Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Diib

Di yinɛ Wikipiidia
Diib
type of material
Subclass ofdisposable product, material, food and beverage Dɛmisim gbɛlima
Part ofedible Dɛmisim gbɛlima
Has useeating, food fight Dɛmisim gbɛlima
Namemichëwakàn, mehëmichink Dɛmisim gbɛlima
Made from materialfood ingredient Dɛmisim gbɛlima
Has effectfood allergy, satiety Dɛmisim gbɛlima
Studied byculinary art, food science Dɛmisim gbɛlima
Geography of topicgeography of food Dɛmisim gbɛlima
Used byorganism Dɛmisim gbɛlima
Unicode rangeU+2615,U+1F33D,U+1F345-1F37C,U+1F382 Dɛmisim gbɛlima
NCI Thesaurus IDC62695 Dɛmisim gbɛlima
Stack Exchange taghttps://lifehacks.stackexchange.com/tags/food, https://travel.stackexchange.com/tags/food-and-drink, https://worldbuilding.stackexchange.com/tags/food, https://english.stackexchange.com/tags/food Dɛmisim gbɛlima
Unicode character🍲 Dɛmisim gbɛlima
Opposite ofnon-food item Dɛmisim gbɛlima
Different kinds of foods.
Joachim Beuckelaer, 1560-1565
A slice of Pizza.

Diib bɛɛ Diid anɛ bunkanɛ ka bunvuya dit ka di tisidi ba niŋgbina biim nɛ paŋ.[1][2] Di tun'e an kansa, dʋgida, ka bʋnkɔnbid ɔnbidi ba nɔɔrin, ka li sʋŋidi ba ka ba nɔbigid, paamid laafi, nɛ malisim.

Diib anɛ bʋnlinɛ ka ba did ka li maan ningbina biim nɛ paŋi tisid ningbiŋ la.[3][4] Fʋ tɔɔn di sieba ka pʋ dʋgɛ, sieba mɛ dʋgʋd, ka bʋnkɔnbid diti li nɔɔrin ye ba nyaŋi nɔbig, mɔr laafi ka li mɛ malisi ba. Diib pʋʋgin mɔr ku'om, lipids, proteins, nɛ carbohydrates. Minerals (wʋʋ yaarim) nɛ organic substances (wʋʋ vitamins) mɛ bɛ diib pʋʋgin.[5] Bʋnbʋta nɛ bʋnvʋya sieba maani ba mɛŋ diib.[6] Ku'om bɛ diib bɛdigʋ ni ka lin mɛŋ mɛ anɛ diibi la.[7] Ku'om nɛ fiber pʋ tisid paŋ bɛdigʋ, bɛɛ kpaam, ka kpaam tisid paŋ bɛdigʋ.[4] Sielnam mɛ bɛ ka kaa diibɔ ka li an tilas ye bʋnkɔnbid nɛ bʋnbʋta mɔr ka nyaŋi an titua.[8]

Diib kanɛ ka ninsaalib dit mɔr buudi kɔnɔbkɔnɔb, lin an siem bɛɛ ban maani li siem.[9] Diib buudi kanl bɛn zuoe ya. Nidib bɛdigʋ laasid diib nɛ zinis anaasi ka li paan ban yi siel na nɛ ban maan niŋgbina siem: Vegetables nɛ wala, bielim bɛɛ biili diib, kpaam diib, nɛ niim.[10] Vɛɛnsig kanɛ gɔsid diib sʋʋm yela pʋdʋg diib ziniszinis biili/bielim, biili/bielim kanɛ nɛɛm, vegetables, wala, bielim, bielim banɛ kpiem, banɛ mɔr paad, gɛla, kpaam laad, zimi, niim zina, niim kanɛ ka ba dʋg, nɛ daam banɛ ka ba nɔk sikiri maal.[11][12][13] Lugur Kane gosid diib, kuob ne gu'ul yela nɛ World Health Organization laas diibi pʋdʋg nɛ zinis piinɛ awai: mɔɔg biili, nyaa, yam nɛ biili banɛ kpiem, binisim, gɛla,  zimi, niim, bʋnianda, vegetables, wala, kpaam, sikir, spices, daam, diib banɛ tisid niŋgbiŋ biim, laabanɛ paasid malisim nɛ vɛnlim, diib banɛ ka ba maali laas nɛ bʋnɔnbida.[14] Bʋnvʋya sieba yaa kaasigɛ, vʋʋm kʋ aan titua nɛ bɔzugɔ ba sieba tiakid pɛbis bɛɛdnam ka li lɛbigid sʋʋm tis ninsaalib vʋʋsʋm. Pɛbis kaŋa ka ba buon Ammonia la tisid proteins, nucleic acids, nɛ vitamins bɛdigʋ. Ban pinili maan vɛɛnsig kanɛ buon Haber-Bosch Process, ka ba dɔlisidi maan ammonia la, ninsaal mɛŋi yʋʋn maani li bɛdigʋ.[15]


