔr protein 30 grams. Gɛl titaꞌar yinnɛ mɔr protein 7 grams. A 4-ounce (110 g) ba yaꞌa mak cheese wala bɛn tisid protein 15 grams. Ka milik kɔp yinnɛ (~240 mL) mɛ mɔr protein 8 grams.[47] Niŋgbiŋ biim buudi banɛ ka ninsaal paamidi yit bʋnkɔnbid ni siꞌeba anɛ kpaam, vitamins (ka B12 paas) nɛ (ka zinc, iron, calcium, magnesium paas).[47]
Diib banɛ ka ti nyɛti yit bʋnkɔnbid ni siꞌeba anɛ milik, lin yit nɛ binꞌisa ni, ka siꞌeba nuud ala ka siꞌeba mɛ mɔri li maan disiꞌeba (cheese, butter, etc.). Gɛla banɛ ka bʋnkɔnbid banɛ mɔr kʋkpama nyɛꞌɛt la siing diti maan siind, ka yisid bʋnsiꞌeba bɛ puum ni laꞌasidi li ka di malis. Buud siꞌeba nud ziim, diib wan wʋʋ ziim niꞌim, ziim ka ba mɔri bʋligid niꞌim ka paasid yaarim digin ka di yʋʋgin, ka siꞌeba mɛ mɔr ziim maan stew wan wʋʋ dikanɛ ka ba buon jugged hare la.[48]
Nɔɔrin lɛmig
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Bʋnkɔnbid, li kaskas ninsaalib, yaꞌa lɛꞌɛm siꞌeli ba nɔɔrin, li paꞌan bʋnama anu nwaꞌ: li tɔꞌɔn malis, an zɛnꞌɛm, an yaarim, an tɔɔg, bɛɛ din on an niꞌim. Ba lɛmid diib nɔɔrini nyaŋidi bakidi ba nɛ taaba, anina ka ba baŋid banɛ maan niŋgbina nɛ banɛ an yabidi tis niŋgbiŋ.[49] Bʋnkɔnbidi paasid la, banɛ tisid paŋ anɛ banɛ ka ba diib malis la,[50] amaa ninsaalib tɔꞌɔn tiꞌaki ba pʋtɛnꞌɛri bɔɔd dikanɛ ka ba daa pʋ nɔŋa.[49] Ku'om an bʋnlinɛ yaꞌa kae ka vʋꞌʋm kae la pʋ mɔr malisim bɛɛ tɔɔlim nɔɔrinɛ.[51]
Bʋnlinɛ kɛt ka siꞌel malis ninsaal nɔɔrin anɛ sikir buudi banɛ ka ba siꞌeba an glucose, fructose, bɛɛ disaccharides ka ban siꞌeba mɛ an sucrose, lin laꞌas nɛ glucose nɛ fructose. [52] Fʋ yaꞌa lɛꞌɛm siꞌel nɔɔrin ka li an zɛnꞌɛm, linɛ kɛt ka li an ala anɛ zɛnꞌɛsim, ka siꞌeba anɛ vinegar kanɛ ka ba niŋid daam banɛ mɔr pataasi li pʋʋgin la. Dibama buudi siꞌeba an citrus, li kaskas anɛ lemons nɛ limes. Diib yaꞌa pʋ Malisa, li an sʋꞌʋm bɔzugɔ li paꞌan saŋsiꞌeba ye diib la sanꞌam nɛ.[53] Diib yaꞌa an yaarimyaarim, li paꞌal ye yaarim kuguri paasi li pʋʋgin wan wʋʋ sodium nɛ potassium. Li bɛ diib bɛdigʋ ni zɛnmis nɛ ye li kɛ ka li diib malis. Tɔɔg anɛ bʋnlinɛ ka ba pʋ bɔɔda lin tɔi la zug. Bʋnlinɛ pʋ Malisa siꞌeba anɛ chocolate sabilig, caffeine, lemon rind, nɛ tiis wala siꞌeba. Umami, mɛ anɛ malisim kanɛ bɛ fʋn na dʋg niꞌim pʋʋgin.Fleming, Amy (9 April 2013). "Umami: why the fifth taste is so important". The Guardian. Retrieved 5 January 2023.[54] Diib banɛ ka fʋ yaꞌa lɛmi ba ka ba paꞌan niꞌim malisim anɛ cheese, niꞌim nɛ abʋʋd.[55]
