Novot

Nabat (novot^[1], novvot, navat yoki kinva-shakeri^[2]) — Oʻrta Osiyo va Eron shirinligi, mahalliy anʼanaviy qandli qand navi. Navot ― shakar siropi va uzum sharbatidan tayyorlanadigan yirik kristallar shaklidagi kristalli shakar. Navat turli xil ranglarda boʻlishi mumkin: oqdan jigarranggacha^[3].

Anʼanaviy texnologiya boʻyicha ishlab chiqarilgan novot ayniqsa Oʻrta Osiyo respublikalarida keng tarqalgan boʻlib, uni mahalliy bozorlarda osongina topish mumkin. Novot odatda choy bilan dasturxonga xizmat qilinadi va oddiy shakar hamda shirin tamaddi funktsiyalarini birlashtiradi.

Novotni diabet bilan ogʻrigan odamlar, shuningdek, tish kasalliklari, xususan, karies bilan ogʻrigan odamlar juda ehtiyotkorlik bilan isteʼmol qilishlari kerak. Koʻp miqdorda, bu shakar, boshqa har qanday shakar kabi, metabolizmga salbiy taʼsir koʻrsatishi va ortiqcha vaznga olib kelishi mumkin.

Novvot — shakar qiyomidan tayyorlanadigan yaltiroq, qattiq, rangsiz yoki sargʻish tusli shirinlik. Yirik qand kristallaridan iborat. Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida keng tarqalgan. Tarkibida 99,75% saharoza (shakar moddasi) mavjud. Namligi 1% dan oshmaydi.

Novvot tayyorlash texnologiyasi: qozonga 2 ulush shakar vah 1 ulush suv (Mas, 10 kg shakarga 5 l suv) solib, miltillatib qaynatish yoʻli bilan sharbat hosil qilinadi. Sharbatni yaxshilab aralashtirib, koʻpik hosil boʻlguncha qaynatiladi, koʻpikni olib tashlab, qaynatish toʻxtatiladi. Sharbatga tuxum (80— 100 kg shakarga 1 l suvga chaqilgan 1 dona tuxum) qoʻshiladi. Sharbatni yana qaynatib, koʻpigi olib turiladi. Soʻngra maxsus qozonga 3—4 qator oq ip pa-rallel tortiladi. Iplarning uchini birlashtirib, yelim bilan yopishtirib qoʻyiladi. Boshqa qozonda qaynab turgan sharbat ip tortilgan qozonga quyiladi, taxminan 1 soat turgandan keyin sharbat sirtida parda hosil boʻladi. Qozonni maxsus qopqoq bilan yopib, uch sutka shu holicha qoldiriladi. Bu davrda iplar atrofida kristallar hosil boʻlib, oʻsa boshlaydi. Uch sutkadan keyin qopqoqni ochib, qozonda qolgan sharbat boshqa idishga quyib olinadi. Undan qandolat mahsulotlari tayyorlashda foydalaniladi. Qozon tagiga yopishib qolgan novvot ham isteʼmol qilinadi. Kristallar yopishgan iplarni qozondan olib, stolda quritiladi. Novvot shu ipi bilan sotishga chiqariladi. Bu novvot duri deyiladi (taxminan 65% dur chiqadi). Novvotni kundalik shirinlik sifatida isteʼmol qilish mumkin.