Bʋnbʋta banɛ tisid diib pʋdig nɛ bielim, wala, vaand, bielim banɛ ka pak ligil wʋʋ bɛŋa, mɔbiili wʋʋ mui nɛ walkpiema wan wʋʋ atian biili.[16] Bʋnbʋta banɛ paas buudi bam ani bɛ kɔnɔbkɔnɔb, ka banɛ an tiig wala sieba an tomato, squash, nanzʋʋs nɛ nyaadua bɛɛ biili wan wʋʋ bʋnlinɛ ka ba buon peas anɛ vaand buudi.[17] Diib line yit bunbuta ni anɛ wal, li zinig kanɛ dit la yaa na nyaŋi bul bʋnpaalig. Wala zug biili, banɛ mɔr paad, nɛ bielim anɛ wala.[18][19] Banɛ dʋgʋd zinigin, ban gɔs ka wal anɛ fʋ yaa yis bielim yis tiig bɛɛ mɔɔg la vaang ni.[20] Bielim anɛ biili banɛ ka ninsaalib dit bɛɛ kuod, ka mɔɔg biili (oats, wheat, mui, kawɛnna, barley, rye, sorghum nɛ ki) paas nɛ Poaceae (mɔɔg) buudi[21] nɛ biili banɛ yit Fabaceae (legume) buudi.[22] Biel mum anɛ diib banɛ ka bielif la an siem la kpɛlim aan ala ka pʋ tiakɛ (bran, germ, and endosperm). [23]Nuts mɛ anɛ wala banɛ kʋdʋg, ka pak kanɛ ligili ba la an wan wʋʋ daag nɛ.[20]

Wal banɛ pʋ kʋdʋgɛ (ban bɛɛ ba kɔnɔ nɛ banɛ an kpiema wan wʋʋ bielim, biili bɛɛ banɛ pigid) lɛn mɔr kɔnɔb kɔnɔb pʋdʋgir ka ban an stone fruits (cherries nɛ peaches), pome fruits (apples, pears), berries (blackberry, strawberry), citrus (oranges, lemon), melons (watermelon, cantaloupe), Mediterranean fruits (grapes, fig), tropical fruits (banana, pineapple).[20] Vegetables anɛ bʋnbʋtir la lɔkanɛ ka fʋ na nyaŋi di, wan wʋʋ nyaa, til, vaand, puum, pak bɛɛ tiig la wʋsa.[24] Bama sieba anɛ banɛ ka ba dit nyaa (potatoes nɛ carrots), bʋngbila (gabʋ buudi), banɛ maan puum (cauliflower nɛ broccoli), banɛ ka ba dit vaand (spinach nɛ lettuce) nɛ banɛ ka ba diti ba til (celery nɛ asparagus).[25][24]

Bʋnbʋta zinis banɛ tisid paŋ, maan niŋgbina nɛ linɛ tisid kpaam kaa yinnɛ. Zinig banɛ tisid paŋ la anɛ starch, fructose, glucose bɛɛ sikir buudi sieba.[16] Linɛ guud ninsaal niŋgbiŋ banas pʋʋgin ka ba buon vitamins la yinɛ bʋnbʋta ni, ba sieba banɛ pʋ yi bʋnbʋta ni anɛ vitamin D nɛ vitamin B12. Bʋnlinɛ maan niŋgbina ka ba buon Minerals la tɔɔn zuoe bɛɛ lin an finn. Wala pʋʋgin tɔɔn mɔr kuom piswai, kɔbiga pʋʋgin (90%), ka mɔr sikir buudinam bɛdigʋ linɛ kɛt ka li malis, ka mɛ mɔr vitamin C bɛdigʋ.[16][20] Fʋ yaa mak nɛ wal banɛ nan pʋ kʋdʋgɛ (ka yis kodu) vegetables mɔr starch, potassium,[26] dietary fiber, folate nɛ vitamins bɛdigʋ ka lɛɛ mɔr kpaam finn.[27] Bielim anɛ banɛ mɔr diib bʋʋlim bɛdigʋ[16] ka banɛ ka ba pak kpiem la mɛ tisid protein, fiber, vitamin E nɛ B bɛdigʋ.[20] Biili anɛ diib hali tis bʋnkɔnbid bɔzugɔ, ba mɔr paad nɛ kpaam kanɛ zɛnmis, wan wʋʋ omega-3 fats.[28][29] Tikpiema sieba yaa laas taaba na nyaŋi kɛ ka bʋnlinɛ tisid niŋgbiŋ laafi la paas bɛɛ sie bɛ bʋnbʋta ni. Phytates anɛ bʋnlinɛ na nyaŋi kɛ ka sikir buudi sieba nɛ vitamins pʋ zuoe bʋnbʋta la nii.[16]