Bʋnkɔnbid bɛdigʋ mɔr dinɛ lɛmid diibi baŋid malisim la nɛ ba nɔɔrin, bʋnianꞌada siꞌeba bɛɛ mɔri ba nɔba lɛmid diib, ka zimi mɛ mɔri ba niŋgbiŋ zinꞌig wʋsa tɔꞌɔn lɛmid diib.[56][57] Baa, amus nɛ niis dinɛ lɛmid diib la pɔɔd nɛ (nɔɔs mɔr wan wʋʋ ban pistanꞌ),[58] Ninsaalib banɛ an kpɛɛmnam mɔr ka li waꞌae tusayi nɛ tusa anaasi yela,[59] ka zimi mɔr ka li gaad million.[57] Bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid mɔɔd mɔr ka li gaad banɛ ɔnbid niꞌim, lin ka ba nyaŋidi baŋid mɔɔg banɛ an yabid.[60] Bʋnkɔnbid wʋsa pʋ lɛꞌɛmid yinnɛ, kuus lɛmmidi gɔsid diib bʋʋlim, amus kʋ nyaŋi lɛꞌɛm diibi baŋi li malisim bɛn nɛ, ka bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid niꞌim bɛdigʋ (ka siꞌeba an hyenas, dolphins, nɛ sea lions) kʋ nyaŋi lɛꞌɛm gɔs diib malisim bɛɛ di tɔɔlim zinꞌis anu banɛ bɛ Ninsaal ni la.[61]
Diib buor
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Diib kpɛnꞌɛd ningbina ni an biim nɛ dɔlisid lin na buoe kpɛnꞌɛ giinla nɛ kɔnba ni.[62] Diibi na niŋ siꞌem ka buoe niŋgbiŋin anɛ fʋn na ɔnbi li nɔɔrin ka bʋnvʋya siꞌeba bɛ pʋʋgin mɛ ɔnbi li bʋlʋg).[63][64] Diibi dɔlisid siꞌem buodi bɛ bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid mɔɔd nɛ bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid niꞌim bɛ kɔnꞌɔbkɔnꞌɔb bɔzugɔ mɔɔg pʋ buod naꞌanaꞌa.[65] Bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid niꞌim la, Winaꞌam maali ba nɔnya la nɛ ka ba tɔꞌɔn aansid ka gaꞌad ka bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid mɔɔg la lɛɛ bugusud yam la. Bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid mɔɔg la mɔr pʋya ka li zuoe lin na niŋ siꞌem ka diib la buoe ka diibi dɔlisid suor siꞌa ka buod la mɛ waꞌam.[66][67]
Diib sʋꞌʋm yela
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Labaar bɛ World Health Organization (WHO), ye nidib 600 million dunia wʋsa bɛnꞌɛd ka 420,000 ɛɛti kɔꞌɔŋi ba nyɔɔr dɔlisid nɛ ban di dibanɛ saꞌam pʋʋgin.[68][69] Diarrhea, banꞌa kanɛ ka ba tiind ka saand la anɛ wikanɛ yinɛ fʋn na di dikanɛ sanꞌam, ka nidib 550 million ka li gbanꞌadi ba, ka ba pʋʋgin, nidib 230,000 dɔlisid anina kɔꞌɔŋidi ba nyɔɔrr yʋʋm wʋsa. Biis banɛ pʋ paae yʋma anu anɛ pisnaasi, kɔbiga pʋʋgin ka li dɔlisid nɛ diib banꞌas ni ka ba kɔꞌɔŋidi ba nyɔɔr, biis 125,000 kɔꞌɔŋidi ba nyɔɔr yʋʋm wʋsa.[69][70]
Yʋʋm tusayi nɛ atanꞌ ni (2003) World Health Organization (WHO) da yis labaar na ka ye nidib banɛ dit diib kanɛ sanꞌam ka banꞌas mɔri ba bɛ WHO European Region pistanꞌ kɔbiga pʋʋgin (30%) yitnɛ nidib yaan.[71] WHO nɛ CDC gbana pʋʋgin, US tɛŋin maꞌa, yʋʋm wʋsa, nidib 76 million ka banꞌas gbanꞌadi ba dɔlisid diib ni, nidib 325,000 pʋ lɛn nyaŋidi tʋm siꞌela ka nidib 5,000 ɛɛnti kɔꞌɔŋid ba nyɔɔr.[72]