Ba buon bʋnkɔnbid banɛ an yam bɛɛ mɔɔg maa la nɛ ye herbivores, ka banɛ dit tiis wala ka ba buoni ba ye frugivores,[30] ka banɛ dit vaand nɛ li daad la mɛ an folivores (pandas) ka banɛ ɔnbid daad la an xylophages (termites).[31] Banɛ dit tiis wala la sieba anɛ banɛ yi annelids paae wabid, waamis nɛ niiŋ sieba.[32][33][34] Zimi wan wʋʋ kɔbiga nɛ pisnii nɛ ayi (182) dit wala bɛɛ biili.[35] Bʋnkɔnbid (banɛ bɛ yaan nɛ mɔɔgin) ɔnbid nɛ mɔɔd kɔnɔbkɔnɔb ye ba paam niŋgbina biim.[36]

Ninsaalib dit bʋnbʋta buudi-buudi tusa-tusa; bʋnbʋta banɛ maan puum anɛ wan wʋʋ ban buudi-buudi tusa pisyɔpɔi nɛ anu (75,000), ka ba dit wan wʋʋ ban tusa yɔpɔi (7,000).[37] Ba mɔr bʋnbʋta maan bodobodo, pasta, cereals, daam nɛ jams bɛɛ laasieba wan wʋʋ sikir, tinyaa, linɛ niŋid diib ka ba buon spices la nɛ kpaam.[16] Biili banɛ tisid kpaam mɔr kpaam bɛdigʋ ba pʋʋgin – sunflower, flaxseed, rapeseed (ka sieba an canola oil) nɛ sesame.[38]

Bʋnkɔnbid nɛ bʋnbʋta bɛdigʋ laasi duoe ka li yʋʋn an ye ba wala la anɛ bʋnlinɛ tisid bʋnkɔnbid la niŋgbina biim, ka ban mɛ kɛŋ nyɛɛ biili la bas zinig sia sa, ka bʋnbʋta la yaligidi tɔlisid tuon.[39] Bʋnkɔnbidi ɛɛti di biili kɛŋ nyɛɛ bas la mɛ mɔr sʋŋir, bɔzugɔ, biili sieba pʋ buod bʋnkɔnbid pʋʋginɛ.[40][41] Bʋnianada anɛ banɛ dit biili bɛdigʋ,[28] ka sinsaas, tambaris nɛ gʋnya an banɛ widigid biili laligid zinig.[42] Niimis mɛ an banɛ widigid biili,[43] ba pʋ taa dit biili ka li an ba diib wala, ba nɔnya la kpiem nɛ na nyaŋi bʋak pak la di biilif la.[44] Bʋnkɔnbid banɛ dʋad dit biili kɔnɔbkɔnɔb, ban tɔɔn mɔri ba nɔɔri kpiem la pigisid paad la ka dit biili la.[45]

Ba mɔr bʋnkɔnbidi maan disieba bɛɛ dit ka li an niꞌim. Nwa sieba anɛ niim, gɛla, shellfish nɛ li kpaam wan wʋʋ milk nɛ cheese.[46] Ba tisid niŋgbina biim ka mɔr niŋgbina maalig laad wʋsa ka ninsaal yaa di ka li na nyaŋi sʋŋ o.[47] One 4-ounce (110 g) steak, nua binisa bɛɛ kurkur niim mɔr protein 30 grams. Gɛl titaar yinnɛ mɔr protein 7 grams. A 4-ounce (110 g) ba yaa mak cheese wala bɛn tisid protein 15 grams. Ka milik kɔp yinnɛ (~240 mL) mɛ mɔr protein 8 grams.[47] Niŋgbiŋ biim buudi banɛ ka ninsaal paamidi yit bʋnkɔnbid ni sieba anɛ kpaam, vitamins (ka B12 paas) nɛ  (ka zinc, iron, calcium, magnesium paas).[47]

Diib banɛ ka ti nyɛti yit bʋnkɔnbid ni sieba anɛ milik, lin yit nɛ binisa ni, ka sieba nuud ala ka sieba mɛ mɔri li maan disieba (cheese, butter, etc.). Gɛla banɛ ka bʋnkɔnbid banɛ mɔr kʋkpama nyɛɛt la siing diti maan siind, ka yisid bʋnsieba bɛ puum ni laasidi li ka di malis. Buud sieba nud ziim, diib wan wʋʋ ziim niim, ziim ka ba mɔri bʋligid niꞌim ka paasid yaarim digin ka di yʋʋgin, ka sieba mɛ mɔr ziim maan stew wan wʋʋ dikanɛ ka ba buon jugged hare la.[48]

Bʋnkɔnbid, li kaskas ninsaalib, yaa lɛɛm sieli ba nɔɔrin, li paan bʋnama anu nwa: li tɔɔn malis, an zɛnɛm, an yaarim, an tɔɔg, bɛɛ din on an niꞌim. Ba lɛmid diib nɔɔrini nyaŋidi bakidi ba nɛ taaba, anina ka ba baŋid banɛ maan niŋgbina nɛ banɛ an yabidi tis niŋgbiŋ.[49] Bʋnkɔnbidi paasid la, banɛ tisid paŋ anɛ banɛ ka ba diib malis la,[50] amaa ninsaalib tɔɔn tiaki ba pʋtɛnɛri bɔɔd dikanɛ ka ba daa pʋ nɔŋa.[49] Ku'om an bʋnlinɛ yaa kae ka vʋʋm kae la pʋ mɔr malisim bɛɛ tɔɔlim nɔɔrinɛ.[51]

Bʋnlinɛ kɛt ka siel malis ninsaal nɔɔrin anɛ sikir buudi banɛ ka ba sieba an  glucose, fructose, bɛɛ disaccharides ka ban sieba mɛ an sucrose, lin laas nɛ glucose nɛ fructose. [52] Fʋ yaa lɛɛm siel nɔɔrin ka li an zɛnɛm, linɛ kɛt ka li an ala anɛ zɛnɛsim, ka sieba anɛ vinegar kanɛ ka ba niŋid daam banɛ mɔr pataasi li pʋʋgin la. Dibama buudi sieba an citrus, li kaskas anɛ lemons nɛ limes. Diib yaa pʋ Malisa, li an sʋʋm bɔzugɔ li paan saŋsieba ye diib la sanam nɛ.[53] Diib yaa an yaarimyaarim, li paal ye yaarim kuguri paasi li pʋʋgin wan wʋʋ sodium nɛ potassium. Li bɛ diib bɛdigʋ ni zɛnmis nɛ ye li kɛ ka li diib malis. Tɔɔg anɛ bʋnlinɛ ka ba pʋ bɔɔda lin tɔi la zug. Bʋnlinɛ pʋ Malisa sieba anɛ chocolate sabilig, caffeine, lemon rind, nɛ tiis wala sieba. Umami, mɛ anɛ malisim kanɛ bɛ fʋn na dʋg niim pʋʋgin.Fleming, Amy (9 April 2013). "Umami: why the fifth taste is so important". The Guardian. Retrieved 5 January 2023.[54] Diib banɛ ka fʋ yaa lɛmi ba ka ba paan niim malisim anɛ cheese, niim nɛ abʋʋd.[55]

Bʋnkɔnbid bɛdigʋ mɔr dinɛ lɛmid diibi baŋid malisim la nɛ ba nɔɔrin, bʋnianada sieba bɛɛ mɔri ba nɔba lɛmid diib, ka zimi mɛ mɔri ba niŋgbiŋ zinig wʋsa tɔɔn lɛmid diib.[56][57] Baa, amus nɛ niis dinɛ lɛmid diib la pɔɔd nɛ (nɔɔs mɔr wan wʋʋ ban pistan),[58] Ninsaalib banɛ an kpɛɛmnam mɔr ka li waae tusayi nɛ tusa anaasi yela,[59] ka zimi mɔr ka li gaad million.[57] Bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid mɔɔd mɔr ka li gaad banɛ ɔnbid niim, lin ka ba nyaŋidi baŋid mɔɔg banɛ an yabid.[60] Bʋnkɔnbid wʋsa pʋ lɛɛmid yinnɛ, kuus lɛmmidi gɔsid diib bʋʋlim, amus kʋ nyaŋi lɛɛm diibi baŋi li malisim bɛn nɛ, ka bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid niim bɛdigʋ (ka sieba an hyenas, dolphins, nɛ sea lions) kʋ nyaŋi lɛɛm gɔs diib malisim bɛɛ di tɔɔlim zinis anu banɛ bɛ Ninsaal ni la.[61]

Diib kpɛnɛd ningbina ni an biim nɛ dɔlisid lin na buoe kpɛnɛ giinla nɛ kɔnba ni.[62] Diibi na niŋ siem ka buoe niŋgbiŋin anɛ fʋn na ɔnbi li nɔɔrin ka bʋnvʋya sieba bɛ pʋʋgin mɛ ɔnbi li bʋlʋg).[63][64] Diibi dɔlisid siem buodi bɛ bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid mɔɔd nɛ bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid niim bɛ kɔnɔbkɔnɔb bɔzugɔ mɔɔg pʋ buod naanaa.[65] Bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid niim la, Winaꞌam maali ba nɔnya la nɛ ka ba tɔɔn aansid ka gaad ka bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid mɔɔg la lɛɛ bugusud yam la. Bʋnkɔnbid banɛ ɔnbid mɔɔg la mɔr pʋya ka li zuoe lin na niŋ siem ka diib la buoe ka diibi dɔlisid suor sia ka buod la mɛ waam.[66][67]

Labaar bɛ World Health Organization (WHO), ye nidib 600 million dunia wʋsa bɛnɛd ka 420,000 ɛɛti kɔɔŋi ba nyɔɔr dɔlisid nɛ ban di dibanɛ saam pʋʋgin.[68][69] Diarrhea, bana kanɛ ka ba tiind ka saand la anɛ wikanɛ yinɛ fʋn na di dikanɛ sanam, ka nidib 550 million ka li gbanadi ba, ka ba pʋʋgin, nidib 230,000 dɔlisid anina kɔɔŋidi ba nyɔɔrr yʋʋm wʋsa. Biis banɛ pʋ paae yʋma anu anɛ pisnaasi, kɔbiga pʋʋgin ka li dɔlisid nɛ diib banas ni ka ba kɔɔŋidi ba nyɔɔr, biis 125,000 kɔɔŋidi ba nyɔɔr yʋʋm wʋsa.[69][70]