Lin yi yʋʋm tusayi nɛ piinɛ yinnɛ (2011) paae yʋʋm tusayi nɛ piinɛyuobʋ ni (2016), nidib wan wʋʋ 668,673 ka banꞌas gbanꞌa ba dɔlisid diib ni ka li dɔlisid anina ka nidib pisi nɛ yinnɛ kɔꞌɔŋidi ba nyɔɔr yʋʋm wʋsa.[73][74][75][76] Linɛ lɛn paas yaꞌas, yʋʋm bama saŋa, diib banꞌas kɔnꞌɔbkɔnꞌɔb 1,007 ka ba da nyɛ ka lin da gbanꞌa nidib siꞌeba an 30,395.[69]
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ "Food definition and meaning". Collins English Dictionary. Archived from the original on 1 May 2021. Retrieved 21 August 2021.
- ↑ "Low-Energy-Dense Foods and Weight Management: Cutting Calories While Controlling Hunger" (PDF). Centers for Disease Control and Prevention. Archived (PDF) from the original on 18 November 2021. Retrieved 3 December 2021.
- ↑ "Food definition and meaning". Collins English Dictionary. Archived from the original on 1 May 2021. Retrieved 21 August 2021.
- 1 2 "Low-Energy-Dense Foods and Weight Management: Cutting Calories While Controlling Hunger" (PDF). Centers for Disease Control and Prevention. Archived (PDF) from the original on 18 November 2021. Retrieved 3 December 2021.
- ↑ Rahman, M. Shafiur; McCarthy, Owen J. (July 1999). "A classification of food properties". International Journal of Food Properties. 2 (2): 93–99. doi:10.1080/10942919909524593. ISSN 1094-2912.
- ↑ "What is Photosynthesis". Smithsonian Science Education Center. 12 April 2017. Archived from the original on 3 December 2021. Retrieved 3 December 2021.
- ↑ "CPG Sec 555.875 Water in Food Products (Ingredient or Adulterant)". U.S. Food and Drug Administration. 11 February 2020. Archived from the original on 3 December 2021. Retrieved 3 December 2021.
- ↑ Zoroddu, Maria Antonietta; Aaseth, Jan; Crisponi, Guido; Medici, Serenella; Peana, Massimiliano; Nurchi, Valeria Marina (1 June 2019). "The essential metals for humans: a brief overview". Journal of Inorganic Biochemistry. 195: 120–129. doi:10.1016/j.jinorgbio.2019.03.013. ISSN 0162-0134. PMID 30939379. S2CID 92997696. Archived from the original on 11 April 2022. Retrieved 11 April 2022.
- ↑ Sadler, Christina R.; Grassby, Terri; Hart, Kathryn; Raats, Monique; Sokolović, Milka; Timotijevic, Lada (1 June 2021). "Processed food classification: Conceptualisation and challenges". Trends in Food Science & Technology. 112: 149–162. doi:10.1016/j.tifs.2021.02.059. ISSN 0924-2244. S2CID 233647428.
- ↑ Nestle, Marion (2013) [2002]. Food Politics: How the Food Industry Influences Nutrition and Health. University of California Press. pp. 36–37. ISBN 978-0-520-27596-6.