Yʋʋm tusayi nɛ atan ni (2003) World Health Organization (WHO) da yis labaar na ka ye nidib banɛ dit diib kanɛ sanam ka banas mɔri ba bɛ WHO European Region pistan kɔbiga pʋʋgin (30%) yitnɛ nidib yaan.[71] WHO nɛ CDC gbana pʋʋgin, US tɛŋin maa, yʋʋm wʋsa, nidib 76 million ka banas gbanadi ba dɔlisid diib ni, nidib 325,000 pʋ lɛn nyaŋidi tʋm siela ka nidib 5,000 ɛɛnti kɔɔŋid ba nyɔɔr.[72]

Lin yi yʋʋm tusayi nɛ piinɛ yinnɛ (2011) paae yʋʋm tusayi nɛ piinɛyuobʋ ni (2016), nidib wan wʋʋ 668,673 ka banas gbana ba dɔlisid diib ni ka li dɔlisid anina ka nidib pisi nɛ yinnɛ kɔɔŋidi ba nyɔɔr yʋʋm wʋsa.[73][74][75][76] Linɛ lɛn paas yaas, yʋʋm bama saŋa, diib banas kɔnɔbkɔnɔb 1,007 ka ba da nyɛ ka lin da gbana nidib sieba an 30,395.[69]

  1. "Food definition and meaning". Collins English Dictionary. Archived from the original on 1 May 2021. Retrieved 21 August 2021.
  2. "Low-Energy-Dense Foods and Weight Management: Cutting Calories While Controlling Hunger" (PDF). Centers for Disease Control and Prevention. Archived (PDF) from the original on 18 November 2021. Retrieved 3 December 2021.
  3. "Food definition and meaning". Collins English Dictionary. Archived from the original on 1 May 2021. Retrieved 21 August 2021.
  4. 1 2 "Low-Energy-Dense Foods and Weight Management: Cutting Calories While Controlling Hunger" (PDF). Centers for Disease Control and Prevention. Archived (PDF) from the original on 18 November 2021. Retrieved 3 December 2021.
  5. Rahman, M. Shafiur; McCarthy, Owen J. (July 1999). "A classification of food properties". International Journal of Food Properties. 2 (2): 93–99. doi:10.1080/10942919909524593. ISSN 1094-2912.
  6. "What is Photosynthesis". Smithsonian Science Education Center. 12 April 2017. Archived from the original on 3 December 2021. Retrieved 3 December 2021.
  7. "CPG Sec 555.875 Water in Food Products (Ingredient or Adulterant)". U.S. Food and Drug Administration. 11 February 2020. Archived from the original on 3 December 2021. Retrieved 3 December 2021.
  8. Zoroddu, Maria Antonietta; Aaseth, Jan; Crisponi, Guido; Medici, Serenella; Peana, Massimiliano; Nurchi, Valeria Marina (1 June 2019). "The essential metals for humans: a brief overview". Journal of Inorganic Biochemistry. 195: 120–129. doi:10.1016/j.jinorgbio.2019.03.013. ISSN 0162-0134. PMID 30939379. S2CID 92997696. Archived from the original on 11 April 2022. Retrieved 11 April 2022.
  9. Sadler, Christina R.; Grassby, Terri; Hart, Kathryn; Raats, Monique; Sokolović, Milka; Timotijevic, Lada (1 June 2021). "Processed food classification: Conceptualisation and challenges". Trends in Food Science & Technology. 112: 149–162. doi:10.1016/j.tifs.2021.02.059. ISSN 0924-2244. S2CID 233647428.
  10. Nestle, Marion (2013) [2002]. Food Politics: How the Food Industry Influences Nutrition and Health. University of California Press. pp. 36–37. ISBN 978-0-520-27596-6.
  11. Schwingshackl, Lukas; Schwedhelm, Carolina; Hoffmann, Georg; Lampousi, Anna-Maria; Knüppel, Sven; Iqbal, Khalid; Bechthold, Angela; Schlesinger, Sabrina; Boeing, Heiner (2017). "Food groups and risk of all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis of prospective studies". The American Journal of Clinical Nutrition. 105 (6): 1462–1473. doi:10.3945/ajcn.117.153148. ISSN 0002-9165. PMID 28446499. S2CID 22494319.
  12. Schwingshackl, Lukas; Schwedhelm, Carolina; Hoffmann, Georg; Knüppel, Sven; Preterre, Anne Laure; Iqbal, Khalid; Bechthold, Angela; Henauw, Stefaan De; Michels, Nathalie; Devleesschauwer, Brecht; Boeing, Heiner (2018). "Food groups and risk of colorectal cancer". International Journal of Cancer. 142 (9): 1748–1758. doi:10.1002/ijc.31198. ISSN 1097-0215. PMID 29210053.
  13. Schwingshackl, Lukas; Hoffmann, Georg; Lampousi, Anna-Maria; Knüppel, Sven; Iqbal, Khalid; Schwedhelm, Carolina; Bechthold, Angela; Schlesinger, Sabrina; Boeing, Heiner (May 2017). "Food groups and risk of type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis of prospective studies". European Journal of Epidemiology. 32 (5): 363–375. doi:10.1007/s10654-017-0246-y. ISSN 0393-2990. PMC 5506108. PMID 28397016.
  14. "Food groups and sub-groups". FAO. Archived from the original on 29 August 2021. Retrieved 29 August 2021.
  15. Vaclav Smil (2004). Enriching the Earth Fritz Haber, Carl Bosch, and the Transformation of World Food Production. MIT Press. ISBN 9780262693134.
  16. 1 2 3 4 5 6 Fardet, Anthony (2017). "New Concepts and Paradigms for the Protective Effects of Plant-Based Food Components in Relation to Food Complexity". Vegetarian and Plant-Based Diets in Health and Disease Prevention. Elsevier. pp. 293–312. doi:10.1016/b978-0-12-803968-7.00016-2. ISBN 978-0-12-803968-7. Archived from the original on 15 June 2022. Retrieved 12 April 2022.
  17. "FAQs". vric.ucdavis.edu. Archived from the original on 21 March 2021. Retrieved 12 April 2022.
  18. "Nuts". fs.fed.us. Archived from the original on 27 February 2022. Retrieved 17 April 2022.
  19. Chodosh, Sara (8 July 2021). "The bizarre botany that makes corn a fruit, a grain, and also (kind of) a vegetable". Popular Science. Archived from the original on 9 April 2022. Retrieved 17 April 2022.
  20. 1 2 3 4 5 Rejman, Krystyna; Górska-Warsewicz, Hanna; Kaczorowska, Joanna; Laskowski, Wacław (17 June 2021). "Nutritional Significance of Fruit and Fruit Products in the Average Polish Diet". Nutrients. 13 (6): 2079. doi:10.3390/nu13062079. ISSN 2072-6643. PMC 8235518. PMID 34204541.
  21. Thomson, Julie (13 June 2017). "Quinoa's 'Seed Or Grain' Debate Ends Right Here". HuffPost. Archived from the original on 15 April 2022. Retrieved 15 April 2022.
  22. "Legumes and Pulses". The Nutrition Source. 28 October 2019. Archived from the original on 21 April 2022. Retrieved 15 April 2022.