- ↑ Schwingshackl, Lukas; Schwedhelm, Carolina; Hoffmann, Georg; Lampousi, Anna-Maria; Knüppel, Sven; Iqbal, Khalid; Bechthold, Angela; Schlesinger, Sabrina; Boeing, Heiner (2017). "Food groups and risk of all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis of prospective studies". The American Journal of Clinical Nutrition. 105 (6): 1462–1473. doi:10.3945/ajcn.117.153148. ISSN 0002-9165. PMID 28446499. S2CID 22494319.
- ↑ Schwingshackl, Lukas; Schwedhelm, Carolina; Hoffmann, Georg; Knüppel, Sven; Preterre, Anne Laure; Iqbal, Khalid; Bechthold, Angela; Henauw, Stefaan De; Michels, Nathalie; Devleesschauwer, Brecht; Boeing, Heiner (2018). "Food groups and risk of colorectal cancer". International Journal of Cancer. 142 (9): 1748–1758. doi:10.1002/ijc.31198. ISSN 1097-0215. PMID 29210053.
- ↑ Schwingshackl, Lukas; Hoffmann, Georg; Lampousi, Anna-Maria; Knüppel, Sven; Iqbal, Khalid; Schwedhelm, Carolina; Bechthold, Angela; Schlesinger, Sabrina; Boeing, Heiner (May 2017). "Food groups and risk of type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis of prospective studies". European Journal of Epidemiology. 32 (5): 363–375. doi:10.1007/s10654-017-0246-y. ISSN 0393-2990. PMC 5506108. PMID 28397016.
- ↑ "Food groups and sub-groups". FAO. Archived from the original on 29 August 2021. Retrieved 29 August 2021.
- ↑ Vaclav Smil (2004). Enriching the Earth Fritz Haber, Carl Bosch, and the Transformation of World Food Production. MIT Press. ISBN 9780262693134.
- 1 2 3 4 5 6 Fardet, Anthony (2017). "New Concepts and Paradigms for the Protective Effects of Plant-Based Food Components in Relation to Food Complexity". Vegetarian and Plant-Based Diets in Health and Disease Prevention. Elsevier. pp. 293–312. doi:10.1016/b978-0-12-803968-7.00016-2. ISBN 978-0-12-803968-7. Archived from the original on 15 June 2022. Retrieved 12 April 2022.
- ↑ "FAQs". vric.ucdavis.edu. Archived from the original on 21 March 2021. Retrieved 12 April 2022.
- ↑ "Nuts". fs.fed.us. Archived from the original on 27 February 2022. Retrieved 17 April 2022.
- ↑ Chodosh, Sara (8 July 2021). "The bizarre botany that makes corn a fruit, a grain, and also (kind of) a vegetable". Popular Science. Archived from the original on 9 April 2022. Retrieved 17 April 2022.
- 1 2 3 4 5 Rejman, Krystyna; Górska-Warsewicz, Hanna; Kaczorowska, Joanna; Laskowski, Wacław (17 June 2021). "Nutritional Significance of Fruit and Fruit Products in the Average Polish Diet". Nutrients. 13 (6): 2079. doi:10.3390/nu13062079. ISSN 2072-6643. PMC 8235518. PMID 34204541.
- ↑ Thomson, Julie (13 June 2017). "Quinoa's 'Seed Or Grain' Debate Ends Right Here". HuffPost. Archived from the original on 15 April 2022. Retrieved 15 April 2022.
- ↑ "Legumes and Pulses". The Nutrition Source. 28 October 2019. Archived from the original on 21 April 2022. Retrieved 15 April 2022.
- ↑ "Definition of a Whole Grain | The Whole Grains Council". wholegrainscouncil.org. Archived from the original on 31 January 2022. Retrieved 15 April 2022.
- 1 2 "Vegetables: Foods from Roots, Stems, Bark, and Leaves". U.S. Forest Service. Archived from the original on 17 April 2022. Retrieved 12 April 2022.
- ↑ "Vegetable Classifications". Vegetables. Archived from the original on 4 February 2022. Retrieved 12 April 2022.