  23. "Definition of a Whole Grain | The Whole Grains Council". wholegrainscouncil.org. Archived from the original on 31 January 2022. Retrieved 15 April 2022.
  24. 1 2 "Vegetables: Foods from Roots, Stems, Bark, and Leaves". U.S. Forest Service. Archived from the original on 17 April 2022. Retrieved 12 April 2022.
  25. "Vegetable Classifications". Vegetables. Archived from the original on 4 February 2022. Retrieved 12 April 2022.
  26. Slavin, Joanne L.; Lloyd, Beate (1 July 2012). "Health Benefits of Fruits and Vegetables". Advances in Nutrition. 3 (4): 506–516. doi:10.3945/an.112.002154. ISSN 2156-5376. PMC 3649719. PMID 22797986.
  27. "Vegetables". myplate.gov. U.S. Department of Agriculture. Archived from the original on 17 April 2022. Retrieved 17 April 2022.
  28. 1 2 Lundgren, Jonathan G.; Rosentrater, Kurt A. (13 September 2007). "The strength of seeds and their destruction by granivorous insects". Arthropod-Plant Interactions. 1 (2): 93–99. Bibcode:2007APInt...1...93L. doi:10.1007/s11829-007-9008-1. ISSN 1872-8855. S2CID 6410974. Archived from the original on 30 July 2022. Retrieved 15 April 2022.
  29. "The nutrition powerhouse we should eat more of". BBC Food. Archived from the original on 12 April 2022. Retrieved 12 April 2022.
  30. Kanchwala, Hussain (21 March 2019). "What Are Frugivores?". Science ABC. Archived from the original on 16 May 2022. Retrieved 17 April 2022.
  31. "Herbivore". National Geographic Society. 21 January 2011. Archived from the original on 8 April 2022. Retrieved 17 April 2022.
  32. Hagen, Melanie; Kissling, W. Daniel; Rasmussen, Claus; De Aguiar, Marcus A.M.; Brown, Lee E.; Carstensen, Daniel W.; Alves-Dos-Santos, Isabel; Dupont, Yoko L.; Edwards, Francois K. (2012). "Biodiversity, Species Interactions and Ecological Networks in a Fragmented World". Advances in Ecological Research. 46. Elsevier: 89–210. doi:10.1016/b978-0-12-396992-7.00002-2. hdl:10261/64172. ISBN 978-0-12-396992-7. Archived from the original on 4 May 2022. Retrieved 17 April 2022.
  33. Scanes, Colin G. (2018). "Animals and Hominid Development". Animals and Human Society. Elsevier. pp. 83–102. doi:10.1016/b978-0-12-805247-1.00005-8. ISBN 978-0-12-805247-1. Archived from the original on 9 June 2018. Retrieved 17 April 2022.
  34. Fleming, Theodore H. (1992). "How Do Fruit- and Nectar-Feeding Birds and Mammals Track Their Food Resources?". Effects of Resource Distribution on Animal–Plant Interactions. Elsevier. pp. 355–391. doi:10.1016/b978-0-08-091881-5.50015-3. ISBN 978-0-12-361955-6. Archived from the original on 25 May 2021. Retrieved 17 April 2022.
  35. Correa, Sandra Bibiana; Winemiller, Kirk O.; LóPez-Fernández, Hernán; Galetti, Mauro (1 October 2007). "Evolutionary Perspectives on Seed Consumption and Dispersal by Fishes". BioScience. 57 (9): 748–756. doi:10.1641/B570907. ISSN 0006-3568. S2CID 13869429.
  36. "Describe the utilization of grass in forage-livestock systems". Forage Information System. 28 May 2009. Archived from the original on 23 January 2022. Retrieved 12 April 2022.
  37. Şerban, Procheş; Wilson, John R. U.; Vamosi, Jana C.; Richardson, David M. (1 February 2008). "Plant Diversity in the Human Diet: Weak Phylogenetic Signal Indicates Breadth". BioScience. 58 (2): 151–159. doi:10.1641/B580209. S2CID 86483332.
  38. McGee, Chapter 9.
  39. Eriksson, Ove (20 December 2014). "Evolution of angiosperm seed disperser mutualisms: the timing of origins and their consequences for coevolutionary interactions between angiosperms and frugivores". Biological Reviews. 91 (1): 168–186. doi:10.1111/brv.12164. PMID 25530412.
  40. Heleno, Ruben H.; Ross, Georgina; Everard, Amy; Memmott, Jane; Ramos, Jaime A. (2011). "The role of avian 'seed predators' as seed dispersers: Seed predators as seed dispersers". Ibis. 153 (1): 199–203. doi:10.1111/j.1474-919X.2010.01088.x. hdl:10316/41308. Archived from the original on 15 April 2022. Retrieved 15 April 2022.
  41. Spengler, Robert N. (1 April 2020). "Anthropogenic Seed Dispersal: Rethinking the Origins of Plant Domestication". Trends in Plant Science. 25 (4): 340–348. doi:10.1016/j.tplants.2020.01.005. hdl:21.11116/0000-0005-C7E0-D. ISSN 1360-1385. PMID 32191870. S2CID 213192873.
  42. Simms, Ellen L. (1 January 2001). "Plant-Animal Interactions". In Levin, Simon Asher (ed.). Encyclopedia of Biodiversity. New York: Elsevier. pp. 601–619. doi:10.1016/b0-12-226865-2/00340-0. ISBN 978-0-12-226865-6. Archived from the original on 15 April 2022. Retrieved 15 April 2022.
  43. Godínez-Alvarez, Héctor; Ríos-Casanova, Leticia; Peco, Begoña (2020). "Are large frugivorous birds better seed dispersers than medium- and small-sized ones? Effect of body mass on seed dispersal effectiveness". Ecology and Evolution. 10 (12): 6136–6143. Bibcode:2020EcoEv..10.6136G. doi:10.1002/ece3.6285. ISSN 2045-7758. PMC 7319144. PMID 32607219.
  44. Jennings, Elizabeth (15 November 2019). "How Much Seed Do Birds Eat In a Day?". Sciencing. Archived from the original on 12 January 2022. Retrieved 14 April 2022.