- ↑ Slavin, Joanne L.; Lloyd, Beate (1 July 2012). "Health Benefits of Fruits and Vegetables". Advances in Nutrition. 3 (4): 506–516. doi:10.3945/an.112.002154. ISSN 2156-5376. PMC 3649719. PMID 22797986.
- ↑ "Vegetables". myplate.gov. U.S. Department of Agriculture. Archived from the original on 17 April 2022. Retrieved 17 April 2022.
- 1 2 Lundgren, Jonathan G.; Rosentrater, Kurt A. (13 September 2007). "The strength of seeds and their destruction by granivorous insects". Arthropod-Plant Interactions. 1 (2): 93–99. Bibcode:2007APInt...1...93L. doi:10.1007/s11829-007-9008-1. ISSN 1872-8855. S2CID 6410974. Archived from the original on 30 July 2022. Retrieved 15 April 2022.
- ↑ "The nutrition powerhouse we should eat more of". BBC Food. Archived from the original on 12 April 2022. Retrieved 12 April 2022.
- ↑ Kanchwala, Hussain (21 March 2019). "What Are Frugivores?". Science ABC. Archived from the original on 16 May 2022. Retrieved 17 April 2022.
- ↑ "Herbivore". National Geographic Society. 21 January 2011. Archived from the original on 8 April 2022. Retrieved 17 April 2022.
- ↑ Hagen, Melanie; Kissling, W. Daniel; Rasmussen, Claus; De Aguiar, Marcus A.M.; Brown, Lee E.; Carstensen, Daniel W.; Alves-Dos-Santos, Isabel; Dupont, Yoko L.; Edwards, Francois K. (2012). "Biodiversity, Species Interactions and Ecological Networks in a Fragmented World". Advances in Ecological Research. 46. Elsevier: 89–210. doi:10.1016/b978-0-12-396992-7.00002-2. hdl:10261/64172. ISBN 978-0-12-396992-7. Archived from the original on 4 May 2022. Retrieved 17 April 2022.
- ↑ Scanes, Colin G. (2018). "Animals and Hominid Development". Animals and Human Society. Elsevier. pp. 83–102. doi:10.1016/b978-0-12-805247-1.00005-8. ISBN 978-0-12-805247-1. Archived from the original on 9 June 2018. Retrieved 17 April 2022.
- ↑ Fleming, Theodore H. (1992). "How Do Fruit- and Nectar-Feeding Birds and Mammals Track Their Food Resources?". Effects of Resource Distribution on Animal–Plant Interactions. Elsevier. pp. 355–391. doi:10.1016/b978-0-08-091881-5.50015-3. ISBN 978-0-12-361955-6. Archived from the original on 25 May 2021. Retrieved 17 April 2022.
- ↑ Correa, Sandra Bibiana; Winemiller, Kirk O.; LóPez-Fernández, Hernán; Galetti, Mauro (1 October 2007). "Evolutionary Perspectives on Seed Consumption and Dispersal by Fishes". BioScience. 57 (9): 748–756. doi:10.1641/B570907. ISSN 0006-3568. S2CID 13869429.
- ↑ "Describe the utilization of grass in forage-livestock systems". Forage Information System. 28 May 2009. Archived from the original on 23 January 2022. Retrieved 12 April 2022.
- ↑ Şerban, Procheş; Wilson, John R. U.; Vamosi, Jana C.; Richardson, David M. (1 February 2008). "Plant Diversity in the Human Diet: Weak Phylogenetic Signal Indicates Breadth". BioScience. 58 (2): 151–159. doi:10.1641/B580209. S2CID 86483332.
- ↑ McGee, Chapter 9.
- ↑ Eriksson, Ove (20 December 2014). "Evolution of angiosperm seed disperser mutualisms: the timing of origins and their consequences for coevolutionary interactions between angiosperms and frugivores". Biological Reviews. 91 (1): 168–186. doi:10.1111/brv.12164. PMID 25530412.
- ↑ Heleno, Ruben H.; Ross, Georgina; Everard, Amy; Memmott, Jane; Ramos, Jaime A. (2011). "The role of avian 'seed predators' as seed dispersers: Seed predators as seed dispersers". Ibis. 153 (1): 199–203. doi:10.1111/j.1474-919X.2010.01088.x. hdl:10316/41308. Archived from the original on 15 April 2022. Retrieved 15 April 2022.
- ↑ Spengler, Robert N. (1 April 2020). "Anthropogenic Seed Dispersal: Rethinking the Origins of Plant Domestication". Trends in Plant Science. 25 (4): 340–348. doi:10.1016/j.tplants.2020.01.005. hdl:21.11116/0000-0005-C7E0-D. ISSN 1360-1385. PMID 32191870. S2CID 213192873.
- ↑ Simms, Ellen L. (1 January 2001). "Plant-Animal Interactions". In Levin, Simon Asher (ed.). Encyclopedia of Biodiversity. New York: Elsevier. pp. 601–619. doi:10.1016/b0-12-226865-2/00340-0. ISBN 978-0-12-226865-6. Archived from the original on 15 April 2022. Retrieved 15 April 2022.
- ↑ Godínez-Alvarez, Héctor; Ríos-Casanova, Leticia; Peco, Begoña (2020). "Are large frugivorous birds better seed dispersers than medium- and small-sized ones? Effect of body mass on seed dispersal effectiveness". Ecology and Evolution. 10 (12): 6136–6143. Bibcode:2020EcoEv..10.6136G. doi:10.1002/ece3.6285. ISSN 2045-7758. PMC 7319144. PMID 32607219.
- ↑ Jennings, Elizabeth (15 November 2019). "How Much Seed Do Birds Eat In a Day?". Sciencing. Archived from the original on 12 January 2022. Retrieved 14 April 2022.
- ↑ Carpenter, Joanna K.; Wilmshurst, Janet M.; McConkey, Kim R.; Hume, Julian P.; Wotton, Debra M.; Shiels, Aaron B.; Burge, Olivia R.; Drake, Donald R. (2020). Barton, Kasey (ed.). "The forgotten fauna: Native vertebrate seed predators on islands". Functional Ecology. 34 (9): 1802–1813. Bibcode:2020FuEco..34.1802C. doi:10.1111/1365-2435.13629. ISSN 0269-8463. S2CID 225292938.
- ↑ "Animal Products". ksre.k-state.edu. Archived from the original on 20 March 2022. Retrieved 12 May 2022.
- 1 2 3 Marcus, Jacqueline B. (2013). "Protein Basics: Animal and Vegetable Proteins in Food and Health". Culinary Nutrition. Elsevier. pp. 189–230. doi:10.1016/b978-0-12-391882-6.00005-4. ISBN 978-0-12-391882-6. Archived from the original on 26 June 2018. Retrieved 13 May 2022.
- ↑ Davidson, 81–82.
- 1 2 Yarmolinsky, David A.; Zuker, Charles S.; Ryba, Nicholas J.P. (16 October 2009). "Common Sense about Taste: From Mammals to Insects". Cell. 139 (2): 234–244. doi:10.1016/j.cell.2009.10.001. ISSN 0092-8674. PMC 3936514. PMID 19837029.
- ↑ "Evolution of taste receptor may have shaped human sensitivity to toxic compounds". Medical News Today. Archived from the original on 27 September 2010. Retrieved 29 May 2015.
- ↑ "Why does pure water have no taste or colour?". The Times of India. 3 April 2004. Archived from the original on 30 December 2015.
- ↑ New Oxford American Dictionary
- ↑ States "having an acid taste like lemon or vinegar: she sampled the wine and found it was sour. (of food, esp. milk) spoiled because of fermentation." New Oxford American Dictionary
- ↑ Fleming, Amy (9 April 2013). "Umami: why the fifth taste is so important". The Guardian. Retrieved 5 January 2023.
- ↑ Wilson, Kimberley (9 December 2022). "Food aversion: A psychologist reveals why you hate some foods, but could learn to love them". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 5 January 2023.