  45. Carpenter, Joanna K.; Wilmshurst, Janet M.; McConkey, Kim R.; Hume, Julian P.; Wotton, Debra M.; Shiels, Aaron B.; Burge, Olivia R.; Drake, Donald R. (2020). Barton, Kasey (ed.). "The forgotten fauna: Native vertebrate seed predators on islands". Functional Ecology. 34 (9): 1802–1813. Bibcode:2020FuEco..34.1802C. doi:10.1111/1365-2435.13629. ISSN 0269-8463. S2CID 225292938.
  46. "Animal Products". ksre.k-state.edu. Archived from the original on 20 March 2022. Retrieved 12 May 2022.
  47. 1 2 3 Marcus, Jacqueline B. (2013). "Protein Basics: Animal and Vegetable Proteins in Food and Health". Culinary Nutrition. Elsevier. pp. 189–230. doi:10.1016/b978-0-12-391882-6.00005-4. ISBN 978-0-12-391882-6. Archived from the original on 26 June 2018. Retrieved 13 May 2022.
  48. Davidson, 81–82.
  49. 1 2 Yarmolinsky, David A.; Zuker, Charles S.; Ryba, Nicholas J.P. (16 October 2009). "Common Sense about Taste: From Mammals to Insects". Cell. 139 (2): 234–244. doi:10.1016/j.cell.2009.10.001. ISSN 0092-8674. PMC 3936514. PMID 19837029.
  50. "Evolution of taste receptor may have shaped human sensitivity to toxic compounds". Medical News Today. Archived from the original on 27 September 2010. Retrieved 29 May 2015.
  51. "Why does pure water have no taste or colour?". The Times of India. 3 April 2004. Archived from the original on 30 December 2015.
  52. New Oxford American Dictionary
  53. States "having an acid taste like lemon or vinegar: she sampled the wine and found it was sour. (of food, esp. milk) spoiled because of fermentation." New Oxford American Dictionary
  54. Fleming, Amy (9 April 2013). "Umami: why the fifth taste is so important". The Guardian. Retrieved 5 January 2023.
  55. Wilson, Kimberley (9 December 2022). "Food aversion: A psychologist reveals why you hate some foods, but could learn to love them". BBC Science Focus Magazine. Retrieved 5 January 2023.
  56. Langley, Liz (14 September 2018). "Some Insects Taste With Their Feet and Hear With Their Wings". National Geographic. Archived from the original on 3 March 2021. Retrieved 5 January 2023.
  57. 1 2 Kasumyan, Alexander O. (10 April 2019). "The taste system in fishes and the effects of environmental variables". Journal of Fish Biology. 95 (1): 155–178. Bibcode:2019JFBio..95..155K. doi:10.1111/jfb.13940. ISSN 0022-1112. PMID 30793305. S2CID 73470487.
  58. Gary, Stuart (12 August 2010). "Do animals taste the same things as humans?". Australian Broadcasting Corporation Science. Retrieved 5 January 2023.
  59. "How does our sense of taste work?". InformedHealth.org. Institute for Quality and Efficiency in Health Care. 17 August 2016. Archived from the original on 10 January 2024 – via NCBI.
  60. Gary, Stuart (12 August 2010). "Do animals taste the same things as humans?". Australian Broadcasting Corporation Science. Retrieved 5 January 2023.
  61. Scully, Simone M. (9 June 2014). "The Animals That Taste Only Saltiness". Nautilus. Archived from the original on 14 June 2014. Retrieved 8 August 2014.
  62. "Digestion: Anatomy, physiology, and chemistry". Medical News Today. 28 June 2022. Retrieved 6 January 2023.
  63. Patricia, Justin J.; Dhamoon, Amit S. (2022). "Physiology, Digestion". StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. PMID 31334962. Retrieved 6 January 2023.
  64. Inman, Mason (20 December 2011). "How Bacteria Turn Fiber into Food". PLOS Biology. 9 (12): e1001227. doi:10.1371/journal.pbio.1001227. ISSN 1544-9173. PMC 3243711. PMID 22205880.
  65. "Herbivore | National Geographic Society". education.nationalgeographic.org. Retrieved 6 January 2023.
  66. "An toàn Thực phẩm". www.who.int (in Vietnamese). Retrieved 26 December 2023.
  67. "WHO: Các bệnh do thực phẩm ở trẻ em dưới 5 tuổi chiếm gần một phần ba số ca tử vong - Chương trình mục tiêu quốc gia - Cổng thông tin Bộ Y tế". moh.gov.vn. Retrieved 26 December 2023.
  68. "Hơn 600 triệu người mắc bệnh do ăn phải các thực phẩm ô nhiễm - Chương trình mục tiêu quốc gia - Cổng thông tin Bộ Y tế". moh.gov.vn. Retrieved 26 December 2023.
  69. 1 2 3 "An toàn Thực phẩm". www.who.int (in Vietnamese). Retrieved 26 December 2023.
  70. "WHO: Các bệnh do thực phẩm ở trẻ em dưới 5 tuổi chiếm gần một phần ba số ca tử vong - Chương trình mục tiêu quốc gia - Cổng thông tin Bộ Y tế". moh.gov.vn. Retrieved 26 December 2023.
  71. "Several foodborne diseases are increasing in Europe". World Health Organization. 16 December 2003. Archived from the original on 16 April 2005. Retrieved 26 December 2023.
  72. "Food safety and foodborne illness". World Health Organization. Archived from the original on 27 January 2013. Retrieved 10 December 2010.
  73. "Hơn 5.000 người bị ngộ độc thực phẩm mỗi năm". Báo Nhân Dân điện tử (in Vietnamese). 5 June 2017. Retrieved 26 December 2023.
  74. "Chỉ 10% số người dân tin vào thực phẩm an toàn". laodong.vn (in Vietnamese). 6 June 2017. Retrieved 26 December 2023.
  75. Tran, Lanh. "Dịch vụ nhận đặc tiệc tại nhà 24h". yte.nghean.gov.vn (in Vietnamese). Retrieved 26 December 2023.
  76. "Cảnh giác ngộ độc thực phẩm từ bếp ăn tập thể - Ho��t động của địa phương - Cổng thông tin Bộ Y tế". moh.gov.vn. Retrieved 26 December 2023.