- ↑ Langley, Liz (14 September 2018). "Some Insects Taste With Their Feet and Hear With Their Wings". National Geographic. Archived from the original on 3 March 2021. Retrieved 5 January 2023.
- 1 2 Kasumyan, Alexander O. (10 April 2019). "The taste system in fishes and the effects of environmental variables". Journal of Fish Biology. 95 (1): 155–178. Bibcode:2019JFBio..95..155K. doi:10.1111/jfb.13940. ISSN 0022-1112. PMID 30793305. S2CID 73470487.
- ↑ Gary, Stuart (12 August 2010). "Do animals taste the same things as humans?". Australian Broadcasting Corporation Science. Retrieved 5 January 2023.
- ↑ "How does our sense of taste work?". InformedHealth.org. Institute for Quality and Efficiency in Health Care. 17 August 2016. Archived from the original on 10 January 2024 – via NCBI.
- ↑ Gary, Stuart (12 August 2010). "Do animals taste the same things as humans?". Australian Broadcasting Corporation Science. Retrieved 5 January 2023.
- ↑ Scully, Simone M. (9 June 2014). "The Animals That Taste Only Saltiness". Nautilus. Archived from the original on 14 June 2014. Retrieved 8 August 2014.
- ↑ "Digestion: Anatomy, physiology, and chemistry". Medical News Today. 28 June 2022. Retrieved 6 January 2023.
- ↑ Patricia, Justin J.; Dhamoon, Amit S. (2022). "Physiology, Digestion". StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. PMID 31334962. Retrieved 6 January 2023.
- ↑ Inman, Mason (20 December 2011). "How Bacteria Turn Fiber into Food". PLOS Biology. 9 (12): e1001227. doi:10.1371/journal.pbio.1001227. ISSN 1544-9173. PMC 3243711. PMID 22205880.
- ↑ "Herbivore | National Geographic Society". education.nationalgeographic.org. Retrieved 6 January 2023.
- ↑ "An toàn Thực phẩm". www.who.int (in Vietnamese). Retrieved 26 December 2023.
- ↑ "WHO: Các bệnh do thực phẩm ở trẻ em dưới 5 tuổi chiếm gần một phần ba số ca tử vong - Chương trình mục tiêu quốc gia - Cổng thông tin Bộ Y tế". moh.gov.vn. Retrieved 26 December 2023.
- ↑ "Hơn 600 triệu người mắc bệnh do ăn phải các thực phẩm ô nhiễm - Chương trình mục tiêu quốc gia - Cổng thông tin Bộ Y tế". moh.gov.vn. Retrieved 26 December 2023.
- 1 2 3 "An toàn Thực phẩm". www.who.int (in Vietnamese). Retrieved 26 December 2023.
- ↑ "WHO: Các bệnh do thực phẩm ở trẻ em dưới 5 tuổi chiếm gần một phần ba số ca tử vong - Chương trình mục tiêu quốc gia - Cổng thông tin Bộ Y tế". moh.gov.vn. Retrieved 26 December 2023.
- ↑ "Several foodborne diseases are increasing in Europe". World Health Organization. 16 December 2003. Archived from the original on 16 April 2005. Retrieved 26 December 2023.
- ↑ "Food safety and foodborne illness". World Health Organization. Archived from the original on 27 January 2013. Retrieved 10 December 2010.
- ↑ "Hơn 5.000 người bị ngộ độc thực phẩm mỗi năm". Báo Nhân Dân điện tử (in Vietnamese). 5 June 2017. Retrieved 26 December 2023.
- ↑ "Chỉ 10% số người dân tin vào thực phẩm an toàn". laodong.vn (in Vietnamese). 6 June 2017. Retrieved 26 December 2023.
- ↑ Tran, Lanh. "Dịch vụ nhận đặc tiệc tại nhà 24h". yte.nghean.gov.vn (in Vietnamese). Retrieved 26 December 2023.
- ↑ "Cảnh giác ngộ độc thực phẩm từ bếp ăn tập thể - Ho��t động của địa phương - Cổng thông tin Bộ Y tế". moh.gov.vn. Retrieved 26 December 2023.